Các chuyên gia hàng đầu từ Stanford vừa đến Bệnh viện Tâm Anh trao đổi về hiệu quả thực tiễn của xạ trị proton và tương lai y học hạt nhân. Sự kiện diễn ra trong khuôn khổ Hội nghị Khoa học Quốc tế 2026 của Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, diễn ra ngày 16-20/9.

GS.BS người Mỹ gốc Việt Quỳnh Thư Lê, Chủ nhiệm khoa Xạ trị Ung bướu, Đại học Stanford, Giám đốc chương trình Sinh học Xạ trị thuộc Viện Ung thư Stanford, cho biết Stanford đã lắp đặt, ứng dụng hệ thống xạ trị proton thế hệ mới Mevion S250-Fit tư thế ngồi, phiên bản đầu tiên trên thế giới vào tháng 4/2026. Hệ thống này cũng đã được Bệnh viện Tâm Anh đặt mua từ hãng Mevion, dự kiến bắt đầu lắp đặt và vận hành thử nghiệm từ đầu năm 2027.

Khác với xạ trị photon truyền thống dùng tia X (đi xuyên qua cả khối u), xạ trị proton có ưu điểm vượt trội là độ chính xác cao hơn, ít độc tính hơn.

Giải thích thêm về hiệu quả thực tiễn đã triển khai tại Stanford, GS.BS Quỳnh Thư Lê cho biết xạ trị proton với năng lượng tia xạ được trí tuệ nhân tạo (AI) phân tích chuyên sâu để xác định chính xác vị trí của khối u (kể cả khối u kích thước siêu nhỏ hoặc ở vị trí rất khó) và dừng lại ngay tại vị trí khối u mà không đi xuyên qua phá hủy các vùng lân cận. Do đó, xạ trị proton giảm lượng bức xạ không cần thiết, giảm tối đa độc tính và tác dụng phụ lên cơ thể.

Trong giai đoạn đầu, Stanford đã ưu tiên sử dụng xạ trị proton cho các bệnh nhân nhi và bệnh nhân trẻ tuổi – những người có nguy cơ cao gặp tác dụng phụ muộn từ xạ trị photon (xạ trị bằng tia X). Proton cũng được sử dụng để tái điều trị cho những người bệnh thất bại với các phương pháp trước đó, đồng thời đang tập trung ứng dụng trên một số loại khối u điển hình như u não và ung thư vùng đầu cổ. Những bệnh nhân này thường được điều trị kết hợp với hóa trị, liệu pháp miễn dịch hoặc sau phẫu thuật (trong phác đồ bổ trợ).

GS.BS Quỳnh Thư Lê dẫn thử nghiệm lâm sàng so sánh hiệu quả của xạ trị proton với photon. Ở ung thư hầu miệng, thử nghiệm ngẫu nhiên 440 bệnh nhân cho thấy xạ trị proton duy trì hiệu quả kiểm soát bệnh đồng thời giảm mạnh các tác dụng phụ như khô miệng, khó nuốt, giảm tế bào máu. Ở ung thư thực quản, thử nghiệm phase IIb cho thấy tổng gánh nặng độc tính thấp hơn với proton.

Đồng thời, xạ trị proton tư thế ngồi của máy Mevion S250-Fit giúp triển khai được các công nghệ hiệu quả như quét tia thông minh, thời gian phân liều siêu ngắn chỉ vài phần trăm giây, quay chiếu liên tục, tự động sửa kế hoạch theo thực tế hàng ngày giúp tiêu diệt u nhanh hơn và ít tác dụng phụ hơn.

Để lắp đặt hệ thống proton truyền thống, cần quy mô trung tâm nhiều phòng, diện tích lớn có thể đến 80 x 32 m2, nhưng với hệ thống proton thế hệ mới, được thiết kế tích hợp siêu nhỏ gọn với mục tiêu hệ thống được đặt vào cơ sở xạ trị tiêu chuẩn, tiết kiệm không gian, diện tích. “Công nghệ proton không chỉ là tạo ra chùm tia tốt hơn photon, mà biến proton từ một công nghệ kích thước to lớn và khó tiếp cận thành một nền tảng xạ trị chính xác, nhỏ gọn, tối ưu hóa chi phí, đông đảo bệnh nhân tại nhiều vùng miền trên thế giới dễ dàng tiếp cận”, GS.BS Quỳnh Thư Lê cho biết.

Tại hội nghị, Stanford và Tâm Anh thống nhất thiết lập mối quan hệ hợp tác và hỗ trợ chuyên môn lâu dài, tạo điều kiện trao đổi kinh nghiệm, tư vấn các tình huống lâm sàng và chia sẻ những bài học thực tế trong quá trình lắp đặt, triển khai xạ trị proton.

Stanford đã gặp nhiều thách thức như phải phát triển các phương pháp mới để cố định bệnh nhân trong suốt quá trình xạ trị proton, hệ thống lập kế hoạch điều trị hoàn toàn mới so với hệ thống dùng cho xạ trị photon. Stanford đã đúc kết được nhiều kinh nghiệm thực hành và sẵn sàng đưa chuyên gia hỗ trợ Tâm Anh lắp đặt, vận hành hệ thống này trong thời gian tới.

GS.TS.BS Billy W. Loo, Giám đốc Xạ trị Ung thư Lồng ngực, đồng Giám đốc Xạ trị Hạt, Đại học Stanford, cho biết xạ trị là một trong những phương pháp điều trị ung thư quan trọng và mang lại hiệu quả tác động lớn nhất. Việc nâng cao năng lực tiếp cận các công nghệ tiên tiến để điều trị cho nhiều bệnh nhân hơn, bao gồm cả những ca bệnh phức tạp, sẽ là một thế mạnh vô cùng quan trọng.

Ông bày tỏ phấn khởi khi chứng kiến tinh thần chủ động của Bệnh viện Tâm Anh trong việc triển khai, nghiên cứu công nghệ mới xạ trị proton tại Việt Nam. “Chính sự chủ động ấy là chìa khóa then chốt để bệnh viện trở thành đơn vị tiên phong đưa giải pháp điều trị tiên tiến đến gần hơn với đông đảo người bệnh”, GS.TS.BS Billy W. Loo nói, thêm rằng hai bên cùng nhau tổ chức hội thảo nhằm trao đổi chuyên môn, cùng làm chủ các năng lực công nghệ mới xạ trị proton tại khu vực.

Tại Hội nghị, trong chiến lược phát triển mô hình y học chính xác trong điều trị ung thư gồm Xạ trị – Y học hạt nhân – Theranostics (phương pháp chẩn đoán kết hợp điều trị), TS.BS.CKII Phạm Xuân Dũng, Giám đốc Trung tâm Ung Bướu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết Tâm Anh đã đầu tư hệ thống Mevion S250-Fit xạ trị ung thư thế hệ mới mà Stanford đang sử dụng.

Hiện nay, bên cạnh xạ trị proton, Tâm Anh triển khai nhiều kỹ thuật xạ trị hiện đại, gồm xạ trị trên máy gia tốc tuyến tính (LINAC), xạ trị áp sát và các kỹ thuật chính xác cao như xạ phẫu định vị (SRS), xạ trị lập thể định vị thân (SBRT) và xạ trị thích ứng (ART). Sự kết hợp công nghệ hiện đại giúp bác sĩ theo dõi những thay đổi của người bệnh và khối u trong quá trình điều trị để điều chỉnh kế hoạch phù hợp.

Về y học hạt nhân, bác sĩ Dũng cho biết Bệnh viện Tâm Anh đang xây dựng chương trình Theranostics toàn diện, kết nối chẩn đoán hình ảnh phân tử với điều trị bằng dược chất phóng xạ trên cùng một đích sinh học.

Phương pháp này sử dụng hình ảnh phân tử để xác định đúng mục tiêu, lựa chọn đúng người bệnh và sau đó đưa dược chất phóng xạ điều trị đến chính mục tiêu sinh học đó. Bệnh viện cũng hoạch định đầu tư máy gia tốc hạt sản xuất thuốc phóng xạ (cyclotron), PET/CT, PET/MRI, SPECT. Tuy nhiên, để vận hành hiệu quả các công nghệ này, cần có quy trình làm việc lâm sàng chuẩn chỉnh, đào tạo chuyên môn vững vàng.

“Chúng tôi mong học hỏi từ các trung tâm giàu kinh nghiệm như Stanford về mặt công nghệ, quy trình lâm sàng, các tiêu chuẩn chất lượng, thực hành. Các chuyên gia của Stanford sẽ đến Tâm Anh để đào tạo và nhân viên của Tâm Anh đến Stanford để quan sát lâm sàng và thực hành thực tế”, bác sĩ Dũng cho biết, thêm rằng kỳ vọng xây dựng được các quy trình lâm sàng đạt tiêu chuẩn quốc tế và tiếp tục nâng cao chất lượng điều trị ung thư tại Tâm Anh, đạt mục tiêu người bệnh Việt Nam được tiếp cận với các phương pháp điều trị ung thư theo tiêu chuẩn quốc tế ngay tại Việt Nam.

Nhiều năm qua, thiếu hụt công nghệ và cơ sở vật chất khiến nhiều người bệnh ung thư Việt Nam tìm sang Singapore, Mỹ, châu Âu… điều trị. Chi phí vì thế tăng cao, kéo theo những trở ngại về sinh hoạt và thời gian. Người bệnh ở nước ngoài càng lâu, gánh nặng tài chính càng lớn; đồng thời tạo ra dòng ngoại tệ chảy ra nước ngoài hàng trăm triệu USD mỗi năm.

Trong khi đó, tại các bệnh viện trong nước, có hàng nghìn người bệnh chờ phẫu thuật, hóa xạ trị mỗi ngày. Có người phải chờ tới 2 tháng mới đến lượt điều trị, trong khi tế bào ác tính vẫn liên tục tiến triển. Công nghệ xạ trị proton, y học hạt nhân cũng như các công nghệ, kỹ thuật tiên tiến khác góp phần giúp người bệnh Việt Nam được điều trị hiệu quả cao tương đương thế giới ở ngay trong nước, được hưởng đầy đủ bảo hiểm y tế theo quy định.

Hội nghị khoa học Quốc tế 2026 của Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh diễn ra từ ngày 16-20/9, thu hút hơn 1.200 chuyên gia trong nước và quốc tế tham dự. Tại đây, các chuyên gia đầu ngành cùng trao đổi, báo cáo những tiến bộ mới của thế giới trong khám chữa bệnh ngay tại Việt Nam.