Khi cân nặng liên tục giảm dù không ăn kiêng hay tập luyện nhiều hơn, nhiều người lo lắng liệu đây có phải là dấu hiệu giảm cân do ung thư. Sụt cân ngoài ý muốn có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, vì vậy mức cân đã giảm chỉ là một phần thông tin bác sĩ cần xem xét. Vậy vì sao người mắc ung thư có thể sụt cân, những triệu chứng nào cần chú ý và khi nào nên đi khám?
Hiện tượng giảm cân do ung thư thường biểu hiện qua tình trạng sụt cân ngoài ý muốn, dù người bệnh không hề thay đổi chế độ ăn kiêng hay tăng cường vận động. Bạn có thể nhận thấy quần áo đang mặc bỗng trở nên rộng hơn, cơ thể luôn trong trạng thái mệt mỏi và suy kiệt sức lực. Tình trạng chán ăn hoặc nhanh no khiến lượng thức ăn nạp vào giảm đáng kể. Đặc biệt, khi khối cơ bị mất đi, các hoạt động đơn giản hằng ngày như đi bộ hay leo cầu thang cũng trở nên vô cùng khó khăn. (1)
Sụt cân do ung thư là tình trạng giảm trọng lượng cơ thể trong thời gian mắc bệnh ung thư, bao gồm khối lượng cơ, mỡ và lượng nước trong cơ thể. Giảm cân nặng bất thường làm ảnh hưởng chức năng của các cơ quan, có thể dẫn đến giảm hiệu quả điều trị ung thư. (2)
Mức độ sụt cân do ung thư có thể khác nhau tùy theo từng người hoặc từng giai đoạn của bệnh:
Tuy nhiên, sụt cân ngoài ý muốn không chỉ xuất phát từ nguyên nhân ác tính mà còn do bệnh lý tuyến giáp, đái tháo đường, rối loạn tiêu hóa hoặc tác dụng phụ của thuốc. Do đó, các bác sĩ cần đánh giá kỹ lưỡng diễn biến cân nặng kết hợp cùng các triệu chứng lâm sàng đi kèm để xác định chính xác nguyên nhân gây ra vấn đề sức khỏe kể trên. Việc chẩn đoán đúng gốc rễ căn bệnh sẽ giúp xây dựng phác đồ điều trị hiệu quả và can thiệp kịp thời. (3, 4)
Người bệnh nên chủ động đi khám nếu cơ thể tiếp tục sụt giảm trọng lượng ngoài ý muốn quá 5% tổng trọng lượng trong vòng 6-12 tháng (chẳng hạn như giảm từ 60 kg xuống 57 kg). Đặc biệt, hãy đến cơ sở y tế ngay nếu tình trạng sụt cân đi kèm các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm như khó nuốt, ho dai dẳng, đi ngoài ra máu, nổi hạch, sốt kéo dài hoặc đổ mồ hôi đêm.
Đối với những bệnh nhân đang trong quá trình điều trị, việc giảm cân do ung thư hoặc gặp khó khăn khi ăn uống cần được thông báo sớm cho đội ngũ y bác sĩ. Sự can thiệp dinh dưỡng kịp thời không chỉ giúp duy trì thể trạng mà còn hỗ trợ người bệnh đáp ứng tốt nhất với liệu trình điều trị.
Hiện tượng giảm cân do ung thư thường xuất hiện sớm ngay từ trước khi bắt đầu điều trị và tiếp tục tiến triển nặng hơn trong suốt quá trình liệu trình diễn ra. Điều này xuất phát từ việc khối u gây tổn thương trực tiếp lên cơ thể, kết hợp với các tác dụng phụ của phương pháp điều trị khiến việc ăn uống và hấp thu dinh dưỡng gặp nhiều trở ngại.
Sự phát triển của khối u cùng những thay đổi về chuyển hóa là các nhân tố chính dẫn đến tình trạng trên qua ba cơ chế cụ thể:
Tình trạng sụt cân liên quan đến khối u thường gặp nhất ở những người mắc ung thư tuyến tụy, ung thư phổi hoặc các bệnh lý thuộc đường tiêu hóa trên. Tuy nhiên, mức độ sụt giảm trọng lượng ở mỗi bệnh nhân sẽ có sự khác biệt tùy thuộc vào thể trạng và tiến triển bệnh.
Các phương pháp điều trị ung thư như hóa trị, xạ trị, phẫu thuật, liệu pháp miễn dịch, ghép tế bào gốc… có thể gây ra một số tác dụng phụ dẫn đến tình trạng sụt cân:
Bên cạnh phương pháp điều trị, người bệnh ung thư bị sụt cân còn có thể là do:
Mắc phải bất kỳ loại ung thư nào đều có thể khiến người bệnh bị sụt cân, đặc biệt là ung thư liên quan đến hệ tiêu hóa và hô hấp. Ước tính khoảng 60% người bệnh ung thư phổi gặp tình trạng chán ăn và sụt cân rõ rệt tại thời điểm được chẩn đoán. Tỷ lệ này cao hơn ở các trường hợp mắc bệnh ung thư đường tiêu hóa trên (ung thư thực quản, ung thư dạ dày, ung thư ruột non, ung thư gan…), với khoảng 80% người bệnh bị sụt cân, suy yếu sức khỏe. (5)
Bên cạnh việc tìm hiểu tại sao ung thư lại sụt cân, mỗi người cũng cần biết có thể điều trị, cải thiện tình trạng sụt cân liên quan đến ung thư như thế nào? Người bệnh cần áp dụng các biện pháp chữa trị, hỗ trợ dưới sự chỉ định, hướng dẫn của bác sĩ, có thể bao gồm (thông tin mang tính tham khảo):
Một số loại thuốc có thể giúp kích thích sự thèm ăn (cần dùng theo chỉ định của bác sĩ). Một số vi chất dinh dưỡng như kẽm, vitamin B1 và acid béo omega-3 cũng có thể hỗ trợ cải thiện cảm giác thèm ăn, đặc biệt là đối với người bệnh đang bị thiếu hụt các dưỡng chất này. Hiệu quả của các chất bổ sung phụ thuộc vào tình trạng dinh dưỡng và sức khỏe của người bệnh, chỉ sử dụng khi có chỉ định của bác sĩ.
Một trong những cách hiệu quả để cung cấp dinh dưỡng cho cơ thể là bổ sung dưỡng chất thông qua thực phẩm. Tuy nhiên trong một số trường hợp, người bệnh ung thư không thể ăn hoặc ăn không đủ để duy trì cân nặng, bác sĩ có thể chỉ định sử dụng biện pháp hỗ trợ dinh dưỡng bằng ống thông qua mũi hoặc thành bụng để đưa thức ăn trực tiếp vào dạ dày. Phương pháp này thường chỉ áp dụng tạm thời và có thể gây một số rủi ro như cảm giác khó chịu, hít sặc (hít phải thức ăn hoặc chất lỏng vào phổi), tổn thương niêm mạc tiêu hóa…
Nếu không thể áp dụng phương pháp trên hoặc đường tiêu hóa không hoạt động hiệu quả, người bệnh có thể được truyền dinh dưỡng qua tĩnh mạch. Tuy nhiên, hiệu quả của phương pháp này vẫn còn đang được nghiên cứu, có thể tiềm ẩn nguy cơ nhiễm trùng hoặc hình thành cục máu đông.
Bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng cần cân nhắc kỹ lưỡng, chỉ định biện pháp hỗ trợ dinh dưỡng phù hợp dựa trên tình trạng sức khỏe của người bệnh.
Một số người bệnh ung thư cho rằng việc nhịn ăn hoặc ăn kiêng có thể làm teo khối u bằng cách hạn chế nguồn cung cấp dinh dưỡng. Tuy nhiên, đây là quan điểm không chính xác. Thiếu hụt dinh dưỡng trong giai đoạn điều trị ung thư chỉ khiến cơ thể suy nhược hơn, làm giảm khả năng hồi phục và giảm hiệu quả điều trị.
Cùng với phác đồ điều trị theo chỉ định của bác sĩ, khả năng đáp ứng của người bệnh cũng đóng vai trò quan trọng đối với hiệu quả điều trị. Để duy trì sức khỏe và cân nặng ổn định, người bệnh cần có chế độ dinh dưỡng cân đối, đầy đủ năng lượng và vi chất thiết yếu. Người bệnh không nên tự ý nhịn ăn hoặc chỉ chú trọng ăn uống trong thời gian điều trị, mà cần duy trì thói quen dinh dưỡng hợp lý xuyên suốt quá trình hồi phục.
Để quản lý cân nặng và góp phần tăng hiệu quả điều trị ung thư, người bệnh có thể tham khảo, áp dụng một số một số biện pháp sau (dưới hướng dẫn của bác sĩ):
Sụt cân ngoài ý muốn có thể do nhiều nguyên nhân. Nếu bạn lo mình đang giảm cân do ung thư, hãy đặt lịch khám tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh để bác sĩ đánh giá tình trạng và chỉ định xét nghiệm khi cần. Khi đi khám, bạn nên cho bác sĩ biết mình đã sụt bao nhiêu cân, trong bao lâu và có triệu chứng nào đi kèm.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Giảm cân do ung thư có thể liên quan đến việc ăn ít, kém hấp thu hoặc thay đổi chuyển hóa khiến cơ thể mất cơ và mỡ. Sụt cân ngoài ý muốn có nhiều nguyên nhân, nên bác sĩ cần xem xét tốc độ giảm cân, triệu chứng đi kèm và tình trạng sức khỏe để xác định nguyên nhân. Ở người đang điều trị ung thư, phát hiện sớm tình trạng sụt cân và yếu cơ giúp đội ngũ điều trị kịp thời xử trí các triệu chứng cản trở ăn uống và điều chỉnh hỗ trợ dinh dưỡng.
