Hạ huyết áp tư thế nên làm gì? Quy trình xử trí an toàn

Người bệnh khi có dấu hiệu của hạ huyết áp tư thế nên làm gì, xử trí như thế nào cho an toàn để hạn chế nguy cơ té ngã và các biến chứng nguy hiểm? Trong bài viết dưới đây, BS.CKI Nguyễn Thành Vương Đức, Bác sĩ Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM sẽ hướng dẫn chi tiết về quy trình xử trí an toàn khi bị tình trạng này.

Nhận biết và xử trí hạ huyết áp tư thế kịp thời rất quan trọng

Hạ huyết áp tư thế xảy ra khi huyết áp giảm đột ngột lúc chuyển từ tư thế nằm hoặc ngồi sang đứng. Theo Hiệp Hội Thần Kinh Tự Chủ Mỹ (American Autonomic Society) và Viện Thần Kinh Mỹ (American Academy of Neurology), tình trạng huyết áp này được chẩn đoán lâm sàng khi huyết áp tâm thu giảm ít nhất 20 mmHg hoặc huyết áp tâm trương giảm 10mmHg trong vòng 3 phút sau khi đứng dậy sau khi nằm ngửa ít nhất 5 phút hoặc nằm nghiêng ở góc 60° trên bàn nghiêng. [1]

Triệu chứng phổ biến khi bị tụt huyết áp tư thế là chóng mặt hoặc choáng váng khi đứng lên từ tư thế ngồi hoặc nằm. Tình trạng này thường kéo dài trong vài phút và có thể cải thiện bằng cách ngồi hoặc nằm xuống. Các biểu hiện thường gặp khác của bệnh này bao gồm: cảm giác mất thăng bằng, ngất xỉu, lú lẫn hoặc mất ý thức thoáng qua. Một số triệu chứng ít phổ biến hơn có thể xuất hiện như mờ mắt, mệt mỏi, khó tập trung, hụt hơi, hoặc đau ở vùng ngực, lưng, cổ và chi dưới.

Tụt huyết áp tư thế có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và tính mạng nếu không được xử lý đúng cách:

• Một trong những hậu quả phổ biến là té ngã, dẫn đến gãy xương; Ngã gãy xương nghiêm trọng có thể đe dọa tính mạng, ngã có thể gây chấn thương não làm chấn động đến chảy máu não, suy giảm nhận thức, trí nhớ, hoặc thậm chí tổn thương vĩnh viễn;
• Khi tình trạng huyết áp này kéo dài, tình trạng giảm tưới máu cho các cơ quan quan trọng như não, gan, thận có thể gây suy nội tạng hoặc sốc, đòi hỏi người bệnh cần được chăm sóc đặc biệt; Nếu lưu lượng máu lên não bị giảm, có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ, gây tổn thương vận động hoặc nhận thức nghiêm trọng;
• Tụt huyết áp tư thế còn làm tăng áp lực lên tim, dẫn đến các vấn đề tim mạch như đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim, và làm nặng thêm các bệnh lý tim mạch hiện có.

Hạ huyết áp tư thế có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng, đe dọa đến tính mạng người bệnh. Vì vậy, chủ động phòng ngừa và hiểu rõ các dấu hiệu nhận biết tình trạng này, biết cách xử trí kịp thời là rất quan trọng, giúp người bệnh tránh được những biến chứng nguy hiểm.

Hạ huyết áp tư thế nên làm gì?

Khi bị tình trạng này, người bệnh thường có triệu chứng chóng mặt, hoa mắt hoặc ngất xỉu. Vì vậy, xử trí nhanh chóng, đúng cách tại thời điểm sẽ góp phần giúp người bệnh tạm thời ổn định được huyết áp, tránh bị té ngã gây biến chứng.

1. Quy trình xử trí hạ huyết áp tư thế tại thời điểm bị

Nếu có dấu hiệu bị hạ huyết huyết áp tư thế, trước tiên người bệnh cần hết sức bình tĩnh, ra hiệu người ở gần đến hỗ trợ và thực hiện theo các bước:

• Nếu xuất hiện cảm giác chóng mặt, hoa mắt hoặc choáng váng khi đứng lên, bạn nên ngồi hoặc nằm xuống ở một vị trí an toàn, bằng phẳng để tránh té ngã;
• Nâng cao chân lên so với tim nhằm giúp máu nhanh chóng lưu thông trở lại não, góp phần cải thiện triệu chứng hiệu quả hơn;
• Bổ sung nước bằng cách uống một cốc nước lọc, một ly sữa, trà gừng hoặc trà đường sẽ giúp cơ thể dần cân bằng lại huyết áp, tăng thể tích tuần hoàn và chống mất nước;
• Nếu có máy đo huyết áp tại nhà, sử dụng để kiểm tra và đánh giá chính xác tình trạng, đặc biệt khi có những dấu hiệu rõ rệt của hạ huyết áp.
• Trong trường hợp các triệu chứng không thuyên giảm sau vài phút hoặc xuất hiện các biểu hiện nguy hiểm hơn như đau ngực, khó thở, cần gọi ngay cấp cứu để được hỗ trợ y tế kịp thời;
• Sau khi tình trạng được cải thiện, nên đứng dậy từ từ và thực hiện mọi động tác một cách chậm rãi, tránh các thay đổi tư thế đột ngột để giảm nguy cơ tái phát.

2. Cách phòng ngừa và cải thiện lâu dài

Hạ huyết áp tư thế là tình trạng khá phổ biến, đặc biệt ở người cao tuổi, từ 65 tuổi trở lên. Do đó, chủ động phòng ngừa bệnh này là rất quan trọng, nhằm hạn chế nguy cơ té ngã gây nhiều biến chứng khác nguy hiểm hơn. Người bệnh có thể áp dụng một số biện pháp sau để phòng ngừa và cải thiện tình trạng này:

• Duy trì chế độ ăn uống lành mạnh: Bổ sung thực phẩm giàu dinh dưỡng như rau xanh, trái cây tươi và thực phẩm chứa nhiều kali, natri để cân bằng điện giải trong cơ thể; đồng thời, hạn chế đồ uống có cồn, chất kích thích;
• Điều chỉnh lượng muối trong khẩu phần ăn: Một số trường hợp bác sĩ có thể khuyên người bệnh tăng thêm lượng muối ăn. Tuy nhiên, người bệnh cần tuân thủ điều chỉnh thêm lượng muối ăn theo đúng hướng dẫn của bác sĩ;
• Uống đủ nước mỗi ngày: Đảm bảo cơ thể được cung cấp đủ nước để ngăn ngừa mất nước, đặc biệt trong những ngày nóng bức hoặc khi hoạt động thể lực nhiều;
• Tập luyện thường xuyên: Dành thời gian thực hiện các bài tập nhẹ nhàng như đi bộ, yoga hoặc bơi lội để hỗ trợ tuần hoàn máu và tăng cường sức khỏe tim mạch;
• Tránh thay đổi tư thế đột ngột: Khi muốn đứng lên từ tư thế nằm hoặc ngồi, nên thực hiện động tác một cách chậm rãi và từ từ để cơ thể có thời gian thích nghi với sự thay đổi;
• Mang vớ nén: Người bệnh có thể tham khảo mang thêm vớ nén để hỗ trợ cải thiện lưu thông máu và giảm triệu chứng của bệnh;
• Kiểm soát các bệnh lý nền: Người mắc bệnh đái tháo đường, bệnh mạch vành hoặc các bệnh lý liên quan đến thần kinh cần tuân thủ điều trị và kiểm soát tốt tình trạng bệnh để giảm nguy cơ hạ huyết áp tư thế;
• Theo dõi các triệu chứng bất thường: Quan sát các biểu hiện như chóng mặt, mệt mỏi hoặc hoa mắt thường xuyên để phát hiện sớm dấu hiệu bất thường và báo ngay với bác sĩ.

3. Khi nào cần đến gặp bác sĩ?

Nếu có nguy cơ hạ huyết áp tư thế, người bệnh nên chủ động thăm khám tim mạch theo định kỳ hoặc theo lịch hẹn của bác sĩ. Bên cạnh đó, những trường hợp sau nên đến bệnh viện kiểm tra sớm gồm:

• Tình trạng huyết áp này xảy ra thường xuyên và ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày;
• Khi xuất hiện các triệu chứng nghiêm trọng như ngất xỉu, khó thở hoặc đau ngực kèm theo;
• Có dấu hiệu liên quan đến bệnh lý nền hoặc tác dụng phụ của thuốc đang sử dụng;
• Khi các biện pháp xử trí tại nhà không mang lại hiệu quả hoặc tình trạng bệnh tiếp tục xấu đi.

Lời khuyên cho người thân hay người chăm sóc bệnh nhân hạ huyết áp tư thế

BS.CKI Nguyễn Thành Vương Đức, Bác sĩ Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cho biết, đối với người thân hoặc người chăm sóc bệnh nhân bị hạ huyết áp tư thế, hỗ trợ đúng cách sẽ giúp cải thiện hiệu quả tình trạng và đảm bảo an toàn cho người bệnh.

• Luôn quan sát kỹ người bệnh và nhận biết các dấu hiệu như chóng mặt, hoa mắt, mất thăng bằng để có phản ứng kịp thời;
• Khi người bệnh có triệu chứng nghi ngờ, hãy giúp họ nằm xuống hoặc ngồi ở vị trí an toàn, sau đó nâng cao chân để tăng lưu lượng máu về tim.
• Kịp thời cung cấp nước hoặc dung dịch điện giải để giúp người bệnh bổ sung chất lỏng và ổn định huyết áp;
• Tránh để người bệnh tự mình thực hiện các động tác đột ngột như đứng lên hoặc đi lại khi triệu chứng chưa giảm;
• Hỗ trợ đo huyết áp nếu có dụng cụ tại nhà để theo dõi mức độ nghiêm trọng và tình trạng sức khỏe của người bệnh;
• Trong trường hợp người bệnh xuất hiện các dấu hiệu nguy hiểm như đau ngực, khó thở, hoặc mất ý thức, cần gọi cấp cứu ngay lập tức;
• Thường xuyên nhắc nhở người bệnh thực hiện các biện pháp phòng ngừa như uống đủ nước, kiểm soát bệnh lý nền và tránh thay đổi tư thế đột ngột;
• Lắng nghe, động viên và tạo cảm giác an toàn, giúp người bệnh giảm bớt lo lắng hoặc hoảng sợ khi gặp triệu chứng của bệnh.

Tìm hiểu về hướng điều trị hạ huyết áp tư thế

Mục tiêu chính trong điều trị bệnh này là tập trung xử lý nguyên nhân gây ra tình trạng này, từ đó giúp giảm nhẹ các triệu chứng và ngăn ngừa các bệnh lý liên quan.

• Đối với trường hợp bị tụt huyết áp do mất nước, người bệnh cần bổ sung nước đầy đủ để cải thiện thể tích tuần hoàn;
• Nếu nguyên nhân xuất phát từ tác dụng phụ của thuốc, bác sĩ có thể xem xét điều chỉnh liều lượng hoặc thay đổi loại thuốc phù hợp hơn;
• Ở những trường hợp nhẹ, người bệnh nên ngồi hoặc nằm xuống ngay khi cảm thấy chóng mặt hoặc choáng váng do thay đổi tư thế. Sau khi nghỉ ngơi, đa số triệu chứng sẽ tự thuyên giảm mà không cần can thiệp thêm;
• Nếu đã áp dụng những thay đổi trong lối sống mà tình trạng bệnh huyết áp này vẫn không cải thiện, bác sĩ có thể kê đơn thuốc để tăng huyết áp hoặc tăng thể tích máu. Tùy vào nguyên nhân và loại hạ huyết áp tư thế mà người bệnh mắc phải, bác sĩ có thể chỉ định những loại thuốc như midodrine, droxidopa, fludrocortisone hoặc pyridostigmine, nhằm hỗ trợ cải thiện tuần hoàn và ổn định huyết áp một cách hiệu quả.

Để đặt lịch khám, tư vấn và điều trị trực tiếp với các bác sĩ tại Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin sau:

Hiểu rõ hạ huyết áp tư thế nên làm gì không chỉ giúp xử lý nhanh chóng các triệu chứng mà còn ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm như chấn thương do té ngã, sốc, suy nội tạng hoặc đột quỵ. Bên cạnh đó, người bệnh nên áp dụng lối sống khoa học, chủ động phòng ngừa tình trạng này và thăm khám định kỳ.