Tại sao phải tiêm chủng cho trẻ em? Trong những năm đầu đời, hệ miễn dịch của trẻ còn non nớt, khiến trẻ dễ mắc các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm và có nguy cơ gặp biến chứng nặng. Tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch là biện pháp hiệu quả giúp cơ thể tạo miễn dịch chủ động, giảm nguy cơ mắc bệnh, nhập viện và tử vong, đồng thời góp phần bảo vệ cộng đồng thông qua miễn dịch cộng đồng.
Bài viết có sự tư vấn Y khoa của Bác sĩ Trần Huỳnh Tấn, Quản lý Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC
Tiêm chủng là một trong những biện pháp y tế dự phòng hiệu quả và quan trọng nhất giúp bảo vệ sức khỏe trẻ ngay từ những năm đầu đời. Việc tiêm đầy đủ và đúng lịch mang lại nhiều lợi ích thiết thực không chỉ cho cá nhân trẻ mà còn cho cộng đồng.
Tiêm vắc xin đầy đủ, đúng lịch giúp cơ thể trẻ tạo kháng thể chủ động và duy trì trí nhớ miễn dịch lâu dài, từ đó bảo vệ trẻ trước nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Vắc xin hoạt động theo cơ chế “mô phỏng” quá trình nhiễm bệnh tự nhiên của cơ thể. Khi được đưa vào cơ thể, các kháng nguyên trong vắc xin sẽ được hệ miễn dịch nhận diện như “tác nhân lạ”, kích thích cơ thể huy động các tế bào bạch cầu và tế bào lympho để sản sinh kháng thể chống lại mầm bệnh.
Không chỉ tạo ra kháng thể tạm thời, hệ miễn dịch còn hình thành các tế bào lympho B mang trí nhớ miễn dịch. Các tế bào này có khả năng “ghi nhớ” đặc điểm của virus hoặc vi khuẩn gây bệnh. Nhờ đó, nếu trẻ tiếp xúc với mầm bệnh trong tương lai, hệ miễn dịch sẽ phản ứng nhanh chóng và mạnh mẽ hơn, giúp giảm nguy cơ mắc bệnh hoặc hạn chế diễn tiến nặng.
Một số loại vắc xin có thể làm giảm nồng độ kháng thể theo thời gian, vì vậy cần tiêm nhắc lại đúng lịch để tăng cường miễn dịch và duy trì hiệu quả bảo vệ tối ưu. Bên cạnh đó, cũng có nhiều loại vắc xin mang lại khả năng bảo vệ kéo dài nhiều năm, thậm chí suốt đời, giúp trẻ phòng tránh hiệu quả các bệnh nguy hiểm.
Trẻ em là đối tượng dễ bị virus, vi khuẩn tấn công do hệ miễn dịch còn non yếu và chưa phát triển hoàn thiện. Tiêm vắc xin giúp bảo vệ trẻ khỏi nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm có thể gây biến chứng nặng nề như viêm phổi, viêm não, bại liệt, suy hô hấp, thậm chí tử vong.
Không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất, nhiều bệnh truyền nhiễm còn để lại di chứng lâu dài như liệt, dị tật, khuyết tật vận động, giảm khả năng học tập hoặc thiểu năng trí tuệ. Vì vậy, tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch là giải pháp quan trọng giúp bảo vệ tính mạng và tương lai của trẻ.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) (1), vắc xin là một trong những công cụ y tế công cộng an toàn và hiệu quả nhất, giúp ngăn ngừa khoảng 3,5 – 5 triệu ca tử vong mỗi năm do các bệnh như sởi, bạch hầu, ho gà và bại liệt. Trong 50 năm qua, tiêm chủng đã góp phần giảm khoảng 40% tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh trên toàn cầu. Từ năm 1974 đến nay, vắc xin được ước tính đã cứu sống khoảng 154 triệu người, trong đó 95% là trẻ em dưới 5 tuổi. Riêng vắc xin phòng sởi đã giúp cứu sống gần 94 triệu người trên thế giới.
Tiêm vắc xin không chỉ giúp phòng bệnh hiệu quả mà còn mang lại lợi ích kinh tế đáng kể cho gia đình và xã hội. Khi trẻ được bảo vệ khỏi bệnh truyền nhiễm, gia đình có thể tránh được nhiều chi phí điều trị như tiền khám bệnh, thuốc men, viện phí, chi phí đi lại cũng như mất thu nhập do phải nghỉ làm để chăm sóc trẻ.
Lợi ích này đặc biệt quan trọng tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình, nơi phần lớn chi phí y tế do người dân tự chi trả. Nhiều nghiên cứu cho thấy chi phí điều trị các bệnh truyền nhiễm nặng có thể trở thành gánh nặng tài chính lớn, thậm chí khiến nhiều gia đình rơi vào cảnh nghèo đói.
Theo ước tính, cứ mỗi 1 đô la Mỹ (khoảng 26.000 đồng) đầu tư vào tiêm chủng, xã hội có thể tiết kiệm khoảng 16 đô la Mỹ từ chi phí chăm sóc y tế, thu nhập bị mất và sự suy giảm năng suất lao động do bệnh tật hoặc tử vong gây ra. Nếu tính thêm các lợi ích kinh tế – xã hội rộng lớn hơn như giá trị của việc sống khỏe mạnh hơn, tuổi thọ được kéo dài và giảm gánh nặng khuyết tật lâu dài, tổng lợi ích mang lại có thể tăng lên đến 44 đô la Mỹ cho mỗi 1 đô la đầu tư vào vắc xin. (2)
Nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm có thể gây ra các biến chứng nặng nề như viêm não, viêm phổi, suy tim, liệt cơ, suy hô hấp hoặc thậm chí tử vong. Không ít trường hợp dù được cứu sống vẫn phải đối mặt với các di chứng kéo dài suốt đời như giảm thính lực, tổn thương thần kinh, khuyết tật vận động hoặc suy giảm trí tuệ. Tiêm hoặc uống vắc xin đầy đủ là biện pháp hiệu quả giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế tối đa các biến chứng nguy hiểm này.
Các chuyên gia cũng cảnh báo rằng tình trạng nhiễm trùng kéo dài hoặc tái phát trong giai đoạn đầu đời có thể khiến trẻ chậm phát triển thể chất, suy dinh dưỡng, còi cọc và ảnh hưởng đến khả năng nhận thức. Những tác động này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe trước mắt mà còn có thể kéo dài đến tuổi trưởng thành, làm giảm chất lượng cuộc sống, khả năng học tập và năng suất lao động trong tương lai. (3)
Tiêm vắc xin không chỉ bảo vệ sức khỏe cá nhân mà còn mang lại lợi ích to lớn cho toàn xã hội thông qua cơ chế “miễn dịch cộng đồng”. Miễn dịch cộng đồng được hình thành khi tỷ lệ lớn dân số được tiêm chủng đầy đủ, giúp hạn chế sự lưu hành của virus, vi khuẩn trong cộng đồng do mầm bệnh khó tìm được “vật chủ” để lây lan và phát triển.
Khi mức độ bao phủ vắc xin đạt đủ cao, nguy cơ lây truyền bệnh từ người sang người sẽ giảm đáng kể, từ đó giúp kiểm soát, thu hẹp hoặc tiến tới loại bỏ các ổ dịch truyền nhiễm nguy hiểm.
Đặc biệt, miễn dịch cộng đồng còn góp phần bảo vệ những người chưa thể tiêm vắc xin hoặc không đủ điều kiện tiêm chủng vì lý do sức khỏe. Đây thường là những đối tượng dễ bị tổn thương như trẻ sơ sinh, phụ nữ mang thai, người cao tuổi, người mắc bệnh nền, người suy giảm miễn dịch hoặc đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch. Những nhóm này có nguy cơ cao mắc bệnh nặng, biến chứng nghiêm trọng và tử vong nếu bị lây nhiễm.
Khi đa số người dân được tiêm chủng đầy đủ, cộng đồng sẽ hình thành một “lá chắn miễn dịch” vững chắc, giúp giảm nguy cơ mầm bệnh tiếp cận và lây lan đến các nhóm yếu thế. Đây cũng là một trong những ý nghĩa nhân văn quan trọng nhất của tiêm chủng.
Nhiều quốc gia hiện yêu cầu người nhập cảnh, học tập, làm việc hoặc định cư phải có giấy chứng nhận tiêm chủng đối với một số bệnh truyền nhiễm nguy hiểm như sốt vàng da, COVID-19, viêm gan B, sởi… Vì vậy, tiêm vắc xin đầy đủ giúp người dân thuận lợi hơn khi du lịch, du học, công tác hoặc định cư ở nước ngoài.
Bên cạnh việc đáp ứng yêu cầu nhập cảnh, tiêm chủng còn giúp bảo vệ sức khỏe trong quá trình di chuyển và sinh sống tại những khu vực có nguy cơ lưu hành dịch bệnh cao, giảm nguy cơ mắc bệnh và lây lan dịch bệnh xuyên biên giới.
Trẻ em cần được tiêm vắc xin đúng độ tuổi và đầy đủ các mũi theo phác đồ để cơ thể tạo miễn dịch tối ưu trong giai đoạn dễ bị virus, vi khuẩn tấn công nhất. Mỗi loại vắc xin đều được nghiên cứu kỹ về thời điểm tiêm phù hợp nhằm giúp hệ miễn dịch của trẻ đáp ứng tốt nhất, tạo kháng thể hiệu quả và duy trì khả năng bảo vệ lâu dài.
Những năm đầu đời là giai đoạn hệ miễn dịch của trẻ còn non yếu, nguy cơ mắc bệnh truyền nhiễm và biến chứng nặng rất cao. Vì vậy, mỗi độ tuổi đều có lịch tiêm chủng phù hợp nhằm giúp trẻ được bảo vệ sớm nhất trước các tác nhân gây bệnh.
Ví dụ, trẻ sơ sinh cần tiêm vắc xin viêm gan B và lao trong 24 giờ đầu sau sinh. Từ 2 tháng tuổi, trẻ bắt đầu tiêm nhiều loại vắc xin quan trọng như 6 trong 1/5 trong 1, rota, phế cầu, não mô cầu… Khi lớn hơn, trẻ tiếp tục được khuyến cáo tiêm các vắc xin theo độ tuổi như sốt xuất huyết, HPV…
Để biết trẻ cần tiêm vắc xin nào ở từng giai đoạn, phụ huynh có thể tham khảo lịch tiêm chủng cho trẻ.
Việc tiêm đúng thời điểm và đầy đủ theo lịch giúp cơ thể trẻ tạo miễn dịch hiệu quả trước khi tiếp xúc với mầm bệnh trong cộng đồng, đồng thời góp phần duy trì miễn dịch cộng đồng, hạn chế nguy cơ bùng phát dịch và bảo vệ những người chưa đủ điều kiện tiêm chủng như trẻ sơ sinh hoặc người suy giảm miễn dịch.
Tiêm vắc xin trễ lịch hoặc bỏ mũi có thể làm giảm hiệu quả bảo vệ của hệ miễn dịch, khiến trẻ thiếu kháng thể cần thiết và dễ mắc bệnh hơn khi tiếp xúc với mầm bệnh. Theo các chuyên gia, vắc xin tốt nhất là vắc xin được tiêm đúng độ tuổi khuyến cáo, bởi mỗi mốc tiêm đều được thiết kế để bảo vệ trẻ trong giai đoạn nguy cơ cao nhất.
Nhiều nghiên cứu trên thế giới cho thấy việc tiêm chủng chậm làm tăng nguy cơ mắc các bệnh nguy hiểm như sởi, ho gà hay nhiễm khuẩn Hib. Một số nghiên cứu ghi nhận nguy cơ nhiễm bệnh có thể tăng lên gấp nhiều lần ở trẻ không được tiêm đúng lịch, đồng thời góp phần làm bùng phát dịch bệnh trong cộng đồng.
Đáng lo ngại hơn, hậu quả của việc chậm tiêm không chỉ dừng ở nguy cơ mắc bệnh mà còn có thể dẫn đến biến chứng nặng như viêm phổi, viêm não, suy hô hấp, thậm chí tử vong, đặc biệt ở trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người suy giảm miễn dịch hoặc có bệnh nền mạn tính. Nếu mắc bệnh, trẻ còn có nguy cơ chịu các di chứng lâu dài ảnh hưởng đến thể chất, trí tuệ, học tập và chất lượng cuộc sống, đồng thời tạo gánh nặng cho gia đình và xã hội.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Hy vọng qua bài viết trên, mọi người đã biết được lý do tại sao phải tiêm chủng cho trẻ em. Tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch giúp trẻ được bảo vệ sớm trước nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, giảm nguy cơ biến chứng và tạo nền tảng cho sự phát triển khỏe mạnh lâu dài. Đồng thời, tiêm vắc xin còn góp phần bảo vệ cộng đồng và hạn chế nguy cơ bùng phát dịch bệnh. Do đó, bố mẹ nên đưa trẻ đi tiêm vắc xin đầy đủ, đúng lịch theo khuyến cáo để phòng bệnh tốt hơn.
