Vắc xin cúm dạng xịt FluMist được sử dụng qua đường mũi họng, xịt trực tiếp vào hai cánh mũi, không cần kim tiêm, giúp kích hoạt đồng bộ cả 3 lớp miễn dịch tại niêm mạc mũi họng, miễn dịch toàn thân và miễn dịch tế bào. Vắc xin sử dụng cho trẻ em từ 2 đến dưới 18 tuổi, giúp cung cấp khả năng phòng ngừa nguy cơ mắc cúm do 2 chủng virus cúm A/H1N1, A/H3N2 và 1 dòng cúm B đang lưu hành theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO).
Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi ThS. Nguyễn Diệu Thúy, Chuyên viên Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC.
Vắc xin cúm dạng xịt FluMist là vắc xin sống giảm độc lực của Tập đoàn AstraZeneca (Vương quốc Anh), được sản xuất tại Hoa Kỳ. Vắc xin sử dụng bằng cách xịt trực tiếp vào mũi, không cần kim tiêm, được chỉ định cho trẻ từ 2 tuổi đến dưới 18 tuổi tại Việt Nam. FluMist giúp phòng ngừa 3 chủng virus cúm gồm A(H1N1), A(H3N2) và B/Victoria, mang đến thêm lựa chọn phòng cúm mùa, đặc biệt với trẻ có tâm lý lo lắng hoặc sợ đau khi tiêm chủng.
Khác với vắc xin cúm dạng tiêm, FluMist được đưa vào cơ thể qua đường mũi theo cơ chế của vắc xin dạng xịt, kích thích đáp ứng miễn dịch 3 lớp:
Ba lớp đáp ứng miễn dịch này phối hợp hỗ trợ cơ thể nhận diện và chống lại virus cúm. Theo dữ liệu nghiên cứu chính thức, hiệu quả phòng cúm có thể lên đến 88% đối với các chủng virus tương đồng với chủng có trong vắc xin; mức hiệu quả thực tế có thể thay đổi tùy mức độ tương đồng giữa chủng virus lưu hành và chủng vắc xin.
Vắc xin cúm dạng xịt mũi FluMist được sản xuất tại Mỹ bởi AstraZeneca Pharmaceuticals LP, là đơn vị thuộc Tập đoàn dược phẩm AstraZeneca (Vương Quốc Anh). Theo thông tin do Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) công bố, FluMist được cấp phép lần đầu tại Mỹ vào ngày 17/06/2003 cho trẻ em từ 5 tuổi trở lên và người lớn đến 49 tuổi. Đến năm 2007, phạm vi sử dụng được mở rộng cho trẻ từ 2 tuổi.
Tại Việt Nam, vắc xin cúm dạng xịt FluMist được Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế) phê duyệt lưu hành từ ngày 31/10/2025. Đến ngày 28/10/2026 ra mắt và triển khai sử dụng cho trẻ từ 2 tuổi đến dưới 18 tuổi trên toàn quốc.
Vắc xin cúm dạng xịt FluMist chứng minh hiệu quả phòng cúm lên đến 88% đối với các chủng virus cúm lưu hành tương đồng với thành phần vắc xin, gồm cúm A/H1N1, A/H3N2 và B/Victoria. Đây là kết quả nghiên cứu trong những điều kiện nhất định, không đồng nghĩa vắc xin đạt hiệu quả 88% ở mọi mùa cúm, với mọi chủng virus hoặc ở tất cả người được sử dụng.
Điểm đáng chú ý của FluMist là khả năng kích thích đồng thời ba lớp đáp ứng miễn dịch bổ trợ nhau. Thứ nhất, miễn dịch niêm mạc tại mũi họng là nơi virus cúm thường xâm nhập vào cơ thể. Thứ hai, miễn dịch toàn thân thông qua việc tạo kháng thể chống lại virus. Thứ ba, miễn dịch tế bào giúp cơ thể nhận diện và loại bỏ các tế bào nhiễm virus. Sự phối hợp của các đáp ứng này góp phần hỗ trợ cơ thể chống lại virus cúm sau khi sử dụng vắc xin.
Dữ liệu từ chương trình triển khai FluMist tại một số khu vực ở Vương Quốc Anh trong mùa cúm 2014 – 2015 (2) cũng ghi nhận những lợi ích đáng chú ý ở cấp độ cộng đồng. So với các khu vực đối chứng, những khu vực thí điểm ghi nhận số lượt khám cấp cứu do bệnh hô hấp giảm khoảng 74%, lượt khám bác sĩ đa khoa do bệnh giống cúm giảm 94% và số ca nhập viện vì cúm được xác nhận bằng xét nghiệm ở trẻ từ 5 – 10 tuổi giảm 93%. Chương trình cũng ghi nhận lượt khám vì bệnh giống cúm ở người lớn giảm 59%, gợi ý lợi ích cộng đồng tiềm năng khi tăng cường phòng cúm ở trẻ em.
Vắc xin FluMist được chỉ định phòng ngừa cúm mùa cho trẻ từ 2 đến dưới 18 tuổi. Tuy nhiên, không phải trẻ nào trong độ tuổi chỉ định cũng phù hợp sử dụng FluMist. Trước khi dùng, trẻ cần được nhân viên y tế khám sàng lọc, đánh giá tình trạng sức khỏe, tiền sử bệnh và tiêm chủng để xác định lợi ích, nguy cơ và lựa chọn vắc xin phù hợp.
Tại Việt Nam, FluMist được chỉ định cho trẻ từ 2 đến dưới 18 tuổi để phòng ngừa cúm mùa do các chủng virus cúm A/H1N1, A/H3N2 và B/Victoria có trong vắc xin. Với hình thức xịt trực tiếp vào mũi, FluMist mang đến thêm lựa chọn phòng cúm cho trẻ, đặc biệt là những trẻ lo lắng hoặc sợ kim tiêm.
Tại Hoa Kỳ, vắc xin cúm FluMist được cấp phép sử dụng cho trẻ em từ 2 tuổi trở lên và người lớn đến 49 tuổi (3). Độ tuổi chỉ định sử dụng FluMist sẽ được quy định riêng cho từng quốc gia khác nhau, cha mẹ cần tuân thủ các hướng dẫn sử dụng được phê duyệt và chỉ định của bác sĩ tại Việt Nam để đảm bảo an toàn cho trẻ.
FluMist là vắc xin cúm sống giảm độc lực, việc đánh giá độ tuổi, tiền sử dị ứng, tình trạng miễn dịch và các bệnh lý đang mắc có ý nghĩa quan trọng trước khi sử dụng. Một số trường hợp không được sử dụng vắc xin, trong khi những trường hợp khác cần được bác sĩ đánh giá kỹ trước khi đưa ra chỉ định.
Trẻ dưới 2 tuổi và người từ 18 tuổi trở lên không thuộc nhóm đối tượng sử dụng FluMist theo phạm vi chỉ định tại Việt Nam. Người ngoài độ tuổi được phê duyệt cần được tư vấn về các loại vắc xin cúm phù hợp khác.
Người từng bị phản vệ hoặc có phản ứng dị ứng nghiêm trọng với thành phần của FluMist hoặc sau một liều vắc xin cúm trước đó cần được đánh giá trước khi tiêm chủng. Phản vệ là phản ứng dị ứng cấp tính nghiêm trọng, có thể gây khó thở, tụt huyết áp và đe dọa tính mạng. Phụ huynh cần thông báo cho nhân viên y tế về tiền sử dị ứng của trẻ, bao gồm dị ứng thuốc, thực phẩm và các phản ứng sau tiêm chủng để được tư vấn và chỉ định tiêm vắc xin phù hợp, đảm bảo an toàn và hiệu quả tiêm chủng tối ưu.
Người suy giảm miễn dịch nặng
Do FluMist là vắc xin sống giảm độc lực, người suy giảm miễn dịch do bệnh lý hoặc do sử dụng thuốc ức chế miễn dịch cần được đánh giá đặc biệt cẩn trọng. Nhóm này có thể bao gồm người mắc bệnh bạch cầu, u lympho, HIV có triệu chứng, một số tình trạng suy giảm miễn dịch bẩm sinh hoặc mắc phải hay đang điều trị bằng corticosteroid toàn thân ở liều ức chế miễn dịch. Người mất chức năng lách hoặc đã cắt lách cũng cần được bác sĩ đánh giá để lựa chọn vắc xin phù hợp.
Trong các trường hợp không thích hợp sử dụng vắc xin sống, bác sĩ có thể cân nhắc vắc xin bất hoạt dạng tiêm nếu phù hợp với độ tuổi và tình trạng sức khỏe.
Trẻ từ 2 – 4 tuổi mắc hen suyễn hoặc có tiền sử khò khè
Trẻ từ 2 – 4 tuổi được chẩn đoán hen suyễn hoặc có tiền sử khò khè trong 12 tháng gần nhất không nên sử dụng FluMist theo các khuyến cáo an toàn của sản phẩm tại những thị trường đã được phê duyệt. Khò khè là âm thanh rít khi thở, có thể liên quan đến tình trạng hẹp đường thở. Trẻ có biểu hiện này cần được bác sĩ đánh giá và lựa chọn phương án phòng cúm phù hợp.
FluMist chống chỉ định với trẻ em và thanh thiếu niên từ 2 đến dưới 18 tuổi đang điều trị bằng aspirin hoặc thuốc chứa salicylate theo thông tin sản phẩm. Nguyên nhân là mối liên quan giữa việc sử dụng salicylate, nhiễm virus cúm và hội chứng Reye (đây là một tình trạng hiếm gặp nhưng nghiêm trọng, có thể gây tổn thương gan và não). Phụ huynh cần thông báo đầy đủ các thuốc trẻ đang dùng, kể cả thuốc điều trị dài ngày, để nhân viên y tế kiểm tra trước khi chỉ định vắc xin.
Người đang bị rò dịch não tủy
Người có tình trạng rò dịch não tủy đang hoạt động cần được đánh giá chuyên khoa trước khi sử dụng FluMist. Dịch não tủy là chất lỏng bao quanh não và tủy sống; tình trạng rò dịch có thể tạo đường thông bất thường giữa khoang chứa dịch não tủy và các cấu trúc vùng mũi, họng hoặc tai. Đây là tình trạng cần được bác sĩ xác định và xử trí, không nên tự quyết định sử dụng vắc xin khi chưa có đánh giá y tế.
Khi sử dụng vắc xin cúm dạng xịt FluMist, phụ huynh không bắt buộc phải kiêng rửa mũi hoặc ngừng sử dụng các thuốc xịt mũi tại chỗ như nước muối sinh lý, thuốc co mạch hay corticosteroid dạng xịt sau khi dùng vắc xin. Tuy nhiên, để bảo đảm hiệu quả phòng cúm, cần lưu ý một số thuốc kháng virus có thể ảnh hưởng đến khả năng tạo miễn dịch của FluMist.
Do FluMist là vắc xin cúm sống giảm độc lực, một số thuốc kháng virus cúm có thể cản trở sự nhân lên của virus vắc xin tại niêm mạc đường hô hấp trên, từ đó làm giảm hiệu quả đáp ứng miễn dịch. Vì vậy, thời điểm sử dụng vắc xin cần được cân nhắc nếu trẻ đang hoặc vừa điều trị bằng các thuốc này. Theo thông tin của nhà sản xuất, khoảng thời gian cần lưu ý sau liều thuốc kháng virus cuối cùng gồm: ít nhất 48 giờ đối với oseltamivir hoặc zanamivir, ít nhất 5 ngày đối với peramivir và ít nhất 17 ngày đối với baloxavir.
Ngoài ra, việc sử dụng thuốc kháng virus có tác dụng chống lại virus cúm A và/hoặc B trong vòng 2 tuần sau khi dùng FluMist cũng có thể làm giảm hiệu quả của vắc xin. Vì vậy, phụ huynh nên thông báo cho nhân viên y tế về các thuốc trẻ đang sử dụng hoặc vừa sử dụng để được tư vấn thời điểm dùng vắc xin phù hợp. Không tự ý ngừng thuốc điều trị hoặc trì hoãn điều trị cần thiết chỉ để đáp ứng lịch sử dụng vắc xin.
Đối với các vắc xin khác, vắc xin sống đường uống, vắc xin bất hoạt và các chế phẩm chứa kháng thể có thể được sử dụng cùng ngày hoặc không cần khoảng cách đặc biệt theo thông tin sản phẩm được cung cấp. Tuy nhiên, lịch sử dụng cụ thể vẫn cần được nhân viên y tế xem xét dựa trên loại vắc xin, thuốc đang dùng và tình trạng sức khỏe của từng trẻ.
Trẻ cần được bác sĩ khám sàng lọc, đánh giá tình trạng sức khỏe, tiền sử dị ứng, bệnh nền và lịch sử chủng ngừa trước khi sử dụng FluMist. Trường hợp mắc bệnh nhẹ vẫn có thể được xem xét chủng ngừa; tuy nhiên, nếu trẻ nghẹt mũi nhiều, bác sĩ có thể đề nghị trì hoãn hoặc chuyển sang vắc xin cúm dạng tiêm phù hợp.
Vắc xin cúm dạng xịt FluMist được chỉ định phòng ngừa cúm mùa cho trẻ từ 2 đến dưới 18 tuổi. Phác đồ sử dụng được xác định theo độ tuổi và tiền sử tiêm phòng cúm của trẻ:
| Độ tuổi | Phác đồ |
|
Từ 2 tuổi đến dưới 9 tuổi, chưa từng chủng ngừa vắc xin phòng cúm |
02 liều, cách nhau ít nhất 4 tuần và nhắc lại hàng năm |
|
Từ 2 tuổi đến dưới 9 tuổi, đã từng chủng ngừa vắc xin phòng cúm |
01 liều và nhắc lại hàng năm |
|
Từ 9 tuổi đến dưới 18 tuổi |
01 liều và nhắc lại hàng năm |
Virus cúm liên tục biến đổi, khiến các chủng virus lưu hành có thể khác với những chủng đã xuất hiện trong các mùa cúm trước. Vì vậy, chủng ngừa cúm hằng năm là biện pháp quan trọng giúp duy trì khả năng bảo vệ trước cúm mùa. Khi đến lịch phòng cúm tiếp theo, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng để được tư vấn loại vắc xin và lịch sử dụng phù hợp với độ tuổi, tiền sử tiêm chủng và tình trạng sức khỏe hiện tại.
Sau khi sử dụng FluMist vaccine, trẻ có thể gặp một số phản ứng như chảy nước mũi, nghẹt mũi hoặc sốt nhẹ. Các phản ứng này cần được theo dõi sau tiêm chủng và thường được ghi nhận tùy theo nhóm tuổi.
Các phản ứng thường gặp gồm:
Các dữ liệu an toàn cũng cho thấy những phản ứng nghiêm trọng như khò khè hoặc nhập viện ở trẻ dưới 2 tuổi đã được phát hiện trong quá trình đánh giá an toàn, từ đó góp phần xác định giới hạn độ tuổi sử dụng vắc xin. FluMist được chỉ định cho trẻ từ 2 đến dưới 18 tuổi tại Việt Nam theo thông tin sản phẩm được cung cấp.
Vắc xin cúm dạng xịt mũi FluMist đòi hỏi điều kiện bảo quản nghiêm ngặt để duy trì chất lượng và hiệu lực theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Trước khi phân phối ra thị trường, vắc xin được bảo quản đông lạnh ở nhiệt độ từ -20°C đến -30°C, trong thời gian tối đa 20 tuần kể từ ngày sản xuất. Sau khi rã đông để chuẩn bị sử dụng, vắc xin cần được bảo quản ở nhiệt độ từ 2 – 8°C, tối đa 15 tuần và không được để đông băng trở lại. Việc tuân thủ đúng các giới hạn về nhiệt độ và thời gian bảo quản là yêu cầu quan trọng trong toàn bộ quá trình lưu trữ, vận chuyển và sử dụng vắc xin.
Vắc xin là chế phẩm sinh học nhạy cảm với nhiệt độ và điều kiện môi trường. Nếu không được bảo quản đúng quy định, chất lượng và độ ổn định của sản phẩm có thể bị ảnh hưởng, từ đó tác động đến khả năng tạo miễn dịch bảo vệ. Với FluMist, yêu cầu chuyển từ điều kiện đông lạnh sang bảo quản lạnh sau rã đông đặt ra những đòi hỏi riêng về hạ tầng kho lạnh, thiết bị theo dõi nhiệt độ, quản lý thời hạn sử dụng và quy trình điều phối vắc xin. Vì vậy, việc duy trì điều kiện bảo quản phù hợp không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là một mắt xích quan trọng trong bảo đảm chất lượng vắc xin trước khi được sử dụng cho người dân.
Sau khi dùng vắc xin cúm dạng xịt mũi FluMist, hệ miễn dịch cần thời gian để nhận diện kháng nguyên và hình thành đáp ứng miễn dịch bảo vệ. Vì vậy, trẻ không được bảo vệ ngay lập tức sau khi xịt vắc xin. Với vắc xin cúm nói chung, cơ thể thường cần khoảng 2 tuần để hình thành miễn dịch. Do đó, phụ huynh nên chủ động cho trẻ tiêm chủng trước hoặc trong giai đoạn virus cúm lưu hành, theo khuyến cáo y tế và lịch sử tiêm chủng của trẻ. Việc sử dụng vắc xin đúng lịch giúp cơ thể có thời gian tạo đáp ứng miễn dịch, thay vì chờ đến khi dịch cúm gia tăng hoặc trẻ có nguy cơ phơi nhiễm mới bắt đầu phòng ngừa.
Theo hướng dẫn của cơ quan y tế bang Queensland (Australia), vắc xin được hấp thu qua niêm mạc mũi và không cần dùng lại liều chỉ vì trẻ hắt hơi, xì mũi hoặc chảy nước mũi sau khi xịt. Việc tự ý yêu cầu xịt lại có thể dẫn đến sử dụng liều không cần thiết. Vì vậy, phụ huynh không cần quá lo lắng nếu trẻ hắt hơi, chảy nước mũi hoặc có một phần dung dịch chảy ra ngoài sau khi sử dụng FluMist.
Khả năng sử dụng FluMist khi trẻ đang mắc bệnh phụ thuộc vào mức độ triệu chứng và tình trạng sức khỏe cụ thể. Nếu trẻ bị nghẹt mũi đáng kể, việc đưa vắc xin qua đường mũi có thể khiến vắc xin khó tiếp xúc đầy đủ với niêm mạc, ảnh hưởng đến quá trình hấp thu. Trong trường hợp này, bác sĩ sẽ cân nhắc hoãn sử dụng vắc xin dạng xịt đến khi tình trạng nghẹt mũi cải thiện hoặc xem xét vắc xin cúm dạng tiêm phù hợp. Với trẻ đang sốt hoặc mắc bệnh cấp tính, phụ huynh nên thông báo đầy đủ triệu chứng cho nhân viên y tế để được đánh giá trước khi sử dụng vắc xin.
Vắc xin cúm, bao gồm FluMist, cần được sử dụng nhắc lại đều đặn hằng năm vì virus cúm liên tục biến đổi, khiến các chủng virus lưu hành có thể khác với những chủng đã được cơ thể nhận diện trước đó. Thành phần vắc xin cúm cũng được cập nhật theo mùa để phù hợp hơn với các chủng virus được dự đoán sẽ lưu hành. Vì vậy, việc đã sử dụng vắc xin trong mùa cúm trước không đồng nghĩa trẻ sẽ được bảo vệ đầy đủ trong mùa tiếp theo.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Vắc xin cúm dạng xịt FluMist mang đến thêm lựa chọn phòng ngừa cúm mùa cho trẻ từ 2 đến dưới 18 tuổi, đặc biệt phù hợp với những trẻ e ngại kim tiêm. Để tối ưu hiệu quả bảo vệ, phụ huynh cần lưu ý độ tuổi chỉ định, lịch sử tiêm chủng, lịch sử dụng hằng năm và tình trạng sức khỏe của trẻ trước khi sử dụng vắc xin. Việc thăm khám, sàng lọc và tư vấn bởi nhân viên y tế giúp xác định trẻ có phù hợp với FluMist hay không, đồng thời bảo đảm vắc xin được sử dụng đúng hướng dẫn.
