Nam, 20 tuổi, tiền sử viêm VA quá phát từ nhỏ, nay biến chứng viêm tai xương chũm, xẹp màng nhĩ hai bên, nghe kém hỗn hợp độ 1.

Hồi nhỏ, lúc 7-8 tuổi, Nam thường bị viêm VA quá phát, tái đi tái lại. Bác sĩ chỉ định nạo VA nhưng gia đình lo ngại ảnh hưởng miễn dịch nên không thực hiện, chỉ điều trị khi xảy ra những đợt viêm cấp. Hơn 1 năm nay, Nam bị ù tai, nghe kém tăng dần nên đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM khám.

Kết quả nội soi tai ghi nhận hai tai màng nhĩ co lõm, lõm thượng nhĩ, hòm nhĩ tụ dịch, cán búa co kéo. Đo thính lực và nhĩ lượng ghi nhận người bệnh nghe kém hỗn hợp độ 1, tổn thương tai giữa và tai trong. Chụp CT-scan tai cho kết quả cả hai bên tai mòn nhẹ bờ thân xương đe, xương bàn đạp, gợi ý viêm tai xương chũm. Đây là tình trạng viêm hệ thống tế bào khí của xương chũm, ăn mòn chuỗi xương con, gián đoạn dẫn truyền âm thanh, gây giảm thính lực kéo dài, điếc.

GS.TS.BS Trần Phan Chung Thủy, Giám đốc Trung tâm Tai Mũi Họng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM chẩn đoán Nam bị lõm thượng nhĩ hai bên, viêm tai giữa thanh dịch hai bên, theo dõi viêm tai xương chũm nghi Cholesteatoma.

“Đây là biến chứng muộn, diễn tiến kéo dài và không được kiểm soát triệt để của viêm VA quá phát khi còn nhỏ”, giáo sư Chung Thủy cho biết. VA là tổ chức lympho nằm ở vòm mũi họng, sát cửa vòi nhĩ. Khi VA quá phát hoặc viêm mạn tính kéo dài gây tắc vòi nhĩ, rối loạn chức năng vòi nhĩ.

Rối loạn chức năng vòi nhĩ kéo dài làm thông khí tai giữa kém, hình thành áp lực âm mạn tính, khiến màng nhĩ bị hút vào trong, lõm và xẹp dần, mất khả năng rung động bình thường. Quá trình này thường diễn ra âm thầm trong nhiều năm, đến khi trưởng thành mới biểu hiện rõ bằng viêm tai xương chũm hai bên kèm xẹp nhĩ và giảm thính lực.

Người bệnh cần phẫu thuật để cải thiện một phần thính lực, ngăn tình trạng sức nghe giảm dần gây điếc vĩnh viễn nhưng không thể cải thiện hoàn toàn thính lực. Vì phẫu thuật giúp màng nhĩ và chuỗi xương con rung động tốt hơn, cải thiện thính lực dẫn truyền ở tai giữa, còn viêm kéo dài gây tổn thương tế bào thần kinh thính giác là tổn thương không hồi phục được.

Ekip phẫu thuật tiến hành chích rạch 1/4 trước dưới màng nhĩ để giải phóng áp lực âm, dẫn lưu dịch tai giữa, sau đó đặt ống thông khí (diabolo), duy trì thông khí tai giữa, cân bằng áp lực và hạn chế tái xẹp màng nhĩ. Tái khám sau 2 tuần, vết mổ lành thương, ống thông khí nằm đúng vị trí. 1 tháng sau mổ, màng nhĩ thích nghi với ống thông khí, thính lực cải thiện.

GS Chung Thủy cho biết, nhiều phụ huynh lo ngại việc nạo VA hoặc cắt amidan có thể làm suy giảm miễn dịch của trẻ, tuy nhiên quan niệm này không đúng về y khoa. VA chỉ là một phần nhỏ trong hệ thống lympho của đường hô hấp trên. Bên cạnh VA, cơ thể trẻ vẫn được bảo vệ bởi nhiều cấu trúc miễn dịch khác như amidan khẩu cái, amidan đáy lưỡi và mạng lưới lympho dưới niêm mạc mũi họng. Các cấu trúc này tiếp tục đảm nhiệm chức năng nhận diện và chống lại tác nhân gây bệnh, giúp duy trì hàng rào miễn dịch ổn định sau khi nạo VA. Trì hoãn điều trị khiến viêm VA, viêm amidan biến chứng đáng tiếc về thính lực của trẻ về sau.

Phụ huynh không nên chủ quan với các bệnh viêm mũi họng ở trẻ. Trẻ có biểu hiện nghẹt mũi kéo dài, ngủ ngáy, thở miệng, viêm tai tái phát hoặc nghe kém cần được khám Tai Mũi Họng sớm và theo dõi định kỳ, điều trị theo chỉ định bác sĩ, ngăn nguy cơ biến chứng.