Mẹ bầu bị tiêu chảy là tình trạng không hiếm gặp nhưng có thể khiến nhiều chị em lo lắng. Dù phần lớn trường hợp là nhẹ và tự khỏi nhưng tiêu chảy kéo dài có thể gây mất nước, rối loạn điện giải và ảnh hưởng đến sức khỏe của cả mẹ và thai nhi. Vì vậy, việc nhận biết nguyên nhân, dấu hiệu nguy hiểm và cách xử trí phù hợp là rất quan trọng để đảm bảo một thai kỳ an toàn.
Tiêu chảy là một dạng rối loạn tiêu hóa có thể gặp trong thai kỳ. Tình trạng này xảy ra khi hệ tiêu hóa của người mẹ chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như thay đổi nội tiết, chế độ dinh dưỡng và sức đề kháng. Phần lớn các trường hợp tiêu chảy ở phụ nữ mang thai diễn tiến nhẹ và tự thuyên giảm, tuy nhiên nếu tình trạng kéo dài hoặc kèm theo các dấu hiệu bất thường, mẹ bầu cần được thăm khám sớm để phòng ngừa nguy cơ mất nước, rối loạn điện giải và các ảnh hưởng không mong muốn đến thai nhi.
Trên thực tế, tiêu chảy không phải là triệu chứng đặc trưng của mang thai nhưng vẫn xuất hiện khá thường xuyên. Tình trạng này có thể xảy ra ở bất kỳ giai đoạn nào của thai kỳ:
3 tháng đầu: thường liên quan đến sự thay đổi hormone và thói quen ăn uống khi bắt đầu mang thai.
3 tháng giữa: ít gặp hơn, chủ yếu do nhiễm khuẩn đường tiêu hóa hoặc rối loạn hấp thu.
3 tháng cuối: có thể xuất hiện do biến động nội tiết hoặc do cơ thể chuẩn bị cho quá trình chuyển dạ.
Dưới đây là các nguyên nhân thường gặp khiến mẹ bầu bị tiêu chảy:
Nhiễm trùng đường tiêu hóa là nguyên nhân phổ biến gây tiêu chảy trong thai kỳ. Các tác nhân như virus, vi khuẩn hoặc ký sinh trùng có thể xâm nhập qua thực phẩm hoặc nguồn nước không đảm bảo vệ sinh, gây ra các biểu hiện như đau bụng, buồn nôn, nôn và đi ngoài phân lỏng. Trong giai đoạn mang thai, hệ miễn dịch của người mẹ có xu hướng suy giảm nên nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng tiêu hóa có thể tăng nhẹ.(1)
Thai kỳ làm gia tăng mạnh các hormone như progesterone và estrogen, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến nhu động ruột. Progesterone thường làm chậm hoạt động tiêu hóa gây táo bón, nhưng trong một số trường hợp có thể dẫn đến rối loạn nhịp co bóp ruột, khiến thức ăn di chuyển nhanh hơn và dẫn đến tiêu chảy. Tác động này thường rõ rệt hơn trong giai đoạn đầu và cuối thai kỳ.
Khi mang thai, nhiều phụ nữ thay đổi chế độ ăn nhằm tăng cường dinh dưỡng cho thai nhi, chẳng hạn như bổ sung nhiều sữa, trái cây hoặc thực phẩm giàu chất xơ. Việc thay đổi đột ngột có thể khiến hệ tiêu hóa chưa kịp thích nghi, dẫn đến rối loạn tiêu hóa và mẹ bầu bị tiêu chảy.
Ngoài ra, ngộ độc thực phẩm khi mang thai là yếu tố cần đặc biệt lưu ý. Thực phẩm chưa được nấu chín kỹ, hải sản sống hoặc các sản phẩm sữa chưa tiệt trùng có thể làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn đường ruột, thậm chí gây biến chứng thai kỳ nếu không được xử trí kịp thời. Một số mẹ bầu cũng trở nên nhạy cảm hơn với các loại thực phẩm mới hoặc thực phẩm từng dung nạp tốt trước đó, gây đầy bụng, đau bụng và tiêu chảy.
Một số vitamin và thuốc sử dụng trong thai kỳ có thể gây kích ứng đường tiêu hóa. Các chế phẩm bổ sung sắt, magie hoặc một số thuốc điều trị bệnh lý khác, đôi khi làm thay đổi nhu động ruột và dẫn đến tiêu chảy. Nếu xuất hiện triệu chứng sau khi dùng thuốc, mẹ bầu nên trao đổi với bác sĩ để được điều chỉnh loại thuốc hoặc liều lượng phù hợp.
Phụ nữ có tiền sử các bệnh lý đường tiêu hóa như hội chứng ruột kích thích, viêm ruột mạn tính hoặc không dung nạp thực phẩm thường có nguy cơ bị tiêu chảy cao hơn trong thai kỳ. Những thay đổi về nội tiết và chế độ ăn dễ khiến các bệnh lý này tái phát hoặc trở nên nhạy cảm hơn.
Nếu tình trạng mẹ bầu bị tiêu chảy kéo dài trên 48 giờ, kèm theo sốt, đau bụng nhiều, phân có máu hoặc dấu hiệu mất nước, mẹ bầu cần đến cơ sở y tế để được đánh giá và điều trị kịp thời nhằm đảm bảo an toàn cho cả mẹ và thai nhi.
Tiêu chảy trong thai kỳ là tình trạng khá thường gặp và không phải lúc nào cũng nguy hiểm. Phần lớn trường hợp xuất phát từ các nguyên nhân thông thường như nhiễm virus đường ruột, rối loạn tiêu hóa thoáng qua, dị ứng hoặc không dung nạp thực phẩm. Khi triệu chứng ở mức độ nhẹ, xảy ra trong thời gian ngắn và không kèm dấu hiệu mất nước, tình trạng này thường tự ổn định mà ít ảnh hưởng đến sức khỏe của mẹ và thai nhi.
Tuy nhiên, nếu tiêu chảy kéo dài hoặc diễn tiến nặng, mẹ bầu có thể đối mặt với nguy cơ mất nước, rối loạn điện giải, từ đó ảnh hưởng đến tuần hoàn và quá trình cung cấp dưỡng chất cho thai nhi. Trong một số trường hợp do nhiễm khuẩn hoặc ngộ độc thực phẩm nặng, tình trạng viêm nhiễm toàn thân, sốt cao còn làm co bóp tử cung gây ảnh hưởng đến sự phát triển của thai, thậm chí là tăng nguy cơ sinh non.
Trong thai kỳ, việc điều trị tiêu chảy cần ưu tiên các biện pháp an toàn, hạn chế sử dụng thuốc khi không thực sự cần thiết. Phần lớn các trường hợp tiêu chảy nhẹ có thể tự cải thiện sau vài ngày nếu mẹ bầu chăm sóc đúng cách và theo dõi sát triệu chứng. Một số biện pháp thường được khuyến cáo, bao gồm:
Tiêu chảy khiến cơ thể mất nhiều nước và khoáng chất, vì vậy mẹ bầu cần uống đủ nước trong ngày. Có thể bổ sung thêm nước oresol, nước canh hoặc nước ép trái cây ít đường để hỗ trợ cân bằng điện giải. Theo khuyến nghị, phụ nữ mang thai nên duy trì lượng nước khoảng 2 – 2,5 lít mỗi ngày để giảm nguy cơ mất nước.
Mẹ bầu nên ưu tiên các thực phẩm mềm, ít chất béo và dễ hấp thu như chuối, cơm trắng, cháo hoặc táo nghiền,… Đồng thời, cần hạn chế thực phẩm nhiều dầu mỡ, món cay nóng, đồ chiên rán và sữa nếu thấy các thực phẩm này làm triệu chứng nặng hơn.
Một số loại vitamin tổng hợp hoặc thuốc điều trị có thể gây kích ứng đường tiêu hóa. Nếu tiêu chảy xuất hiện sau khi bắt đầu dùng thuốc, mẹ bầu nên trao đổi với bác sĩ để được điều chỉnh phù hợp, tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc.
Probiotics giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột và hỗ trợ phục hồi chức năng tiêu hóa, đặc biệt hữu ích khi tiêu chảy liên quan đến rối loạn hệ vi khuẩn đường ruột hoặc sử dụng kháng sinh.
Nhiều trường hợp tiêu chảy do rối loạn tiêu hóa hoặc nhiễm virus nhẹ có thể tự khỏi trong 1-3 ngày. Do đó, mẹ bầu nên nghỉ ngơi đầy đủ và duy trì dinh dưỡng hợp lý để giúp cơ thể phục hồi nhanh hơn.
Ngoài ra, mẹ bầu nên đến cơ sở y tế nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:
Tiêu chảy kéo dài trên 48 – 72 giờ.
Sốt, đau bụng nhiều hoặc nôn liên tục.
Phân có máu hoặc chất nhầy.
Dấu hiệu mất nước như khát nhiều, tiểu ít, chóng mặt, mệt lả.
Không thể ăn uống hoặc uống nước.
Thăm khám sớm giúp xác định nguyên nhân và điều trị kịp thời. Điều này nhằm hạn chế nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe của mẹ và sự phát triển của thai nhi.
Để đặt lịch thăm khám với các chuyên gia, bác sĩ tại Hệ thống BVĐK Tâm Anh quý khách hàng có thể liên hệ:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Nhìn chung, tình trạng bầu bị tiêu chảy thường có tiên lượng tốt nếu được theo dõi sát và xử trí đúng cách ngay từ giai đoạn đầu. Tuy nhiên, khi rối loạn tiêu hóa kéo dài, tái diễn nhiều lần hoặc xuất hiện các biểu hiện toàn thân có thể ảnh hưởng đến tình trạng dinh dưỡng của mẹ và môi trường phát triển của thai nhi. Do đó, việc thăm khám sớm sẽ giúp xác định nguyên nhân, loại trừ nguy cơ nhiễm trùng nguy hiểm và lựa chọn hướng điều trị phù hợp cho mẹ bầu.
