Liệu pháp oxy cao áp (HBOT): Tác dụng, chỉ định và quy trình

Liệu pháp oxy cao áp là phương pháp điều trị đã được ứng dụng trong y học nhiều thập kỷ qua nhằm tăng lượng oxy cung cấp cho các mô đang thiếu oxy hoặc bị tổn thương. Tại Việt Nam, Bộ Y tế cũng đã ban hành danh mục chỉ định chính thức cho phương pháp HBOT nhằm phục vụ điều trị và phục hồi chức năng. Vậy nguyên lý và quy trình của liệu pháp oxy cao áp như thế nào? Hãy cùng tìm hiểu trong bài viết sau.

Liệu pháp oxy cao áp là gì?

Liệu pháp oxy cao áp (Hyperbaric Oxygen Therapy – HBOT) là phương pháp cho người bệnh hít thở oxy nồng độ cao (≥95%) trong buồng kín có áp suất lớn hơn áp suất khí quyển bình thường (>1 ATA).

Ở áp suất khí quyển bình thường (1 ATA), oxy được vận chuyển trong cơ thể chủ yếu qua hemoglobin trong hồng cầu, với khoảng 0,3 ml oxy hòa tan trong 100ml máu. Khi áp suất tăng lên (ví dụ 1,3 ATA), lượng oxy hòa tan trong huyết tương có thể tăng vọt lên đến 2,79ml/100ml máu, tức gấp khoảng 8-9 lần so với bình thường.

Gia tăng nồng độ oxy hòa tan trong huyết tương cho phép oxy khuếch tán sâu hơn vào các mô tổn thương, ngay cả ở những khu vực mạch máu bị tắc nghẽn hoặc tưới máu kém, giúp kích hoạt quá trình phục hồi tự nhiên của tế bào. Liệu pháp oxy cao áp có thể mang lại nhiều tác động tích cực cho cơ thể quan trọng như:

• Tăng oxy trong máu và mô, cải thiện tình trạng thiếu oxy mô, hỗ trợ điều trị tổn thương do thiếu oxy.
• Tăng cường miễn dịch, hỗ trợ bạch cầu tiêu diệt vi khuẩn hiệu quả hơn.
• Điều hòa phản ứng viêm, tăng sinh hình thành mạch máu, đẩy nhanh quá trình lành thương.

Liệu pháp oxy cao áp (HBOT) có tác dụng gì?

Liệu pháp oxy cao áp mang lại nhiều tác dụng như:

1. Thúc đẩy quá trình lành thương, tái tạo mô

Oxy cao áp kích thích quá trình tạo mạch (angiogenesis), tăng sinh các mao mạch mới, giúp cải thiện lưu lượng máu và cung cấp oxy lâu dài cho các mô bị tổn thương hoặc thiếu máu cục bộ. Liệu pháp hỗ trợ quá trình tái tạo mô, rút ngắn thời gian lành ở các vết thương khó liền. Ngoài ra, HBOT cũng thúc đẩy hoạt động của nguyên bào sợi (fibroblast), từ đó tăng tổng hợp collagen và hỗ trợ tái cấu trúc mô, giúp vết thương lành nhanh hơn. (1)

2. Tăng cường khả năng chống nhiễm trùng và giảm viêm

Nồng độ oxy cao trong mô giúp tăng khả năng tiêu diệt vi khuẩn của bạch cầu, đặc biệt là bạch cầu trung tính, đồng thời ức chế sự phát triển của nhiều vi khuẩn kỵ khí như Clostridium perfringens. Ngoài ra, HBOT còn giúp giảm phù nề nhờ cơ chế co mạch nhưng vẫn duy trì đủ lượng oxy đến mô, từ đó hạn chế tổn thương thứ phát và hỗ trợ kiểm soát phản ứng viêm.

3. Chỉ định trong cấp cứu

HBOT là phương pháp điều trị đã được công nhận đối với nhiều tình huống cấp cứu như ngộ độc khí CO, cyanide; bệnh giảm áp do lặn; nghẽn mạch do thuyên tắc khí…

Chỉ định và chống chỉ định oxy cao áp

Liệu pháp oxy cao áp (HBOT) đã được chứng minh mang lại hiệu quả trong nhiều bệnh, nhưng không phải ai cũng phù hợp để thực hiện. Chỉ định cần dựa trên đánh giá của bác sĩ về tình trạng bệnh, mức độ tổn thương và các yếu tố nguy cơ nhằm đảm bảo hiệu quả điều trị cũng như hạn chế biến chứng.

1. Chỉ định điều trị oxy cao áp

Dưới đây là một số chỉ định đã được công nhận của liệu pháp oxy cao áp:

• Giảm đau và phù nề sau mổ, ức chế ngoại độc tố.
• Hỗ trợ điều trị tái tạo mô, giảm hoại tử và nhiễm trùng bởi tổn thương do bỏng.
• Hỗ trợ điều trị tổn thương do chèn ép và chỗ nối chi bị đứt rời.
• Hỗ trợ người bệnh sau cấy ghép da, giúp tăng tỷ lệ sống và tích hợp mảng ghép da.
• Hỗ trợ hồi phục cho người bệnh nhồi máu não/xuất huyết não giai đoạn thoái lui.
• Cấp cứu tắc động mạch trung tâm võng mạc giai đoạn cấp.
• Cải thiện giấc ngủ, giảm căng thẳng ở người mất ngủ kéo dài.
• Hỗ trợ điều trị rối loạn tiền đình, tăng oxy lên não, giảm chóng mặt.
• Hỗ trợ trong điều trị giảm đau, viêm cột sống cấp và mạn tính.
• Hỗ trợ điều trị thoái hóa khớp, giúp tăng sinh sụn khớp, chậm lão hóa khớp.
• Hỗ trợ hồi phục ở người bệnh suy giảm thính lực do thiếu máu tai trong.
• Can thiệp sớm giúp tăng khả năng bảo tồn thính lực ở người bệnh điếc đột ngột.
• Phục hồi chức năng trí tuệ cho người bệnh sau tai biến mạch máu não, ngộ độc, nhiễm trùng não.
• Hỗ trợ phục hồi, tái tạo mô các vết loét lâu lành, như ở người bệnh đái tháo đường hay loét do tì đè.
• Phục hồi sức khỏe ở người mệt mỏi mạn tính, stress do căng thẳng thần kinh tâm lý, hỗ trợ trong thẩm mỹ.

2. Chống chỉ định oxy cao áp

Mặc dù tương đối an toàn khi được thực hiện đúng quy trình, liệu pháp oxy cao áp vẫn có trường hợp chống chỉ định.

Chống chỉ định tuyệt đối:

• Tràn khí màng phổi chưa được điều trị.
• Bệnh phổi tắc nghẽn nặng đang đợt cấp.
• Đang dùng một số thuốc: Doxorubicin, Cisplatin, Bleomycin, Disulfiram.
• Người bệnh không hợp tác, từ chối điều trị.

Chống chỉ định tương đối (có thể cân nhắc):

• Nhiễm trùng đường hô hấp trên cấp tính.
• Sốt cao trên 38,5°C.
• Co giật, động kinh chưa kiểm soát.
• Tiền sử phẫu thuật tai/ngực gần đây.
• Phụ nữ có thai (cân nhắc lợi ích – nguy cơ).
• Người bệnh sợ không gian kín nặng (claustrophobia).

Để đảm bảo an toàn, người bệnh sẽ được khám sàng lọc trước mỗi đợt điều trị nhằm phát hiện các yếu tố nguy cơ và xác định liệu pháp oxy cao áp có phù hợp hay không.

Các loại buồng điều trị oxy cao áp

Hiện nay, các cơ sở y tế sử dụng nhiều loại buồng oxy cao áp khác nhau tùy mục đích điều trị và số lượng người bệnh.

1. Buồng đơn (Monoplace chamber)

Buồng đơn được thiết kế cho 1 người điều trị. Toàn bộ không gian buồng được nén bằng oxy hoặc không khí (tùy thiết kế), người bệnh ngồi/nằm thoải mái trên ghế/giường và được theo dõi liên tục bởi nhân viên y tế.

2. Buồng đa chỗ (Multiplace chamber)

Buồng đa chỗ là loại buồng có kích thước lớn, chứa được hai hoặc nhiều người cùng lúc. Số lượng người phụ thuộc vào độ rộng của buồng. Một số buồng đa có thể chứa đến 8-10 người.

Quy trình thực hiện liệu pháp oxy cao áp

Quy trình thực hiện liệu pháp oxy cao áp diễn ra như sau:

• Khám và sàng lọc: Bác sĩ/nhân viên y tế khám lâm sàng, khai thác tiền sử bệnh và đánh giá chỉ định, chống chỉ định trước khi quyết định điều trị. Khách hàng được tư vấn về quy trình thực hiện và ký cam kết đồng ý điều trị.
• Chuẩn bị trước điều trị: Kỹ thuật viên/điều dưỡng hướng dẫn khách hàng thay trang phục phù hợp, tháo bỏ các vật dụng dễ cháy, đồng thời hướng dẫn cách cân bằng áp suất tai (nghiệm pháp Valsalva) trước khi buồng tăng áp. Trước khi bắt đầu, hệ thống buồng oxy cao áp và các thiết bị an toàn cũng được kiểm tra kỹ lưỡng.
• Bắt đầu điều trị: Khách hàng vào buồng oxy cao áp, đeo mặt nạ oxy theo hướng dẫn. Áp suất buồng được tăng đến mức điều trị phù hợp. Khách hàng được theo dõi, hỗ trợ trong suốt quá trình điều trị.
• Kết thúc và theo dõi sau điều trị: Áp suất buồng được giảm dần về mức bình thường (1 ATA) trước khi khách hàng bước ra ngoài. Khách hàng được ngồi nghỉ và đánh giá tình trạng sức khỏe, hẹn lịch điều trị tiếp theo theo phác đồ.

Tác dụng phụ có thể gặp

Liệu pháp oxy cao áp tương đối an toàn khi thực hiện tại cơ sở y tế có chuyên môn, hầu hết người bệnh không gặp tai biến hay tác dụng phụ.

Tuy nhiên, trong một số trường hợp, liệu pháp vẫn có thể gây ảnh hưởng nhẹ như:

• Ù tai, đau tai nhẹ do thay đổi áp suất.
• Mệt nhẹ trong vài phút sau điều trị.
• Cảm giác lo lắng ở người bệnh sợ không gian kín.

Đơn vị Oxy cao áp – Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM được trang bị hệ thống buồng oxy cao áp hiện đại, 100% oxy tự nhiên, nguyên chất, an toàn chuẩn y khoa, cùng quy trình điều trị chuẩn hóa theo quy định chuyên môn. Trước khi điều trị, mỗi khách hàng đều được khám sàng lọc, hướng dẫn chuẩn bị kỹ lưỡng. Trong suốt quá trình điều trị, khách hàng được đội ngũ điều dưỡng theo dõi liên tục, đảm bảo an toàn và tối ưu hiệu quả điều trị.

Nếu có nhu cầu khám, tư vấn, điều trị tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin:

Là một hình thức liệu pháp oxy chuyên sâu, liệu pháp oxy cao áp đã được chứng minh hiệu quả với nhiều bệnh liên quan đến thiếu oxy mô, vết thương khó lành, ngộ độc khí, bệnh giảm áp, phục hồi sức khỏe và thẩm mỹ… Bên cạnh các chỉ định đã được công nhận, HBOT vẫn đang tiếp tục được nghiên cứu trong nhiều lĩnh vực khác. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả tối ưu và hạn chế rủi ro, khách hàng chỉ nên thực hiện liệu pháp oxy cao áp theo chỉ định của bác sĩ và tại các cơ sở y tế có đầy đủ trang thiết bị cùng đội ngũ chuyên môn.