Hạ huyết áp tư thế thường xảy ra lúc nào? Cách xử trí như thế nào?

Choáng váng, chóng mặt là tình trạng mà nhiều người gặp phải khi đứng lên đột ngột. Tình trạng này phổ biến hơn ở người lớn, người cao tuổi hoặc những người làm việc căng thẳng. Bài viết dưới đây giúp tìm hiểu kiến thức về hạ huyết áp tư thế thường xảy ra lúc nào, cách xử trí trong trường hợp này ra sao?

Cơ chế gây ra hạ huyết áp tư thế là gì?

Đây là một dạng huyết áp thấp xảy ra khi người bệnh đang ngồi hoặc nằm và đứng dậy đột ngột. Người bệnh có thể cảm thấy những cơn chóng mặt, choáng váng, thậm chí ngất xỉu.

Tình trạng này được chẩn đoán trên lâm sàng khi huyết áp tâm thu giảm tối thiểu 20 mmHg hoặc huyết áp tâm trương giảm 10 mmHg trong vòng 3 phút khi ở tư thế đứng. Trường hợp người bệnh không đứng được, có thể đo huyết áp ở tư thế ngồi thẳng lưng và thõng hai chân xuống giường, hoặc đôi khi dùng nghiệm pháp bàn nghiêng.

Theo bác sĩ Mỹ Hạnh, cơ chế gây hạ huyết áp tư thế có liên quan đến trọng lực. Khi cơ thể từ trạng thái nằm ngửa chuyển sang đứng, khoảng 300 – 800 ml máu sẽ dồn về chi dưới do lực hấp dẫn. Sự tích tụ này khiến lượng máu tĩnh mạch trở về tim bị giảm, từ đó giảm cung lượng tim và huyết áp bị tụt xuống.

Ở người bình thường, tim sẽ có phản xạ bù trừ bằng việc tăng sức co bóp, tăng nhịp tim để duy trì huyết áp ổn định. Tuy nhiên, khi mất khả năng bù trừ, người bệnh sẽ có triệu chứng của tụt huyết áp tư thế đứng như chóng mặt, ngất, nhìn mờ…

Hạ huyết áp tư thế thường xảy ra lúc nào?

Một người có thể trải qua các cơn tụt huyết áp tư thế ở nhiều thời điểm trong ngày, thường gặp khi:

• Đứng dậy đột ngột sau khi nằm hoặc ngồi lâu, máu không kịp bơm lên tim và não, dẫn tới cơ chế tụt huyết áp tư thế phổ biến. Dưới ảnh hưởng của trọng lực, máu dồn ở chi cần thời gian để vận chuyển lên tim và não, do đó, hãy thay đổi tư thế đứng ngồi của bạn thật từ từ để hạn chế các cơn chóng mặt, choáng váng xuất hiện.
• Khi thức dậy vào buổi sáng: Buổi sáng hệ thần kinh chưa hoạt động mạnh để đáp ứng các điều chỉnh huyết áp kịp thời, đặc biệt ở người cao tuổi, dễ gặp các cơn hạ huyết áp tư thế sau một đêm nằm lâu.
• Sau bữa ăn: Nguyên nhân có thể xuất phát từ việc đáp ứng insulin với các bữa ăn giàu carbohydrate và sự tập trung dòng máu về hệ tiêu hóa, phổ biến hơn sau khi uống rượu hoặc ở người cao tuổi.
• Khi cơ thể mất nước: Các tình trạng sốt, nôn mửa, tiêu chảy nặng và tập thể dục gắng sức đều có thể khiến cơ thể đổ mồ hôi, mất nước nhiều. Mất nước làm giảm thể tích máu và có thể gây tụt huyết áp, người bệnh trải qua những cơn chóng mặt, mệt mỏi.
• Khi căng thẳng lo âu kéo dài: Người căng thẳng, lo âu kéo dài dễ mắc các bệnh lý về rối loạn hệ thần kinh, khiến huyết áp không được kiểm soát ổn định, nhịp tim tăng giảm thất thường. Những đối tượng này còn có xu hướng sinh hoạt kém khoa học, dễ mất ngủ, thường xuyên bỏ bữa… có thể gây tụt huyết áp khi đứng dậy.
• Dùng một số loại thuốc: Người bệnh đang sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp hoàn toàn có thể gặp một cơn hạ huyết áp quá mức do dùng thuốc. Lúc này, việc cần làm là liên hệ với bác sĩ để được đổi liều phù hợp hơn.

Các yếu tố làm tăng nguy cơ tụt huyết áp tư thế

• Tuổi tác: Tình trạng bệnh này thường gặp ở những người trên 65 tuổi. Lúc này không chỉ tim bị lão hóa mà các thụ thể áp lực (cảm biến áp lực Baroreceptor) ở tim cũng bị giảm độ nhạy, trở nên kém đáp ứng với các phản xạ bù trừ từ tim, khiến việc kiểm soát huyết áp trở nên khó khăn hơn. (1)

• Người mắc các bệnh lý về van tim, đau tim, suy tim, tiểu đường hoặc một số rối loạn hệ thần kinh như Parkinson, teo đa hệ thống…
• Phụ nữ mang thai: Thai phụ trong 24 tuần đầu tiên của thai kỳ ghi nhận nhiều trường hợp bị tụt huyết áp tư thế hơn.
• Thói quen sinh hoạt kém khoa học.

Cách xử trí tại thời điểm hạ huyết áp tư thế

Các chuyên gia khuyến cáo, tại thời điểm bị tình trạng này, người bệnh không nên cố đứng dậy, hãy bám vào người bên cạnh hoặc một vật gì đó để ngăn nguy cơ té ngã và chờ cho huyết áp hồi phục. Người bệnh có thể ngồi xuống nhẹ nhàng để nghỉ ngơi, sau vài phút lại từ từ đứng lên. Tuy nhiên, trong tình huống nghiêm trọng như chóng mặt kèm các cơn đau ngực, vã mồ hôi… người bệnh cần đến các cơ sở y tế để tầm soát và kịp thời xử trí các bệnh lý nguy hiểm như đột quỵ nếu có.

Khi nào cần đến gặp bác sĩ?

Thông thường một cơn hạ huyết áp tư thế thoáng qua sẽ không nguy hiểm, quan trọng là người bệnh được bảo vệ khỏi nguy cơ té ngã. Tuy nhiên, các triệu chứng chóng mặt, choáng váng có thể gây nhầm lẫn với các bệnh lý nguy hiểm như đột quỵ, suy tim… Người bệnh cần đến gặp bác sĩ khi:

• Hạ huyết áp kèm cơn đau ngực;
• Có máu trong phân hoặc phân đen;
• Dấu hiệu sốc như đổ mồ hôi, da xanh xao, lạnh, thở nhanh, mạch yếu…
• Ngất, dù chỉ vài giây cũng là dấu hiệu nghiêm trọng.

Ngoài ra, người trẻ, người dưới 55 tuổi nếu thường xuyên gặp phải các cơn tụt huyết áp tư thế cũng cần thăm khám với bác sĩ để được tầm soát các bệnh lý nguy hiểm

Biện pháp phòng ngừa hạ huyết áp tư thế

Bạn đã biết hạ huyết áp tư thế thường xảy ra lúc nào, dưới đây là một số cách phòng ngừa để ngăn tình huống tụt huyết áp đột ngột xảy ra:

• Tắm với nước ở nhiệt độ vừa phải, không tắm hoặc ngâm người trong bồn tắm quá lâu;
• Uống đủ nước trong một ngày và chia các bữa ăn thành nhiều bữa nhỏ trong ngày;
• Tránh rượu, bia, thuốc lá;
• Ngủ nâng cao đầu và nên nằm nghiêng;
• Đứng lên và ngồi xuống từ từ, hãy bám vào vật gì đó trước khi đứng lên để tránh té ngã;
• Mang vớ y khoa;
• Nếu nguyên nhân của tình trạng này là do thuốc, hãy trao đổi với bác sĩ để được dùng thuốc khác hoặc thay đổi liều lượng cho phù hợp hơn.

Để đặt lịch khám, điều trị tình trạng tụt huyết áp tư thế và các bệnh lý tim mạch tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, quý khách vui lòng liên hệ:

Bài viết này cung cấp một số kiến thức cơ bản về hạ huyết áp tư thế thường xảy ra lúc nào. Các chuyên gia khuyến cáo người bệnh, đặc biệt là người cao tuổi, người có tiền sử huyết áp thấp không nên thay đổi tư thế quá nhanh, đứng lên đột ngột sau khi nằm hoặc ngồi. Bệnh có thể gây một số khó chịu trong sinh hoạt hằng ngày nhưng thường không nguy hiểm, tuy nhiên, người bệnh nên cẩn trọng nếu bệnh kèm theo đau ngực, vã mồ hôi, ngất… Lúc này, người bệnh nên đến ngay bệnh viện để được thăm khám và xử trí kịp thời.