Men gan thường được sử dụng trong xét nghiệm máu để phát hiện và theo dõi tổn thương gan, đường mật. Tuy nhiên, men gan tăng không đồng nghĩa chức năng gan suy giảm, mà cần được đánh giá cùng các triệu chứng và xét nghiệm liên quan khác.
Men gan là cách gọi thông dụng để chỉ một số enzyme trong cơ thể có nguồn gốc chủ yếu từ gan, tham gia vào các phản ứng sinh hoá trong cơ thể.
Ở trạng thái bình thường, lượng enzyme này trong máu tương đối thấp.
Khi tế bào gan, đường mật bị tổn thương hay trong một số bệnh lý đặc biệt khác, enzyme này có thể giải phóng nhiều vào máu, làm nồng độ men gan tăng lên. Xét nghiệm ALT, AST, ALP và GGT là các men gan thường được sử dụng trong xét nghiệm máu để phát hiện và đánh giá tổn thương gan, đường mật hoặc một số bệnh lý đặc biệt khác. Tuy nhiên, men gan tăng không đồng nghĩa gan bị suy giảm chức năng. Bác sĩ cần kết hợp kết quả xét nghiệm với triệu chứng lâm sàng, bệnh sử và các chỉ số xét nghiệm khác để xác định nguyên nhân và đánh giá mức độ tổn thương của gan, đường mật…
Một số men gan thường được kiểm tra trong xét nghiệm máu có liên quan đến gan và đường mật. Mỗi loại có nguồn gốc và ý nghĩa khác nhau:
| Loại men gan | Tên đầy đủ | Chức năng chính và ý nghĩa |
| ALT | Alanine Aminotransferase | ALT hiện diện chủ yếu trong tế bào gan và tham gia chuyển hóa acid amin. Khi tế bào gan bị tổn thương, ALT có thể tăng trong máu, vì vậy đây là một chỉ dấu quan trọng để phát hiện tổn thương tế bào gan. |
| AST | Aspartate Aminotransferase | AST tham gia chuyển hóa acid amin và hiện diện ở gan, cơ tim, cơ xương cùng một số mô khác. Vì vậy, AST tăng có thể liên quan đến tổn thương gan hoặc các mô ngoài gan và cần được đánh giá cùng ALT và các xét nghiệm khác. |
| ALP | Alkaline Phosphatase (Phosphatase kiềm) | ALP có nhiều ở đường mật và mô xương. Nồng độ ALP tăng có thể gặp trong tình trạng tắc nghẽn hoặc tổn thương đường mật, hoặc do bệnh lý về xương. |
| GGT | Gamma-Glutamyl Transferase | GGT tập trung nhiều ở gan và đường mật. Khi GGT tăng đồng thời với ALP, có thể gợi ý tình trạng tổn thương có nguồn gốc từ đường mật. GGT cũng có thể tăng do sử dụng rượu hoặc một số loại thuốc, nhưng không đặc hiệu cho một nguyên nhân duy nhất. |
Xét nghiệm men gan giúp bác sĩ phát hiện và theo dõi tổn thương gan, đường mật, ngay cả khi người bệnh chưa xuất hiện triệu chứng rõ ràng. Tuy nhiên, men gan chỉ phản ánh một phần tình trạng sức khỏe của gan và cần được đánh giá cùng triệu chứng, bệnh sử, kết quả khám lâm sàng và các xét nghiệm khác. (1)
Khi tế bào gan bị tổn thương do viêm gan virus, gan nhiễm mỡ, rượu, thuốc hoặc một số nguyên nhân khác, một lượng enzyme có thể giải phóng vào máu, làm ALT và AST tăng. Mức độ tăng của các men gan có thể gợi ý tình trạng tổn thương tế bào gan, nhưng không thể xác định nguyên nhân hoặc mức độ xơ hóa chỉ dựa vào men gan. Bác sĩ sẽ kết hợp thêm các xét nghiệm và phương pháp chẩn đoán hình ảnh khi cần thiết để đánh giá đầy đủ hơn.
ALP và GGT là những enzyme thường được sử dụng để đánh giá tình trạng đường mật. Khi dòng mật bị cản trở do sỏi, viêm hoặc các bệnh lý khác, nồng độ các enzyme này có thể tăng trong máu. Bác sĩ xem xét đồng thời ALP, GGT với ALT, AST và các xét nghiệm liên quan để định hướng tổn thương chủ yếu ở tế bào gan hay đường mật.
Ở người mắc các bệnh gan mạn tính như viêm gan B, viêm gan C, gan nhiễm mỡ hoặc bệnh gan tự miễn, xét nghiệm men gan có thể được thực hiện định kỳ để theo dõi diễn biến bệnh và đáp ứng điều trị. Men gan giảm hoặc duy trì ổn định có thể là dấu hiệu tích cực, nhưng không phải lúc nào cũng đồng nghĩa bệnh đã được kiểm soát hoàn toàn. Ngược lại, khi men gan tăng trở lại, cần đánh giá kỹ để tìm nguyên nhân, ví dụ như bệnh tiến triển, sử dụng rượu, thuốc hoặc xuất hiện một tổn thương gan mới.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Xét nghiệm men gan giúp phát hiện những bất thường và theo dõi một số vấn đề liên quan đến bệnh lý gan và đường mật. Khi chỉ số bất thường, người bệnh nên được thăm khám để xác định nguyên nhân và có hướng xử trí phù hợp, lưu ý không tự dùng thuốc hoặc chỉ điều chỉnh chế độ ăn uống.
