Nhiều người bệnh ung thư muốn tìm hiểu về cách chống tụt bạch cầu trong quá trình hóa trị. Hóa trị giúp triệt tiêu các tế bào ung thư đang phát triển bên trong cơ thể, tuy nhiên cũng có thể gây giảm bạch cầu, dẫn đến nguy cơ nhiễm trùng ở người bệnh.
Tình trạng giảm bạch cầu là tác dụng phụ thường gặp khi truyền hóa chất và có thể xuất hiện sau vài ngày đến một tuần tùy theo phác đồ điều trị. Bác sĩ thường theo dõi thông qua xét nghiệm máu, đồ thị giảm bạch cầu hạt khi truyền hóa chất để chẩn đoán và đánh giá mức bạch cầu của người bệnh. (1)
Hóa chất có thể tiêu diệt tế bào ung thư nhưng cũng ảnh hưởng đến các tế bào đang được phân chia, trong đó có các tế bào tạo máu. Tủy xương là nơi sản xuất bạch cầu, khi tủy xương bị ức chế, lượng bạch cầu sản xuất ra giảm đi. Đây là tình trạng tạm thời, tủy xương có thể mau hồi phục nếu được theo dõi và xử trí đúng cách.
Bên cạnh thuốc hóa trị chính, một số loại thuốc hỗ trợ khác cũng có thể làm ảnh hưởng đến số lượng bạch cầu. Mức độ giảm bạch cầu thay đổi còn tùy vào loại thuốc và liều dùng. Bác sĩ thường cân nhắc giữa hiệu quả điều trị và nguy cơ giảm bạch cầu để điều chỉnh lại cho phù hợp. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý ngưng thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ hoặc khi có sự thay đổi trong kết quả xét nghiệm.
Người bệnh bị giảm bạch cầu chủ yếu do thuốc hóa trị triệt tiêu các tế bào ung thư đồng thời hủy hoại các tế bào tủy xương đang khỏe mạnh. Đặc biệt, với người bệnh ung thư máu, việc chủ động can thiệp trích bỏ máu và hủy tủy xương có thể giúp tăng hiệu quả điều trị nhưng cũng có thể làm giảm đột ngột số lượng bạch cầu trong cơ thể.
Một số loại ung thư có thể gây xâm lấn tủy xương. Khi tế bào ung thư xâm lấn vào trong tủy khiến quá trình tạo máu bị ảnh hưởng. Từ đó, lượng bạch cầu giảm mạnh ngay cả trước khi hóa trị. Bác sĩ căn cứ vào nguyên nhân để có hướng điều trị phù hợp, tùy vào tình trạng của người bệnh.
Mỗi người bệnh có thể trạng khác nhau. Người lớn tuổi, người có bệnh nền hay tình trạng dinh dưỡng kém là những đối tượng có nguy cơ giảm bạch cầu. Khả năng hồi phục sau mỗi đợt truyền hóa chất của các nhóm đối tượng này cũng khác nhau. Vì thế, cá thể hóa trong việc điều trị là nguyên tắc quan trọng trong điều trị các bệnh về ung bướu.
Sau mỗi đợt hóa trị, số lượng bạch cầu thường có xu hướng giảm dần rồi bắt đầu tăng trở lại, trong đó mức thấp nhất có thể rơi vào khoảng từ ngày 7 đến ngày 14 kể từ lúc hóa trị. Đây là giai đoạn người bệnh cần đặc biệt lưu ý theo dõi sức khỏe, thực hiện các biện pháp giúp hạn chế nguy cơ nhiễm trùng khi hóa trị theo hướng dẫn của bác sĩ. Bác sĩ có thể chỉ định cho người bệnh áp dụng phác đồ điều trị cần thiết (ví dụ như dùng thuốc) để góp phần cải thiện tình trạng giảm bạch cầu.
Người bệnh cũng nên rửa tay bằng xà phòng tối thiểu trong khoảng 20 giây để giúp loại bỏ vi khuẩn. Nên rửa tay trước và sau khi ăn, vệ sinh, sinh hoạt hoặc tiếp xúc ở nơi công cộng. Người bệnh nên hạn chế đến nơi đông người như chợ, trung tâm thương mại hoặc những sự kiện đông đúc… do có thể làm gia tăng nguy cơ tiếp xúc với mầm bệnh. Nếu cần đi ra ngoài hoặc đến nơi đông đúc, nên đeo khẩu trang và giữ khoảng cách phù hợp.
Áp dụng chế độ dinh dưỡng đầy đủ, khoa học giúp cơ thể mau chóng hồi phục và góp phần chống tụt bạch cầu trong quá trình hóa trị. Thức ăn cần được nấu chín kỹ, tránh ăn các món sống hoặc tái… Người bệnh cũng nên sử dụng nguồn nước sạch và bảo quản thực phẩm đúng cách. Trong đất chứa nhiều vi khuẩn và nấm. Trước khi làm vườn hoặc tiếp xúc với đất, người bệnh nên đeo găng tay bảo hộ và rửa sạch kỹ sau khi hoàn thành nhằm tránh nguy cơ lây nhiễm. (2)
Một chế độ ăn uống khoa học, đa dạng giúp cơ thể có đủ dưỡng chất cần thiết cho quá trình tạo máu. Sau đây là các nhóm thực phẩm mà người bệnh có thể bổ sung vào khẩu phần dưới sự hướng dẫn của bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng (thông tin mang tính tham khảo):
Protein là thành phần quan trọng giúp cấu tạo tế bào, bao gồm cả tế bào máu. Người bệnh nên bổ sung các loại thực phẩm như thịt nạc, cá, trứng, sữa tiệt trùng và các loại đậu… Lượng protein khi bổ sung cần được điều chỉnh theo cân nặng và tình trạng sức khỏe của mỗi người bệnh.
Các loại rau xanh đậm, trái cây, bí đỏ, cà rốt… giàu vitamin C, vitamin A, kẽm và sắt tốt cho hệ miễn dịch, quá trị tạo máu. Người bệnh nên chế biến thành các món luộc, hấp, nấu canh hoặc súp… để bổ sung vào thực đơn nhằm cung cấp dinh dưỡng và tăng cường sức đề kháng. Đặc biệt, không nên ăn rau sống trong giai đoạn bạch cầu thấp do có thể gây ảnh hưởng đến sức khỏe.
Chất xơ có tác dụng giúp hệ tiêu hóa hoạt động ổn định. Táo, lê, yến mạch và các loại đậu cung cấp lượng chất xơ hòa tan cho cơ thể nhằm duy trì hệ tiêu hóa luôn khỏe mạnh và góp phần duy trì sức đề kháng. Người bệnh nên bổ sung thêm chất xơ trong khẩu phần ăn để tránh nguy cơ đầy bụng.
Chất béo từ dầu ô liu, dầu mè, quả bơ… giúp cơ thể dễ hấp thu lượng vitamin tan trong chất béo. Tuy nhiên, cần sử dụng ở mức vừa phải để tránh bị đầy bụng hoặc rối loạn tiêu hóa.
Omega-3 có nhiều trong cá hồi, cá thu và hạt lanh… tốt cho sức khỏe và quá trình điều hòa miễn dịch. Người bệnh nên nấu chín kỹ các loại thực phẩm như cá hồi, cá thu, cá biển… và không ăn tái nhằm bảo vệ sức khỏe.
Uống đủ 1 đến 2 lít nước mỗi ngày nhằm hỗ trợ cho quá trình trao đổi chất và đào thải các chất cặn bã bên trong cơ thể. Người bệnh nên uống nước đun sôi để nguội hoặc nước đóng chai để đảm bảo an toàn sức khỏe, đặc biệt trong giai đoạn hệ miễn dịch suy giảm.
Một số loại thực phẩm chức năng có thể được sử dụng nhằm hỗ trợ cho hệ miễn dịch của người bệnh. Tuy nhiên, cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng do không phải sản phẩm nào cũng phù hợp để dùng trong quá trình hóa trị. Việc tự ý sử dụng mà không có chỉ định của bác sĩ có thể làm ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Tóm lại, để góp phần chống tụt bạch cầu trong quá trình hóa trị, phòng tránh các rủi ro sức khỏe khi bị giảm bạch cầu, người bệnh cần được bác sĩ chỉ định, hướng dẫn áp dụng các biện pháp điều trị, xử trí hiệu quả. Người bệnh nên tuân thủ chỉ định của bác sĩ để nhận được lợi ích tối ưu.
