Vắc xin viêm gan B là loại vắc xin phòng ung thư đầu tiên trên thế giới, nhờ khả năng ngăn ngừa hiệu quả ung thư gan do siêu vi B gây ra và các tình trạng tổn thương gan cấp tính và mãn tính khác cho mọi lứa tuổi.
Bài viết được tư vấn chuyên khoa bởi ThS.BS Ngô Thị Kim Phượng, Quản lý Y khoa Vùng 2 – miền Trung – Tây Nguyên, Hệ thống tiêm chủng VNVC.
Vắc xin viêm gan B là loại vắc xin tái tổ hợp, được sản xuất bằng công nghệ sinh học nhằm phòng ngừa nhiễm virus viêm gan B (HBV) và nguy cơ gây tổn thương gan nghiêm trọng, có thể dẫn đến viêm gan mãn tính, xơ gan và ung thư gan nguy hiểm.
Năm 1981, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm (FDA) đã phê duyệt loại vắc xin bất hoạt từ việc thu thập máu từ những người hiến tặng bị nhiễm HBV và xử lý qua nhiều bước để bất hoạt các hạt virus bằng formaldehyde và xử lý nhiệt (hay còn gọi là thanh trùng) với tên gọi là Heptavax. Đây là loại vắc xin thương mại đầu tiên được sử dụng và đã bị ngưng vào năm 1990. (1)
Vào năm 1986, nhiều nghiên cứu đã phát triển loại vắc xin viêm gan B tái tổ hợp DNA hiện đại. Những loại vắc xin mới này được phê duyệt dựa trên điều chế tổng hợp, không chứa các chế phẩm từ máu và được lưu hành rộng rãi ngày nay.
Các chuyên gia y tế cho biết, viêm gan B là nguyên nhân hàng đầu gây ung thư gan trên thế giới, cướp đi sinh mạng của hơn 1 triệu người mỗi năm và đã có thể phòng ngừa hiệu quả bằng vắc xin. Tiêm chủng là một trong những biện pháp hiệu quả, an toàn và tiết kiệm chi phí nhất, góp phần kiểm soát, ngăn ngừa lây nhiễm, biến chứng nguy hiểm và các di chứng lâu dài do HBV gây ra. (2)
Bảo vệ khỏi nguy cơ lây nhiễm cao
Viêm gan B là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, có thể gây ra tình trạng nhiễm trùng mãn tính, tiềm ẩn nguy cơ dẫn đến xơ gan và ung thư gan. Ước tính có khoảng 254 triệu người đang chung sống với bệnh viêm gan B mãn tính vào năm 2022, với khoảng 1,2 triệu ca nhiễm mới mỗi năm. (3)
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết, viêm gan B có thể phòng ngừa an toàn và hiệu quả bằng vắc xin, thường được tiêm ngay sau khi sinh và nhắc lại các mũi sau đó. Vắc xin này cung cấp khả năng bảo vệ gần như 100% chống lại virus. Các nghiên cứu cũng chỉ ra, nồng độ kháng thể bề mặt viêm gan B tăng nhanh, với hơn 90% trẻ em được tiêm chủng phát triển mức kháng thể bảo vệ sau liều đầu tiên. Một người có hệ miễn dịch bình thường được tiêm chủng đầy đủ vắc xin thường có khả năng bảo vệ lâu dài, thậm chí suốt đời.
Bảo vệ sức khỏe cộng đồng
Viêm gan B có khả năng lây dễ dàng qua máu, quan hệ tình dục không an toàn và từ mẹ sang con; đặc biệt là trong môi trường nguy cơ cao như cơ sở y tế, nơi tiếp xúc với máu và dịch cơ thể thường xuyên. Tiêm chủng giúp giảm tỷ lệ lây truyền, bảo vệ những nhóm dân số dễ bị tổn thương như trẻ sơ sinh và những người có hệ miễn dịch suy yếu.
Tỷ lệ tiêm chủng ngày càng tăng đã làm giảm tỷ lệ mắc bệnh và tử vong do HBV gây ra hiệu quả. Từ năm 2000 – 2014, tỷ lệ nhiễm viêm gan B cấp tính ở người lớn đã giảm 50%, chủ yếu do hiệu ứng miễn dịch cộng đồng. (4)
Bất kỳ ai cũng cần tiêm vắc xin viêm gan siêu vi B để phòng nguy cơ lây nhiễm bệnh và các biến chứng nguy hiểm do HBV gây ra. Tuy nhiên, cũng tùy vào từng trường hợp và cơ địa mỗi người mà chỉ định tiêm chủng sẽ khác nhau.
Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ khuyến cáo những người có yếu tố nguy cơ cao nhiễm viêm gan B nên thực hiện tiêm phòng đúng lịch và đủ liều theo đúng quy định, bao gồm (5):
CDC Hoa Kỳ khuyến cáo trường hợp sau đây không nên tiêm vắc xin phòng viêm gan B bao gồm:
Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể quyết định hoãn tiêm vắc xin cho các trường hợp sau:
Cần lưu ý, tùy vào mỗi loại vắc xin phòng viêm gan B được lựa chọn mà sẽ có những tiêu chí chống chỉ định khác nhau giữa các đối tượng. Do đó, để đảm bảo an toàn, người tiêm cần được khám sàng lọc kỹ lưỡng bởi chuyên gia y tế trước khi thực hiện tiêm chủng.
Vắc xin phòng siêu vi B được nghiên cứu và kiểm soát tiêu chuẩn an toàn cao và là một trong những loại vắc xin an toàn nhất được đưa vào cơ thể, có thể tiêm cho trẻ sơ sinh ngay sau khi chào đời. Vắc xin được sản xuất với các thành phần an toàn, cơ chế hoạt động tối ưu và mức độ đáp ứng miễn dịch cao, cụ thể như sau:
Các loại vắc xin phòng viêm gan B hiện nay đều là loại vắc xin tái tổ hợp (không sử dụng máu người, chế phẩm máu hoặc bất kỳ chất nào khác có nguồn gốc từ người). Ngoài các thành phần hoạt tính (kháng nguyên) tạo ra phản ứng miễn dịch chống viêm gan B, các loại vắc xin này còn chứa nước và một lượng rất nhỏ các thành phần bổ sung khác bao gồm (6):
Vắc xin phòng viêm gan B hoạt động bằng cách kích thích cơ thể sản sinh kháng thể chống lại mầm bệnh. Các kháng thể này được tạo ra bằng việc nhắm vào lớp vỏ protein bên ngoài hoặc kháng nguyên bề mặt của virus. Khi được tiêm vào cơ thể, kháng nguyên này không gây bệnh nhưng đủ để hệ miễn dịch nhận diện là “tác nhân lạ”. Các tế bào miễn dịch như đại thực bào và tế bào trình diện kháng nguyên sẽ xử lý HBsAg, kích hoạt tế bào miễn dịch lympho B và T. Tế bào B sau đó sản xuất kháng thể chống lại HBsAg, trong khi tế bào T hỗ trợ phản ứng miễn dịch và ghi nhớ kháng nguyên.
Nhờ cơ chế này, cơ thể hình thành trí nhớ miễn dịch, sẵn sàng phản ứng nhanh và hiệu quả nếu tiếp xúc với virus HBV thật trong tương lai.
Vắc xin phòng viêm gan B mang hiệu quả bảo vệ cao, khả năng đáp ứng miễn dịch tốt và bền vững, thậm chí kéo dài suốt đời nếu tiêm đủ liều và đúng lịch theo quy định. Ban đầu, vắc xin được cho rằng chỉ mang hiệu quả kéo dài trong khoảng 8 năm, nhưng các nghiên cứu gần đây đã xác định khả năng miễn dịch liên tục trong ít nhất 25 năm.
Hiện nay, tại Việt Nam lưu hành các loại vắc xin viêm gan B bao gồm: vắc xin 6 trong 1 Infanrix Hexa (Pháp)/Hexaxim (Bỉ) phối hợp phòng bệnh bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, viêm màng não mủ do Hib và viêm gan B; các loại vắc xin đơn giá phòng viêm gan B như Engerix B
Vắc xin Infanrix Hexa được nghiên cứu và phát triển bởi Tập đoàn Dược phẩm và Chế phẩm sinh học GSK, sản xuất tại Bỉ. Vắc xin được chỉ định tiêm cho trẻ từ 6 tuần tuổi đến 2 tuổi giúp phối hợp phòng 6 bệnh gồm bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, viêm gan B và các bệnh do vi khuẩn Hib.
Vắc xin 6 trong 1 Infanrix Hexa (Bỉ) được chỉ định đường tiêm bắp sâu (không được tiêm tĩnh mạch hoặc trong da), với phác đồ tiêm gồm 4 mũi như sau:
Vắc xin Hexaxim được nghiên cứu sản xuất bởi Tập đoàn Dược phẩm và Chế phẩm sinh học Sanofi Pasteur (Pháp). Vắc xin được chỉ định tiêm cho trẻ từ 2 tuổi đến 2 tuổi giúp phòng hiệu quả bệnh bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, viêm gan B và viêm màng não mủ do vi khuẩn Hib.
Vắc xin 6 trong 1 Infanrix Hexa (Bỉ) được chỉ định đường tiêm bắp sâu ở vị trí mặt trước (ngoài của phần trên đùi và vùng cơ delta ở trẻ từ 15 tháng tuổi trở lên), với phác đồ tiêm gồm 4 mũi như sau:
Vắc xin Twinrix (Bỉ) là vắc xin đa giá phòng viêm gan A và viêm gan B, được nghiên cứu phát triển bởi Tập đoàn Dược phẩm và Chế phẩm sinh học GSK, sản xuất tại Bỉ. Vắc xin chỉ định tiêm cho trẻ từ 12 tháng tuổi trở lên và người lớn.
Vắc xin Twinrix (Bỉ) được chỉ định đường tiêm bắp, với phác đồ tiêm gồm 2 hoặc 3 mũi tùy theo độ tuổi, cụ thể như sau:
Trẻ từ 12 tháng đến dưới 16 tuổi, lịch tiêm gồm 2 mũi:
Trẻ từ 16 tuổi trở lên, lịch tiêm gồm 3 mũi:
Vắc xin Engerix B được nghiên cứu và phát triển bởi Tập đoàn GSK, sản xuất tại Bỉ, chỉ định cho trẻ sơ sinh và người lớn. Vắc xin được dùng với liều tiêm bắp (vùng cơ delta), với phác đồ tiêm cụ thể như sau:
Vắc xin Engerix B (Bỉ) liều 10mcg/0.5ml dùng cho trẻ sơ sinh – dưới 20 tuổi và liều 20mcg/1ml cho người từ 20 tuổi trở lên, với lịch tiêm 3 mũi:
Vắc xin Heberbiovac được nghiên cứu và phát triển bởi Tập đoàn Dược phẩm và Chế phẩm sinh học C.I.G.B, sản xuất tại Cuba, chỉ định tiêm cho trẻ sơ sinh và người lớn, với phác đồ tiêm gồm 3 mũi như sau:
Vắc xin Heberbiovac liều 10mcg/0.5ml dùng cho trẻ sơ sinh – dưới 10 tuổi và liều 20mcg/1ml cho trẻ từ 10 tuổi trở lên và người lớn, với lịch tiêm thường quy gồm 3 mũi:
Vắc xin Gene Hbvax là vắc xin viêm gan B tái tổ hợp, được nghiên cứu và sản xuất bởi Công ty TNHH MTV Vắc xin và Sinh phẩm số 1 VABIOTECH (Việt Nam).Vắc xin được chỉ định tiêm cho trẻ sơ sinh và người lớn, với lịch tiêm cụ thể như sau:
Vắc xin Gene Hbvax (Việt Nam) dùng liều 10mcg/0.5ml cho trẻ sơ sinh- dưới 10 tuổi và liều 20mcg/1ml cho trẻ từ 10 tuổi trở lên và người lớn, với lịch tiêm gồm 3 mũi như sau:
Phác đồ 0 – 1 – 2 – 12 tháng:
Phác đồ 0 – 1 – 6 tháng:
Vắc xin Euvax B được nghiên cứu và phát triển bởi Tập đoàn Dược phẩm và Chế phẩm sinh học Sanofi Pasteur (Pháp), sản xuất tại Hàn Quốc. Vắc xin được chỉ định tiêm cho trẻ sơ sinh và người lớn, với đường tiêm bắp (không tiêm ở vùng mông hay tiêm tĩnh mạch), phác đồ tiêm cụ thể như sau:
Vắc xin Euvax B dùng liệu 0.5ml cho trẻ sơ sinh – dưới 16 tuổi và liều 1ml cho người từ 16 tuổi trở lên, với lịch tiêm gồm 3 mũi như sau:
Sau khi tiêm phòng viêm gan B, người tiêm có thể gặp phải một số phản ứng sau tiêm nhưng thường nhẹ và tự khỏi sau vài ngày mà không cần can thiệp điều trị y tế. Một số phản ứng sau tiêm phổ biến như sau:
Vắc xin phòng siêu vi B cần được bảo quản ở nhiệt độ tiêu chuẩn từ 2 – 8 độ C đạt chuẩn GSP quốc tế. Vắc xin không được để đông băng và cần phải loại bỏ nếu xảy ra tình trạng này.
Hiện nay, giá vắc xin viêm gan B sẽ chênh lệch khác nhau tùy thuộc vào từng loại vắc xin, cơ sở tiêm chủng và khả năng cung ứng trên thị trường, cụ thể như sau:
Trung tâm Tiêm chủng Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh cung cấp đầy đủ các loại vắc xin quan trọng cho trẻ em và người lớn, bao gồm các loại vắc xin mới, thế hệ mới và cả những loại thường xuyên khan hiếm. 100% vắc xin được nhập khẩu chính hãng từ các hãng dược phẩm uy tín toàn cầu, bảo quản trong hệ thống dây chuyền lạnh đạt chuẩn GSP quốc tế với kho lạnh tổng, kho lạnh tại trung tâm, xe lạnh vận chuyển và tủ bảo quản chuyên dụng, đảm bảo duy trì chất lượng vắc xin an toàn ở điều kiện nhiệt độ tiêu chuẩn 2 – 8 độ C.
Trung tâm quy tụ đội ngũ 100% bác sĩ, điều dưỡng có chứng chỉ An toàn tiêm chủng, tuân thủ nghiêm ngặt quy trình của Bộ Y tế và nguyên tắc 5 đúng; luôn sẵn sàng trang thiết bị và chuyên môn tại chỗ để xử trí kịp thời mọi phản ứng sau tiêm, bảo đảm an toàn tối đa. Bên cạnh đó, Trung tâm đầu tư cơ sở vật chất hiện đại, sảnh chờ rộng rãi, phòng tiêm tiện nghi, cùng nhiều dịch vụ miễn phí như wifi tốc độ cao, nước uống tinh khiết, khu vực chức năng cho mẹ và bé, mang đến trải nghiệm tiêm chủng an toàn, thoải mái cho mọi lứa tuổi, đặc biệt là trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người có bệnh nền.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Tóm lại, vắc xin viêm gan B là biện pháp phòng ngừa viêm gan siêu vi B hiệu quả, an toàn và tiết kiệm nhất. Tiêm chủng giúp bảo vệ người tiêm khỏi nguy cơ mắc bệnh, hạn chế biến chứng nguy hiểm và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Chính vì vậy, trẻ em và người lớn, đặc biệt là người có yếu tố nguy cơ, cần thực hiện tiêm chủng đủ liều, đúng lịch càng sớm càng tốt, để tạo miễn dịch cho cơ thể.
