Mạc treo đại tràng ngang tiềm ẩn rất nhiều rủi ro biến chứng nếu không được xử lý một cách cẩn trọng trong quá trình bóc tách khối u hoặc can thiệp ngoại khoa. Bài viết này sẽ cung cấp thông tin về đặc điểm giải phẫu và những lưu ý lâm sàng quan trọng liên quan đến cấu trúc mạc treo này.

Mạc treo đại tràng ngang (Transverse mesocolon) là một nếp gấp rộng của phúc mạc, nối đại tràng ngang với thành bụng sau. Về mặt giải phẫu, đây là một cấu trúc mô liên kết màng kép, không chỉ đơn thuần là màng treo mỏng manh mà là một cấu trúc có mỡ bao quanh, chứa đựng hệ thống mạch máu, thần kinh và đặc biệt là mạng lưới hạch bạch huyết quan trọng dẫn lưu cho đại tràng ngang.
Sự tồn tại của mạc treo đại tràng ngang được ví như một “vách ngăn” sinh học tự nhiên, chia ổ phúc mạc thành hai tầng: tầng trên mạc treo đại tràng ngang (chứa dạ dày, gan, lách) và tầng dưới mạc treo đại tràng ngang (chứa các quai ruột non và đại tràng xuống, đại tràng chậu hông). Đối với cơ thể, việc duy trì sự nguyên vẹn và khỏe mạnh của lớp mạc treo đại tràng ngang là yếu tố then chốt giúp bảo vệ các chức năng tiêu hóa, hấp thu và hàng rào miễn dịch tại chỗ của phân đoạn ruột này.

Giải phẫu của mạc treo đại tràng ngang được đặc trưng bởi hai lá phúc mạc áp sát vào nhau, bên trong chứa tổ chức liên kết lỏng lẻo và các cấu trúc mạch máu, thần kinh. Lớp mạc này liên kết mật thiết với các tạng xung quanh tạo nên những mối tương quan giải phẫu phức tạp trong ổ bụng:
Không gian nằm giữa hai lá của mạc treo đại tràng ngang là nơi chứa các nhánh của động mạch mạc treo tràng trên và động mạch mạc treo tràng dưới, tạo nên các cung mạch khu vực.
Không chỉ đơn thuần là một cấu trúc nâng đỡ cơ học, mạc treo đại tràng ngang đảm nhiệm nhiều chức năng sinh lý thiết yếu nhằm duy trì sự ổn định của hệ tiêu hóa: (1)
Nhờ cấu trúc màng kép rộng và rễ bám chắc chắn vào thành bụng sau, mạc treo đại tràng ngang giúp cố định đại tràng ngang ở một vị trí sinh lý tương đối ổn định trong ổ bụng, ngăn ngừa tình trạng xoắn ruột hoặc sa đại tràng. Tuy nhiên, bộ phận này vẫn giữ một độ di động nhất định, đóng vai trò như một bộ phận giảm xóc, cho phép đại tràng ngang co bóp co giãn linh hoạt theo nhu cầu nhu động tống xuất phân và thích ứng với sự thay đổi thể tích của dạ dày phía trên khi ăn no.
Đây là con đường độc đạo cung cấp sức sống cho đoạn ruột này. Toàn bộ hệ thống động mạch đại tràng giữa (nhánh của động mạch mạc treo tràng trên) và các nhánh nối với động mạch đại tràng trái đi qua lớp mạc treo đại tràng ngang trước khi tiếp cận và thâm nhập vào thành đại tràng. Song song với mạch máu là các sợi thần kinh thực vật (thuộc đám rối mạc treo tràng trên). Hệ thống này đảm bảo cung cấp đầy đủ oxy, dưỡng chất và duy trì phản xạ nhu động ruột bình thường cho cơ thể.
Mạc treo đại tràng ngang chứa một lượng lớn mô mỡ và đặc biệt là hệ thống các trạm hạch bạch huyết vùng. Hệ thống dẫn lưu bạch huyết này đóng vai trò như một màng lọc miễn dịch sinh học. Khi có tác nhân gây bệnh từ lòng đại tràng ngang xâm nhập hoặc ở các tình trạng bệnh lý nặng hơn, các hạch bạch huyết trong mạc treo đại tràng ngang sẽ là nơi đầu tiên bắt giữ, khu trú và kích hoạt phản xạ miễn dịch để tiêu diệt các tế bào lạ hoặc vi khuẩn, bảo vệ cơ thể khỏi nguy cơ nhiễm trùng nhiễm độc toàn thân.

Do nằm sâu bên trong ổ bụng và được bao bọc bởi nhiều tạng, các tổn thương tại mạc treo đại tràng ngang rất khó có thể đánh giá chính xác chỉ qua thăm khám lâm sàng. Để đánh giá chi tiết tình trạng tổn thương, người bệnh cần trải qua các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu theo chỉ định của bác sĩ:
Trên hình ảnh chụp CT, bác sĩ có thể quan sát rõ ràng độ dày của mạc treo, sự tăng đậm độ của mô mỡ trong trường hợp viêm, sự xuất hiện của các khối u nguyên phát hoặc thứ phát, cũng như phát hiện các hạch bạch huyết phì đại. Kỹ thuật chụp CT cũng giúp đánh giá tính toàn vẹn của hệ thống mạch máu chạy trong mạc treo đại tràng ngang ở những người bệnh nghi ngờ bị thiếu máu cục bộ cơ mạc treo.
Mặc dù nội soi đại tràng chỉ quan sát được bề mặt niêm mạc bên trong lòng ruột, nhưng thông qua tổn thương niêm mạc (như loét, u sùi xâm lấn), kết hợp với kỹ thuật siêu âm nội soi, bác sĩ có thể đánh giá gián tiếp mức độ xuyên thành của tổn thương vào lớp mạc treo đại tràng ngang lân cận. Trong quá trình phẫu thuật hoặc dưới hướng dẫn của chụp CT/siêu âm, kỹ thuật sinh thiết các khối u hoặc hạch vùng mạc treo đại tràng ngang sẽ được thực hiện để đánh giá mô bệnh học dưới kính hiển vi, xác định bản chất của bệnh lý.
Các bệnh lý xuất phát hoặc có liên quan đến lớp mạc treo thường có xu hướng diễn tiến âm thầm ở giai đoạn đầu. Tuy nhiên, người bệnh cần đặc biệt lưu ý các dấu hiệu bất thường nghi ngờ khởi phát các bệnh lý về mạc treo đại tràng ngang như sau:

Phác đồ điều trị các bệnh lý tại mạc treo đại tràng ngang phụ thuộc hoàn toàn vào nguyên nhân gây bệnh, giai đoạn tiến triển và tình trạng sức khỏe nội môi tổng thể của người bệnh:
Đối với các bệnh lý viêm lành tính, chẳng hạn như viêm mạc treo mỡ (Sclerosing mesenteritis) ở giai đoạn nhẹ hoặc viêm hạch mạc treo phản ứng, điều trị nội khoa là lựa chọn ưu tiên của bác sĩ. Bác sĩ sẽ chỉ định cho người bệnh sử dụng các thuốc kháng viêm (Corticoid hoặc kháng viêm không Steroid), thuốc giảm đau kết hợp với kháng sinh thích hợp nếu có bằng chứng nhiễm khuẩn. Người bệnh cần tuân thủ tuyệt đối đơn thuốc và thực hiện chế độ nghỉ ngơi, dinh dưỡng hợp lý để mô mạc treo có thời gian phục hồi tổn thương.
Trong các trường hợp bệnh lý diễn tiến nặng hoặc đe dọa tính mạng, can thiệp ngoại khoa là bắt buộc:
Người bệnh sau quá trình can thiệp phẫu thuật hoặc điều trị bệnh lý về mạc treo đại tràng ngang cần được chăm sóc y tế đặc biệt tại bệnh viện. Việc theo dõi sát sao sự phục hồi của nhu động ruột, tình trạng vết mổ, cũng như các biến chứng mạch máu hậu phẫu là rất quan trọng. Sau khi xuất viện, người bệnh cần tái khám định kỳ theo lịch hẹn để thực hiện các xét nghiệm máu, siêu âm hoặc chụp CT kiểm tra lại, đảm bảo mạc treo đại tràng ngang đã hoàn toàn ổn định và không có dấu hiệu tái phát bệnh lý.
Hiện nay, người bệnh có thể thực hiện tầm soát và điều trị các bệnh lý tiêu hóa chuyên sâu tại Trung tâm Nội soi và Phẫu thuật Nội soi Tiêu hóa, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh. Trung tâm quy tụ đội ngũ chuyên gia đầu ngành cùng hệ thống trang thiết bị chẩn đoán hình ảnh, nội soi hiện đại bậc nhất, giúp phát hiện sớm và xử lý chính xác các tổn thương mạc treo nguy hiểm.

HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Nhận biết rõ ràng vai trò và cấu trúc giải phẫu của mạc treo đại tràng ngang đối với sức khỏe hệ tiêu hóa sẽ góp phần giúp mỗi người có ý thức hơn trong chăm sóc sức khỏe. Mỗi cá nhân nên chủ động lắng nghe cơ thể và sớm đến chuyên khoa Tiêu hóa tại các bệnh viện uy tín ngay khi xuất hiện những dấu hiệu bất thường nhỏ nhất, nhằm bảo vệ sức khỏe một cách tối ưu.