Gan yếu và những điều cần cảnh giác sớm

Suy gan hay gan yếu xảy ra do nhiều nguyên nhân như thói quen sinh hoạt thiếu khoa học, môi trường ô nhiễm… Gan suy yếu có thể gây rối loạn sinh lý, dẫn đến biến chứng sức khỏe nghiêm trọng. Vậy hiện tượng gan yếu là gì? Cách nhận biết sớm và cải thiện chức năng gan hiệu quả?

Lưu ý, bài viết linh hoạt sử dụng 2 cách gọi “suy gan”, “gan yếu” để gần gũi với thói quen của người dân hơn.

Gan yếu là gì?

Gan thực hiện hàng trăm phản ứng sinh hóa quan trọng như chuyển hóa chất dinh dưỡng, thải độc, tổng hợp protein, tạo yếu tố đông máu và sản xuất dịch mật… Đảm nhận vai trò quan trọng nhưng lại dễ gặp các rối loạn từ mức độ nhẹ như tăng men gan, gan nhiễm mỡ, rối loạn bài tiết mật… đến mức độ nặng như viêm gan mạn, xơ gan hoặc suy gan cấp…

Gan yếu không phải là tên bệnh trong y khoa mà là cách gọi phổ biến của người dân để mô tả tình trạng chức năng gan bị suy yếu hoặc rối loạn. Thuật ngữ gần nhất để mô tả “gan yếu” là suy giảm chức năng gan hay chức năng gan yếu.

Cần nhấn mạnh rằng, gan yếu không đồng nghĩa với suy gan, trừ khi gan bị tổn thương nặng dẫn đến rối loạn đông máu, vàng da tiến triển, bệnh não gan…

Dấu hiệu nhận biết gan yếu

Khi chức năng gan suy yếu, một số triệu chứng đặc trưng sẽ xuất hiện phản ánh mức độ tổn thương của gan:

• Dấu hiệu thường gặp (mức độ nhẹ – trung bình)
  • Mệt mỏi, ăn kém, buồn nôn
  • Đau tức hạ sườn phải
  • Đầy bụng, chậm tiêu, chán ăn
  • Da sạm, nổi mẩn ngứa nhẹ
• Dấu hiệu cảnh báo tổn thương gan tiến triển (cần đi khám sớm vì có thể gợi ý viêm gan nặng, xơ gan, suy gan…)
  • Vàng da, vàng mắt
  • Ngứa ngáy cơ thể
  • Nước tiểu sẫm màu, phân nhạt màu
  • Phù chân, bụng to (cổ trướng)
  • Dễ chảy máu, dễ bầm tím
  • Lú lẫn, ngủ gà

Dấu hiệu gan suy yếu không chỉ biểu hiện trên da hay hệ tiêu hóa mà còn ảnh hưởng đến toàn bộ hoạt động sinh lý của cơ thể. Để có thể nhận biết sớm các triệu chứng yếu gan, người bệnh cần theo dõi các biểu hiện sức khỏe của bản thân, nhanh chóng liên hệ với bác sĩ khi cần thiết để có thể can thiệp điều trị, bảo vệ gan kịp thời.

Nguyên nhân gây gan yếu thường gặp

Chức năng gan yếu dần có thể do nhiều nguyên nhân:

• Nhiễm virus viêm gan: Virus tấn công vào tế bào gan (đặc biệt là virus viêm gan B và viêm gan C) gây viêm và biến đổi cấu trúc mô gan, làm giảm khả năng chuyển hóa và thải độc của gan. Nếu không được kiểm soát kịp thời, viêm gan do virus có thể tiến triển thành xơ gan hoặc ung thư gan.
• Lạm dụng rượu bia: Uống rượu bia thường xuyên là nguyên nhân hàng đầu gây viêm gan do rượu và gan nhiễm mỡ do rượu. Ethanol trong rượu có thể gây tổn thương màng tế bào gan, kích hoạt phản ứng viêm và làm tích tụ mỡ trong gan, lâu dần dẫn đến hoại tử tế bào gan và ức chế khả năng tái tạo, làm tăng nguy cơ xơ gan và suy gan mạn tính.
• Ảnh hưởng của thuốc và hóa chất độc hại: Một số loại thuốc như paracetamol (acetaminophen) liều cao, kháng sinh, thảo dược không rõ nguồn gốc hoặc hóa chất công nghiệp, dung môi hữu cơ, thuốc trừ sâu… có thể gây độc cho gan. Tiếp xúc lâu dài hoặc sử dụng quá liều có thể dẫn đến viêm gan do thuốc và hoại tử tế bào gan cấp tính.
• Tắc nghẽn đường mật: Sỏi mật, viêm tụy mạn tính, ung thư đường mật… có thể gây tắc nghẽn lưu thông mật, khiến mật bị ứ đọng trong gan. Lâu dần, nhu mô gan bị tổn thương dẫn đến viêm gan ứ mật, thậm chí tiến triển thành suy gan.

Gan yếu hay suy giảm chức năng gan cũng có thể do nhiễm trùng nặng hoặc suy đa cơ quan, gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa (thường gặp ở người béo phì, đái tháo đường, tăng mỡ máu…), bệnh tự miễn, bệnh di truyền (viêm gan tự miễn, Wilson, hemochromatosis…). Chức năng gan yếu thường là hậu quả của nhiều yếu tố kết hợp. Xác định chính xác nguyên nhân gây yếu gan đóng vai trò quan trọng trong quá trình điều trị và phục hồi chức năng gan, giúp ngăn ngừa hiệu quả biến chứng nghiêm trọng có thể xảy ra.

Gan yếu có nguy hiểm không?

Gan yếu, suy giảm chức năng gan tiềm ẩn nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Có thể kể đến như:

• Viêm gan mạn, xơ gan, tăng áp cửa
• Rối loạn đông máu
• Bệnh não gan
• Suy gan cấp hoặc mất bù
• Ung thư biểu mô tế bào gan ở người có viêm gan B/C hoặc xơ gan…

Cách kiểm tra chức năng gan khi nghi ngờ gan yếu

Khi có biểu hiện nghi ngờ rối loạn chức năng gan, bác sĩ sẽ kết hợp thăm khám lâm sàng với các xét nghiệm cận lâm sàng để đánh giá mức độ tổn thương gan và xác định nguyên nhân. Những phương pháp chẩn đoán phổ biến bao gồm: (1)

1. Xét nghiệm máu

Đây là nhóm xét nghiệm quan trọng trong đánh giá chức năng gan, giúp nhận biết tình trạng tổn thương tế bào gan, ứ mật, khả năng tổng hợp và chuyển hóa của gan. Các nhóm xét nghiệm máu bao gồm:

• Nhóm xét nghiệm đánh giá tổn thương tế bào gan (hoại tử gan):
  • ALT, AST: tăng khi tế bào gan bị viêm hoặc hoại tử
  • LDH: tăng trong tổn thương mô, bao gồm mô gan
  • Ferritin: có thể tăng trong viêm gan, gan nhiễm mỡ hoặc quá tải sắt
• Nhóm xét nghiệm đánh giá chức năng bài tiết – thải độc:
  • Bilirubin toàn phần và trực tiếp: phản ánh khả năng xử lý và bài tiết sắc tố mật
  • ALP, GGT: tăng trong ứ mật hoặc tắc nghẽn đường mật
  • Urobilinogen, bilirubin niệu: hỗ trợ đánh giá rối loạn dòng mật
  • Amoniac máu: tăng trong suy gan nặng hoặc bệnh não gan
• Nhóm xét nghiệm đánh giá chức năng tổng hợp của gan:
  • Albumin huyết thanh: giảm khi chức năng tổng hợp protein của gan suy giảm
  • Protein toàn phần, globulin, điện di protein huyết thanh: hỗ trợ phân biệt bệnh gan mạn tính và bệnh tự miễn
  • Prothrombin time (PT)/INR: chỉ số quan trọng phản ánh mức độ suy gan
• Xét nghiệm đặc hiệu theo nguyên nhân nghi ngờ:
  • HBsAg, anti-HCV, HBV DNA, HCV RNA: đánh giá viêm gan virus
  • Tự kháng thể (ANA, SMA, LKM…): tầm soát viêm gan tự miễn
  • Sắt huyết thanh, ferritin, transferrin saturation: tầm soát quá tải sắt/hemochromatosis
  • Ceruloplasmin, đồng niệu 24 giờ: đánh giá bệnh Wilson ở người trẻ tuổi

2. Chẩn đoán hình ảnh

Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh giúp bác sĩ quan sát cấu trúc gan, phát hiện gan nhiễm mỡ, tình trạng xơ hóa, khối u hoặc tắc nghẽn đường mật.

• Siêu âm bụng: đánh giá kích thước gan, cấu trúc nhu mô, mỡ gan, ứ mật hoặc tổn thương khu trú
• Siêu âm đàn hồi mô (FibroScan): đo độ cứng gan, hỗ trợ đánh giá mức độ xơ hóa và gan nhiễm mỡ
• CT bụng: cung cấp hình ảnh chi tiết về nhu mô gan, mạch máu, khối u hoặc biến chứng xơ gan
• MRI gan: đánh giá mô gan, tắc mật, viêm nhu mô và khối u, hữu ích trong theo dõi tổn thương nghi ngờ ác tính
• MRI định lượng sắt (T2*): sử dụng trong trường hợp nghi ngờ quá tải sắt

3. Sinh thiết gan (khi cần thiết)

Sinh thiết gan không phải xét nghiệm thường quy, có thể được bác sĩ chỉ định khi:

• Cần chẩn đoán nguyên nhân khiến chức năng gan suy yếu (nhiễm mỡ, tự miễn, ứ sắt…)
• Cần đánh giá mức độ viêm/xơ hóa gan khi các phương pháp không xâm lấn không cung cấp đủ thông tin

Cách cải thiện và phục hồi chức năng gan yếu

Để phục hồi chức năng gan hiệu quả, người bệnh cần kết hợp nhiều biện pháp, bao gồm thay đổi lối sống, điều chỉnh chế độ ăn uống, sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ và điều trị triệt để nguyên nhân gây tổn thương gan.

1. Điều chỉnh lối sống và chế độ ăn

Thay đổi lối sống đóng vai trò quan trọng trong quá trình phục hồi gan. Khi được chẩn đoán gan yếu, người bệnh cần:

• Hạn chế hoặc ngưng dùng rượu, bia và thuốc lá
• Xây dựng chế độ ăn uống cân đối, ưu tiên rau xanh, trái cây tươi và các loại thực phẩm giàu chất chống oxy hóa
• Hạn chế thực phẩm chứa nhiều dầu mỡ, đường muối và các loại thức ăn nhanh
• Uống đủ nước, khoảng 1,5-2 lít mỗi ngày tùy theo nhu cầu, thể trạng
• Duy trì cân nặng hợp lý và tập thể dục nhẹ nhàng như đi bộ, yoga, bơi lội… để hỗ trợ chức năng gan

2. Dùng thuốc và thực phẩm bảo vệ gan (theo chỉ định)

Người bệnh sử dụng thuốc hoặc thực phẩm hỗ trợ chức năng gan cần tuân thủ theo chỉ định của bác sĩ. Một số nhóm thuốc có thể được bác sĩ chỉ định bao gồm thuốc bảo vệ tế bào gan, vitamin giúp tăng sức đề kháng và cải thiện quá trình chuyển hóa, thực phẩm hỗ trợ chức năng gan…

3. Điều trị nguyên nhân

Tùy vào nguyên nhân dẫn đến tổn thương gan, bác sĩ sẽ chỉ định điều trị bằng những phương pháp phù hợp, ví dụ như:

• Dùng thuốc kháng virus HBV, HCV
• Dùng thuốc điều trị viêm gan tự miễn (corticoid/azathioprine)
• Kiểm soát tình trạng rối loạn chuyển hóa (đái tháo đường, mỡ máu…)
• Xử trí tắc mật (nếu có)
• Ngừng rượu/bia hoặc thuốc nghi ngờ gây độc gan
• Theo dõi định kỳ 3-6 tháng tùy tình trạng bệnh…

Để đặt lịch thăm khám, điều trị bệnh tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách vui lòng liên hệ:

Có thể thấy, gan yếu hay suy giảm chức năng gan không chỉ gây rối loạn chuyển hóa mà còn làm suy giảm sức đề kháng và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh. Phát hiện sớm, xây dựng lối sống khoa học và điều trị đúng nguyên nhân là chìa khóa quan trọng giúp người bệnh phục hồi hiệu quả chức năng gan và bảo vệ sức khỏe lâu dài.