Nhỡ lịch tiêm chủng có thể xảy ra do trẻ ốm, gia đình quên lịch hoặc gián đoạn việc tiêm chủng. Tuy nhiên, việc tiêm muộn không đồng nghĩa phải bắt đầu lại từ đầu; phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng để được rà soát lịch sử và tư vấn tiêm bù, tiêm đuổi phù hợp, giúp sớm hoàn thiện miễn dịch bảo vệ.
Bài viết được tư vấn chuyên khoa bởi BS. Trần Huỳnh Tấn, Quản lý Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC.
Tiêm chủng được xem là một trong những thành tựu y tế công cộng quan trọng nhất trong lịch sử nhân loại, góp phần kiểm soát và đẩy lùi nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm từng là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong, đặc biệt ở trẻ em. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ước tính tiêm chủng đã cứu sống gần 3 triệu sinh mạng mỗi năm và là một trong những biện pháp đầu tư y tế mang lại hiệu quả cao nhất về chi phí cũng như lợi ích sức khỏe cộng đồng.
Tuy nhiên, hiệu quả của tiêm chủng chỉ được bảo đảm khi các mũi vắc xin được thực hiện đúng và đủ theo khuyến cáo. Lỡ lịch tiêm chủng có thể làm gián đoạn quá trình hình thành miễn dịch, kéo dài thời gian cơ thể chưa được bảo vệ đầy đủ trước các tác nhân gây bệnh. Đối với một số bệnh truyền nhiễm có khả năng lây lan nhanh, điều này không chỉ làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh ở cá nhân mà còn ảnh hưởng đến miễn dịch cộng đồng.
Trong những năm gần đây, nhiều khu vực trên thế giới vẫn tồn tại những khoảng trống về tỷ lệ tiêm chủng và độ bao phủ vắc xin chưa đạt mức tối ưu. WHO cũng đã cảnh báo tình trạng chần chừ hoặc bỏ lỡ tiêm chủng là 1 trong 10 nguy cơ về y tế cộng đồng toàn cầu, có thể làm suy giảm những thành quả phòng chống dịch bệnh đã được xây dựng trong nhiều thập kỷ (1). Khi số lượng người chưa được tiêm chủng đầy đủ gia tăng, các bệnh truyền nhiễm từng được kiểm soát hiệu quả có nguy cơ quay trở lại và bùng phát thành các ổ dịch trong cộng đồng, đặc biệt tại các nhóm dễ tổn thương như trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền.
Dù vậy, người dân không nên quá lo lắng nếu lỡ hẹn tiêm chủng. Trong đa số trường hợp, việc chậm tiêm không làm mất hiệu quả của các mũi đã tiêm trước đó và không cần phải bắt đầu lại từ đầu. Điều quan trọng là cần sớm liên hệ với cơ sở tiêm chủng để được tư vấn lịch tiêm bắt kịp phù hợp, bảo đảm hoàn thành phác đồ và duy trì hiệu quả phòng bệnh lâu dài.
Không phải trường hợp nào quá lịch tiêm chủng cũng phải tiêm lại từ đầu. Theo nguyên tắc tiêm chủng, khi một mũi vắc xin bị trì hoãn hoặc tiêm muộn hơn khuyến cáo, người tiêm thường chỉ cần tiếp tục hoàn thành các mũi còn lại trong phác đồ mà không cần bắt đầu lại từ mũi đầu tiên.
Tuy nhiên, phác đồ tiêm cụ thể sẽ phụ thuộc vào từng loại vắc xin, số mũi đã tiêm trước đó, khoảng thời gian gián đoạn và độ tuổi của người tiêm. Một số vắc xin có thể áp dụng lịch tiêm bắt kịp (tiêm đuổi) để đảm bảo hiệu quả bảo vệ mà không cần khởi động lại toàn bộ liệu trình.
Do đó, khi quá lịch tiêm, người dân không nên tự ý bỏ dở hoặc tiêm lại từ đầu mà cần tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc cơ sở tiêm chủng để được tư vấn lịch tiêm phù hợp, giúp duy trì miễn dịch và bảo đảm hiệu quả phòng bệnh tối ưu.
⇒ Tham khảo lịch tiêm chủng cho trẻ em và người lớn
Ngay khi phát hiện bị lỡ lịch tiêm chủng, điều quan trọng nhất là không tự ý bỏ qua hoặc trì hoãn thêm các mũi tiêm còn lại. Người dân nên chủ động kiểm tra lại sổ tiêm chủng, hồ sơ tiêm hoặc ứng dụng quản lý tiêm chủng để xác định chính xác loại vắc xin đã tiêm, số mũi đã hoàn thành và thời gian bị chậm so với lịch khuyến cáo.
Tiếp theo, cần liên hệ với cơ sở tiêm chủng hoặc bác sĩ để được tư vấn lịch tiêm bắt kịp phù hợp. Tùy thuộc vào độ tuổi, tình trạng sức khỏe, loại vắc xin và khoảng thời gian gián đoạn, bác sĩ sẽ xây dựng lịch tiêm tiếp tục nhằm bảo đảm hiệu quả bảo vệ tối ưu. Trong hầu hết các trường hợp, người được tiêm không cần phải bắt đầu lại toàn bộ phác đồ mà chỉ cần tiếp tục các mũi còn thiếu theo hướng dẫn chuyên môn.
Bên cạnh đó, người dân nên sắp xếp tiêm bù sớm nhất có thể để rút ngắn khoảng thời gian cơ thể chưa được bảo vệ đầy đủ trước các bệnh truyền nhiễm. Việc hoàn thành đúng và đủ các mũi tiêm không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe cá nhân mà còn góp phần duy trì miễn dịch cộng đồng, hạn chế nguy cơ bùng phát dịch bệnh.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Trong bối cảnh nhiều bệnh truyền nhiễm có xu hướng gia tăng và diễn biến khó lường, việc tuân thủ lịch tiêm chủng đầy đủ đóng vai trò then chốt trong bảo vệ sức khỏe. Nếu không may nhỡ lịch tiêm chủng, người dân cần sớm thực hiện các biện pháp khắc phục theo hướng dẫn của chuyên gia y tế để bảo đảm hoàn thành phác đồ, duy trì hiệu quả miễn dịch và giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh cho bản thân cũng như cộng đồng.
