Trong những năm gần đây, thừa cân, béo phì tuổi học đường đang có xu hướng gia tăng và trở thành vấn đề sức khỏe đáng lo ngại trên toàn cầu. Tại các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam sự thay đổi về lối sống, chế độ ăn uống và thói quen vận động là những nguyên nhân chính thúc đẩy xu hướng này.
Thừa cân, béo phì không chỉ là ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất mà còn tác động tiêu cực đến tâm lý và tương lai của trẻ. Vậy thừa cân, béo phì tuổi học đường là gì? Làm sao để phòng tránh?
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thừa cân và béo phì tuổi học đường được xác định dựa trên chỉ số khối cơ thể (BMI) của trẻ trong độ tuổi 5–19 tuổi.
BMI là chỉ số khối cơ thể, quy chiếu theo tuổi và giới tính dựa trên bảng tham chiếu của Tổ chức Y tế Thế giới. BMI tính theo công thức:
BMI = Cân nặng (kg) / [Chiều cao (m)]²
Thừa cân, béo phì ở tuổi học đường xảy ra chủ yếu do sự mất cân bằng giữa năng lượng nạp vào và năng lượng tiêu hao. Tuy nhiên có nhiều yếu tố góp phần vào sự mất cân bằng này:
Chế độ ăn không cân bằng, tiêu thụ quá nhiều thức ăn nhiều chất béo và đường chẳng hạn như thức ăn nhanh, đồ ngọt, đồ ăn chế biến sẵn có hàm lượng calo cao nhưng nghèo dinh dưỡng là nguyên nhân chính dẫn đến thừa cân, béo phì.
Lối sống ít vận động và thiếu các hoạt động thể chất như ngồi nhiều trước màn hình máy tính hoặc điện thoại, thiếu thời gian tập thể dục cũng khiến năng lượng dư thừa không được tiêu hao. Dành nhiều thời gian trước màn hình còn làm tăng nguy cơ ăn vặt và ăn mà không nhận thức được cảm giác no.
Rối loạn giấc ngủ, thiếu ngủ thường xuyên có thể làm rối loạn các hormone chịu trách nhiệm cho cảm giác thèm ăn và no bụng.
Ngoài ra, môi trường gia đình, trường học và xã hội cũng góp phần ảnh hưởng đến tình trạng này. Chẳng hạn như cách quản lý sinh hoạt của bố mẹ đối với trẻ con, vấn đề kinh tế xã hội của cha mẹ. Các vấn đề về tâm lý, trầm cảm, rối loạn ăn uống như chứng ăn vô độ, căng thẳng.
Theo một số nghiên cứu, yếu tố di truyền góp 25 – 40% nguy cơ dẫn đến thừa cân, béo phì ở trẻ. Tuy nhiên, đây không phải là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng thừa cân, béo phì ngày càng gia tăng hiện nay, mà chủ yếu liên quan đến chế độ ăn uống và lối sống ít vận động.
Thừa cân, béo phì gây ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe, thể chất và tinh thần của trẻ. Các biến chứng có thể xảy ra ngay tức thì hoặc lâu dài, có thể kéo dài tới tuổi trưởng thành
Thừa cân, béo phì khiến trẻ có nguy cơ cao gặp các vấn đề sức khỏe như:
Béo phì tuổi học đường khiến trẻ có nguy cơ cao gặp các vấn đề tâm lý xã hội như tự ti, mặc cảm về hình thể, bị kỳ thị và bắt nạt. Điều này khiến trẻ lo âu, trầm cảm, giảm hiệu suất học tập, rối loạn ăn uống, thậm chí có thể dẫn đến suy giảm chất lượng cuộc sống và các rối loạn hành vi.
Trẻ dễ trở thành nạn nhân của sự chế giễu hoặc quấy rối, bị cô lập xã hội.
Ngoài ra, béo phì có thể gây biến chứng tiêu hóa như gan nhiễm mỡ không do rượu, sỏi mật; bệnh nội tiết và các vấn đề thần kinh, da liễu. Béo phì từ tuổi học đường còn làm tăng tỷ lệ tử vong và nguy cơ mắc bệnh không lây nhiễm khi trưởng thành.
Chăm sóc trẻ đúng cách, dinh dưỡng phù hợp và tạo cho trẻ tâm lý thoải mái trong môi trường học đường những biện pháp quan trọng giúp phòng tránh thừa cân, béo phì cho học sinh. Dưới đây là một số cách phòng tránh thừa cân, béo phì tuổi học đường:
>>> Tìm hiểu thêm về cách giảm cân cho trẻ em hiệu quả vẫn đảm bảo an toàn sức khỏe
Khuyến khích trẻ thực hiện ít nhất 60 phút vận động thể chất mỗi ngày, bao gồm các hoạt động aerobic, đi bộ, leo cầu thang, vận động vừa sức và tăng dần cường độ nhằm tăng tiêu hao năng lượng, cải thiện thể lực và giảm tích tụ mỡ thừa. Giúp trẻ tìm thấy niềm vui trong các hoạt động thể thao và vui chơi lành mạnh.
Giáo viên nên ưu tiên các bài tập thể thao hay vui chơi vận động ngoài trời, tránh để học sinh hình thành thói quen ngồi lâu, hạn chế thời gian xem TV, chơi game. Giới hạn thời gian sử dụng máy vi tính hay điện thoại như 90 phút mỗi ngày cho trẻ nhỏ.
Ngủ đúng giờ, đủ và sâu giấc giúp điều hòa hormone điều phối cảm giác đói, no và chuyển hóa năng lượng. Thiếu ngủ làm tăng nguy cơ béo phì do rối loạn nội tiết và tăng cảm giác thèm ăn đồ ngọt. Trẻ cần ngủ đủ từ 8-10 tiếng mỗi đêm.
Sàng lọc sớm: thăm khám định kỳ với bác sĩ để theo dõi chỉ số khối cơ thể BMI của trẻ một cách có hệ thống, ít nhất 2 đến 3 lần một năm và phát hiện bất kỳ dấu hiệu rối loạn sớm nào của trẻ (đường huyết, mỡ máu, huyết áp…)
Theo dõi sự phát triển thể chất định kỳ bằng cách cân đo cân nặng, chiều cao, tính BMI và đánh giá theo chuẩn WHO giúp phát hiện sớm trẻ thừa cân, béo phì. Bên cạnh đó, cần cho trẻ khám sức khỏe định kỳ để bác sĩ đánh giá tổng trạng sức khỏe và sự phát triển của trẻ, có thể phát hiện sớm các bất thường và can thiệp kịp thời, đảm bảo trẻ có cơ hội phát triển tối ưu.
Đối với trẻ thừa cân, béo phì, các chương trình chăm sóc đa chuyên khoa (chuyên gia dinh dưỡng, nhà tâm lý học, huấn luyện viên thể thao, bác sĩ nội tiết, tim mạch,…) sẽ được chỉ định.
Bố mẹ có thể đưa trẻ đến Phòng khám Kiểm soát cân nặng và điều trị béo phì – Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM – cơ sở y tế uy tín, chuẩn quốc tế, an toàn, hiệu quả trong kiểm soát cân nặng và chăm sóc sức khỏe cho từng người bệnh. Tại đậy, từng bệnh nhân sẽ được bác sĩ khám kỹ lưỡng và lên phác đồ chuyên biệt nhằm mang đến hiệu quả điều trị tối ưu, giúp người bệnh tự tin, khỏe mạnh toàn diện.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Hy vọng với những thông tin trên, quý phụ huynh đã hiểu rõ hơn về thừa cân, béo phì tuổi học đường, sự ảnh hưởng cũng như cách phòng ngừa tình trạng này cho trẻ. Việc kiểm soát chặt chẽ chế độ dinh dưỡng, vận động, sinh hoạt, giúp trẻ có cân nặng hợp lý không chỉ là bảo vệ sức khỏe cho trẻ mà còn giúp trẻ tự tin và học tập hiệu quả hơn.
