Y học bào thai Việt Nam đã đạt được những bước tiến vượt bậc, từ thụ động xử trí bệnh sau sinh sang chủ động tầm soát, chẩn đoán và làm chủ những kỹ thuật can thiệp hiện đại ngay trong tử cung, giúp cứu sống nhiều thai nhi mắc dị tật nặng.

ThS.BS Đinh Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em, Bộ Y tế, nhận định như trên tại Hội nghị Khoa học thường niên 2026, được tổ chức tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, ngày 20/9.

Phiên chuyên đề Y học bào thai với chủ đề “Sàng lọc, chẩn đoán và can thiệp trước sinh” thu hút hàng nghìn chuyên gia, bác sĩ trong nước và quốc tế tham dự trực tiếp và trực tuyến.

Tại hội nghị, ThS.BS Đinh Anh Tuấn cho biết lĩnh vực y học bào thai của Việt Nam dù phát triển muộn hơn so với khu vực, nhưng chúng ta đã đi tắt đón đầu và tiếp thu những tinh hoa của khoa học công nghệ trên thế giới để ứng dụng sáng tạo vào điều kiện thực tiễn ở trong nước.

Trước đây, y học chủ yếu dừng lại ở việc chẩn đoán và phát hiện các dị tật bào thai mà chưa thể can thiệp điều trị. Đối với những trường hợp bất thường nghiêm trọng, lựa chọn duy nhất thường là đình chỉ thai kỳ theo nguyện vọng gia đình. Trong trường hợp các bệnh lý có thể sửa chữa, bác sĩ buộc phải chờ trẻ chào đời mới bắt đầu điều trị. Tuy nhiên với một số bệnh, sự chậm trễ này khiến nhiều thai nhi tử vong ngay trong bụng mẹ, hoặc khi trẻ sinh ra phải mang di chứng nặng nề suốt đời, trở thành gánh nặng lớn cho gia đình và xã hội.

Hiện nay, y học nước ta bước sang giai đoạn chuyển mình chiến lược, từ thụ động xử lý bệnh sau sinh sang chủ động tầm soát, chẩn đoán và can thiệp điều trị sớm ngay trong tử cung. Việt Nam đã làm chủ nhiều kỹ thuật can thiệp bào thai chuyên sâu, tiệm cận với các nước phát triển trên thế giới và vươn lên nhóm dẫn đầu trong khu vực.

Y học bào thai – Từ rào cản tiếp cận đến đột phá chẩn đoán trước sinh ngay từ giai đoạn sớm

ThS.BS Hà Tố Nguyên, Giám đốc Trung tâm Y học bào thai, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, Phó Chủ tịch Hội Y học Bà mẹ và Thai nhi TP.HCM, cho biết việc chăm sóc sức khỏe thai nhi có ý nghĩa quan trọng vì môi trường trong tử cung và chất lượng chăm sóc trước sinh không chỉ ảnh hưởng đến khả năng sống sót của trẻ khi chào đời mà còn cả sức khỏe thể chất, sự phát triển tâm thần vận động và chuyển hóa trong suốt cuộc đời.

Ước tính mỗi năm Việt Nam có khoảng 41.000 trẻ sinh ra mắc dị tật bẩm sinh. Trong đó khoảng 1.800 trẻ mắc hội chứng Down, 1.500 trẻ dị tật ống thần kinh, 8.000 trẻ mắc Thalassemia và hàng loạt bệnh lý bẩm sinh khác. Dị tật bẩm sinh còn gây ra hơn 1.700 số ca tử vong cho trẻ sơ sinh.

Nhiều khuyết tật bẩm sinh không thể phòng ngừa, nhưng có thể tầm soát sớm trong 3 tháng đầu thai kỳ (11-13 tuần 6 ngày) như các bất thường nhiễm sắc thể, dị tật cấu trúc… Việc phát hiện sớm giúp bác sĩ thực hiện các chẩn đoán chuyên sâu, chuẩn bị kế hoạch can thiệp và chăm sóc tối ưu cho trẻ ngay khi chào đời, đồng thời hỗ trợ gia đình chuẩn bị tâm lý và đưa ra quyết định phù hợp.

Điển hình như trường hợp chị Hoàn 35 tuổi, mang thai con đầu lòng sau thụ tinh ống nghiệm. Kết quả siêu âm và xét nghiệm chuyên sâu tuần thai 12 tại Trung tâm Y học bào thai, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, ghi nhận thai nhi mắc hội chứng Down, thông liên thất lớn, hẹp tá tràng, giãn bể thận hai bên. Sau khi nghe bác sĩ tư vấn di truyền và các nguy cơ của thai nhi, vợ chồng chị Hoàn quyết định tiếp tục thai kỳ. Êkíp Y học bào thai – Tim bẩm sinh – Sản Phụ khoa – Sơ sinh phối hợp theo dõi thai kỳ chặt chẽ, hỗ trợ tâm lý cho thai phụ, đồng thời chuẩn bị kế hoạch sinh và phẫu thuật điều trị cho bé vào thời điểm phù hợp.

Bé trai chào đời ở tuần thai 38, nặng 3 kg, được êkíp Sơ sinh – Tim bẩm sinh ổn định hô hấp và đánh giá chức năng tim ngay tại phòng sinh. Khi bé 3 tháng tuổi, đủ điều kiện phẫu thuật, các bác sĩ Tim mạch sửa chữa hoàn toàn dị tật tim cho bé. Hiện vợ chồng chị Hoàn đồng hành cùng con trong quá trình can thiệp trị liệu đặc biệt dành cho trẻ mắc hội chứng Down để khai phá và phát triển tiềm năng của bé.

Theo ThS.BS Hà Tố Nguyên, so với nhiều năm trước, công tác chẩn đoán dị tật thai tại Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu vượt bậc. Nhờ trang thiết bị hiện đại, ứng dụng AI và kỹ thuật số, bác sĩ có thể phát hiện các bất thường thai nhi ở mức độ nhiễm sắc thể, gen ngay từ giai đoạn đầu thai kỳ. Với sự liên kết chặt chẽ giữa các chuyên khoa như Sản khoa, Nhi sơ sinh, Chẩn đoán hình ảnh và Di truyền học, chuyên ngành Y học bào thai ngày càng tối ưu hóa hiệu quả tầm soát, chẩn đoán, từ đó đưa ra phương án can thiệp điều trị phù hợp.

Can thiệp bào thai – Cuộc cách mạng y học trong kỷ nguyên mới

Bên cạnh nâng cao năng lực chẩn đoán và phát hiện sớm, Việt Nam đã có bước tiến vượt bậc trong ứng dụng các kỹ thuật cao để trực tiếp “sửa chữa khiếm khuyết” ngay từ giai đoạn bào thai. Nhiều ca bệnh phức tạp như hội chứng truyền máu song thai, tràn dịch màng phổi đã được can thiệp thành công nhờ kỹ thuật như laser đốt thông nối mạch máu giữa hai thai, đặt ống dẫn lưu ngay trong tử cung. Việc điều trị trúng đích ở “thời điểm vàng” chính là giải pháp then chốt, mở ra cánh cửa hy vọng cho nhiều thai phụ, hạn chế các ca tử vong đáng tiếc.

Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, thai phụ 33 tuổi, mang song thai một nhau, hai buồng ối, siêu âm tuần 17 xác định hội chứng truyền máu song thai. Trong đó, một thai hết ối hoàn toàn, thai còn lại đa ối, chênh lệch kích thước giữa hai thai khoảng 35%. BS.CKI Nguyễn Hữu Công, Trung tâm Sản Phụ khoa, cùng êkíp can thiệp nội soi buồng ối bằng laser cứu hai thai nhi. Ca mổ đối mặt nhiều thách thức khi tử cung thai phụ còn nhỏ, phẫu trường hẹp, bánh nhau bám mặt trước khiến việc tiếp cận buồng ối khó khăn.

Êkíp sử dụng hệ thống laser chuyên dụng đốt chính xác 7 cầu nối mạch máu bất thường giữa hai thai, cắt đứt hoàn toàn dòng máu thông nối. Nhờ đó, hệ tuần hoàn của hai thai được tách biệt, giúp mỗi thai nhi có thể phát triển độc lập. Song song, êkíp chọc hút ối thai nhận (thai đa ối) nhằm giảm áp lực trong buồng ối.

Sau phẫu thuật, màng ối còn nguyên vẹn, tim thai ổn định, lượng máu, thể tích nước ối giữa hai thai dần cân bằng. Một tuần sau, tình trạng người mẹ hồi phục tốt, tuần hoàn của hai thai cải thiện rõ, lượng ối trở về mức an toàn, các chỉ số ổn định. Song thai được theo dõi sát diễn tiến, đến tuần 35, bác sĩ phát hiện tim thai bất thường nên sinh mổ chủ động. Hai bé trai chào đời khỏe mạnh, nặng 1,9 kg và 2,6 kg, được chăm sóc trong lồng ấp 3 ngày.

Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là đơn vị đầu tiên tại Việt Nam điều trị hội chứng truyền máu song thai bằng kỹ thuật quang đông laser nội soi, với hàng trăm ca can thiệp thành công, đánh dấu bước đột phá quan trọng của Sản khoa hiện đại và mang lại cơ hội sống cho nhiều thai nhi nguy cơ cao.

Những bước tiến vượt bậc của can thiệp bào thai không chỉ đơn thuần là thành tựu về mặt kỹ thuật, mà còn mang giá trị nhân văn sâu sắc. Việc can thiệp thành công giúp trao cơ hội sống khỏe mạnh cho thai nhi, mang lại hạnh phúc trọn vẹn cho hàng nghìn gia đình và giảm bớt gánh nặng cho hệ thống y tế xã hội. Nhìn ở tầm vóc vĩ mô, năng lực chủ động can thiệp và điều trị trước sinh chính là mắt xích quan trọng giúp giảm tỷ lệ dị tật bẩm sinh, góp phần cải thiện chất lượng dân số và nâng cao tầm vóc con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị đã đề ra định hướng chiến lược về phát triển y tế chuyên sâu, đáp ứng yêu cầu thực tiễn và hội nhập quốc tế thông qua việc thúc đẩy liên kết giữa bệnh viện, viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Nhằm cụ thể hóa định hướng này trong lĩnh vực y học bào thai, ngành y tế tập trung chuẩn hóa các quy trình chuyên môn, đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và mở rộng khả năng tiếp cận kỹ thuật hiện đại cho người dân. Đồng thời, việc tăng cường các hội nghị khoa học và kết nối mạng lưới chuyên gia trong nước, quốc tế đóng vai trò là nền tảng cốt lõi để nâng tầm Y học bào thai Việt Nam phát triển bền vững, hướng tới xây dựng các trung tâm y tế chất lượng cao đạt chuẩn khu vực.

Với sự đầu tư công nghệ cao từ sàng lọc, chẩn đoán đến can thiệp bào thai trước sinh, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh đồng hành cùng y tế Việt Nam nâng cao đáng kể tỷ lệ trẻ sinh ra khỏe mạnh và giảm thiểu tỷ lệ tử vong chu sinh, đồng thời tạo điều kiện để người dân tiếp cận các dịch vụ y tế kỹ thuật cao ngay trong nước với chi phí phù hợp, hạn chế việc phải ra nước ngoài điều trị.