Thế giới có hơn 3.000 loại ve sầu khác nhau. Ve sầu và ấu trùng ve sầu được xem là món ăn giàu protein tại nhiều quốc gia châu Á. Tuy nhiên, trong những năm gần đây đã ghi nhận nhiều trường hợp ngộ độc, dị ứng và rối loạn thần kinh sau khi ăn ve sầu hoặc nhộng ve sầu. Nguyên nhân có thể liên quan đến độc tố sinh học, nấm ký sinh hoặc phản ứng dị ứng ở người sử dụng. Bài viết sau đây chia sẻ về triệu chứng, nguyên nhân, chẩn đoán và điều trị ngộ độc ve sầu.
Ngộ độc ve sầu là tình trạng cơ thể xuất hiện những dấu hiệu bất thường như chóng mặt, nôn mửa, tiêu chảy, hôn mê… sau khi ăn ấu trùng ve sầu bị nhiễm nấm hoặc ký sinh trùng có trong ve sầu sống.
Các triệu chứng thường khởi phát trong vòng 60 phút kể từ sau khi ăn, như: (1)
Hiện y văn chưa ghi nhận về ca bệnh bị tổn thương gan hoặc thận, tuy nhiên vẫn có trường hợp tử vong do ngộ độc ve sầu.
Ngay khi bắt đầu xuất hiện các triệu chứng ngộ độc, người bệnh nên được đưa đến khoa Cấp cứu ở bệnh viện gần nhất để nhận hỗ trợ kịp thời, tránh để tình trạng ngộ độc trở nặng, việc điều trị khó khăn, phức tạp hơn.
Vòng đời của ve sầu gồm 3 giai đoạn: trứng, ấu trùng và trưởng thành. Ve sầu cái có thể đẻ tới 400 trứng ở nhiều địa điểm khác nhau, đa số ở cành cây. Sau 6 – 10 tuần, ấu trùng ve sầu nở ra từ trứng và chui xuống đất để hút nước từ rễ cây. Chúng dành toàn bộ thời gian phát triển ở trong hang dưới lòng đất trước khi lột xác. Ve sầu trưởng thành chui lên khỏi mặt đất để phối giống và đẻ trứng. Con trưởng thành chết trong khoảng 4 – 6 tuần sau khi xuất hiện trên mặt đất.
Nguyên nhân khiến người dân bị ngộ độc khi ăn ve sầu và nhộng ve sầu là do ve sầu chui dưới lòng đất nên dễ mang nhiều mầm bệnh nguy hiểm. Khi gặp nhiệt độ, độ ẩm và môi trường sinh trưởng thích hợp, các bào tử nấm lây nhiễm và ấu trùng sẽ sinh sôi nảy nở dữ dội, biến cơ thể của côn trùng và ấu trùng thành ổ chứa đầy sợi nấm độc. Ấu trùng bị các bào tử nấm độc này giết chết nhưng vẫn giữ nguyên hình dáng bên ngoài nên nhiều người không nhận ra.
Dù hầu hết côn trùng ăn được thường vô hại, tuy nhiên những người dị ứng động vật có vỏ nên tránh ăn côn trùng do có khả năng xảy ra phản ứng chéo. Một số protein trong động vật có vỏ và côn trùng có thể gây ra phản ứng dị ứng ở những người mẫn cảm. (2)
Phản ứng dị ứng sẽ tùy thuộc vào tình trạng thể chất của người bệnh mà tiến triển nhẹ hoặc nặng, nghiêm trọng nhất là phản vệ độ 3, 4, dễ dàng đe dọa đến tính mạng người bệnh. Các triệu chứng của phản vệ bao gồm nổi mẩn ngứa, mày đay khó thở, thở khò khè, cảm thấy muốn ngất, sưng cổ họng hoặc mặt, da ẩm và nhịp tim nhanh. Nếu không được cấp cứu kịp thời sẽ đe dọa đến tính mạng nạn nhân.
Một số trường hợp ngộ độc được cho là liên quan đến ve sầu hoặc ấu trùng ve sầu bị nhiễm nấm, vi sinh vật hoặc độc tố sinh học trong môi trường tự nhiên. Tuy nhiên, cơ chế gây độc hiện chưa được xác định hoàn toàn.
Ấu trùng ve sầu nhiễm nấm có hình dạng khác thường: đầu nhỏ với đuôi hơi phình ra ở cuối. Nếu ăn phải loại thực phẩm này nhất định sẽ bị ngộ độc, tùy theo lượng ăn và độc tố của loại nấm trong nhộng mà mức độ ngộ độc sẽ nặng nhẹ khác nhau. Từng có trường hợp chỉ ăn một con ve sầu cũng bị ngộ độc. Ngộ độc cấp tính có biểu hiện buồn nôn, ói mửa, co giật, hôn mê sâu, và khi uống cùng với rượu, bia thì tình trạng càng dễ nghiêm trọng hơn nữa. Nếu không được sơ cứu và điều trị kịp thời, tỷ lệ tử vong rất cao.
Các bác sĩ sẽ chẩn đoán chủ yếu dựa vào tiền sử bệnh án, triệu chứng lâm sàng, cũng như tùy vào mức độ phát tác các triệu chứng ngộ độc.
Hiện vẫn chưa tìm được thuốc giải đặc trị cho ngộ độc ve sầu, tuy nhiên các bác sĩ sẽ lên phác đồ điều trị làm thuyên giảm các triệu chứng ngộ độc, nhanh chóng đưa người bệnh trở lại cuộc sống thường nhật. Điều trị chủ yếu là hỗ trợ, kiểm soát triệu chứng và hồi sức khi cần thiết. Một số trường hợp có thể được cân nhắc than hoạt hoặc rửa dạ dày nếu đến sớm và có chỉ định phù hợp.
Ve sầu ở rất lâu trong lòng đất, vì vậy chúng có thể hấp thụ thuốc trừ sâu, phân bón hóa học và bất kỳ hóa chất nào khác ở mặt đất.
Người dân nên trang bị kiến thức cho bản thân và gia đình, chủ động phòng chống ngộ độc thực phẩm bằng cách chế biến kỹ trước khi sử dụng. Tốt nhất không dùng nhộng côn trùng làm thức ăn để tránh ngộ độc. Có nhiều loại nhộng như nhộng bọ cạp, đuông dừa, dế, ve sầu,… Tất cả đều có thể dùng làm thực phẩm có giá trị dinh dưỡng, tuy nhiên nguy cơ ngộ độc cũng rất lớn.
Sau đây là những đối tượng nên tránh tiêu thụ ve sầu:
Khoa Cấp cứu, BVĐK Tâm Anh với đội ngũ bác sĩ tận tụy, luôn túc trực 24/7 để sẵn sàng hỗ trợ các trường hợp khẩn cấp, ứng cứu kịp thời giúp người bệnh vượt qua tình trạng nguy kịch, nhanh chóng lấy lại sức khỏe.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Người dân cần hạn chế ăn các món ăn từ côn trùng, đặc biệt ve sầu. Nếu sau khi ăn xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ ngộ độc ve sầu như chóng mặt, nôn mửa, co giật chân tay, cứng hàm, lú lẫn,… cần nhanh chóng đưa nạn nhân đến cơ sở y tế gần nhất để được hỗ trợ kịp thời.
