Melanin là sắc tố của da, có ở cả người và động vật, quyết định màu da, tóc và mắt. Việc tăng melanin cũng có thể giúp ngăn chặn một số biến đổi dẫn đến ung thư da. Tỷ lệ ung thư da cũng thấp hơn ở những người có làn da sẫm màu. Vậy có bao nhiêu cách làm tăng sắc tố melanin an toàn? Bài viết sau BVĐK Tâm Anh sẽ giải đáp chi tiết.
Tăng sắc tố melanin một cách hợp lý để giúp bảo vệ DNA của tế bào khỏi các tia có hại từ ánh nắng mặt trời. Đây sắc tố mang lại màu sắc cho da, được tạo ra bởi các tế bào melanocyte. Đặc biệt, bạch biến là một bệnh tự miễn, xảy ra do hệ miễn dịch của bạn tấn công các tế bào melanocyte.
Khi các tế bào melanocyte bị phá huỷ và không còn có thể tạo ra melanin, các mảng da sáng màu hoặc trắng sẽ xuất hiện trên da. Một số phương pháp điều trị bạch biến sử dụng cơ chế ngăn hệ miễn dịch tấn công các tế bào melanocyte, tăng melanin và bổ sung sắc tố trở lại.
Một số cách làm tăng sản xuất sắc tố melanin như: (1)
Chất chống oxy hóa có tiềm năng nhất trong việc hỗ trợ tăng sản xuất melanin. Một số vi chất như flavonoid hoặc polyphenol từ thực vật hoạt động như chất chống oxy hóa mạnh và có thể ảnh hưởng đến quá trình tạo melanin, có thể tăng hoặc giảm.
Bạn có thể ăn nhiều thực phẩm giàu chất chống oxy hóa như rau lá xanh đậm, quả mọng sẫm màu, socola đen và các loại rau củ có màu, đồng thời có thể bổ sung vitamin và khoáng chất, cụ thể:
1.1. Vitamin A
Vitamin A rất quan trọng với quá trình sản xuất melanin và cần thiết cho làn da khỏe mạnh. Bạn có thể nhận vitamin A từ thực phẩm, đặc biệt là các loại rau củ giàu beta‑carotene như cà rốt, khoai lang, rau chân vịt và đậu Hà Lan.
Vì vitamin A cũng là chất chống oxy hóa, loại vitamin này có thể đóng vai trò then chốt trong sản xuất melanin, nhưng vẫn cần thêm bằng chứng trực tiếp. Dùng vitamin A (đặc biệt là retinol) có lợi cho sức khỏe làn da. Carotenoid trong vitamin A cũng có thể góp phần bảo vệ da trước tia UV.
Bạn có thể tăng vitamin A bằng cách ăn nhiều thực phẩm giàu vitamin A (rau củ màu cam, cá, thịt) hoặc dùng thực phẩm bổ sung, nhưng cần tuân thủ liều khuyến nghị (700 mcg/ngày cho nữ, 900 mcg/ngày cho nam). Lý do là vitamin A tan trong chất béo, dễ tích lũy nếu dùng quá liều. Phụ nữ mang thai tuyệt đối không được vượt quá liều khuyến nghị hàng ngày.
1.2. Vitamin E
Vitamin E là vitamin quan trọng với sức khỏe da, đồng thời là chất chống oxy hóa là cách làm tăng sắc tố melanin phổ biến. Đồng thời vitamin E giúp bảo vệ da khỏi tác hại của ánh nắng. Bạn có thể bổ sung vitamin E qua thực phẩm (rau, ngũ cốc, hạt, các loại đậu) hoặc qua viên uống.
1.3. Vitamin C
Giống vitamin A và E, vitamin C là chất chống oxy hóa, giúp niêm mạc khỏe mạnh và có thể ảnh hưởng đến quá trình sản xuất melanin cũng như khả năng bảo vệ da. Ăn thực phẩm giàu vitamin C như trái cây có múi, quả mọng và rau lá xanh, hoặc dùng viên uống vitamin C, có thể giúp tối ưu quá trình sản xuất melanin và chăm sóc da.
1.4. Thảo dược và thực vật
Chiết xuất từ trà xanh, nghệ và các thảo dược giàu flavonoid, polyphenol có thể giúp bảo vệ da thông qua cơ chế “quét” các gốc oxy hóa tự do do tia UV gây ra.
2.1. Ginkgo biloba
Chiết xuất ginkgo biloba là một loại thực phẩm bổ sung phổ biến, được làm từ lá cây bạch quả. Chiết xuất này giàu các chất chống oxy hóa như flavonoid và terpenoid, có thể giúp kiểm soát viêm da và triệu chứng bạch biến bằng cách trung hòa các gốc tự do gây tổn thương tế bào.
Một số thử nghiệm lâm sàng nhỏ cho thấy ginkgo biloba đường uống có thể hỗ trợ phục hồi sắc tố tại vùng da trắng và làm chậm việc lan rộng của bạch biến. Bác sĩ có thể khuyên dùng ginkgo biloba dạng dung dịch, viên nén hoặc viên nang tùy trường hợp.
2.2. Acid alpha‑lipoic
Acid alpha‑lipoic là một chất chống oxy hóa khác được nghiên cứu trên người bệnh bạch biến. Cơ thể có thể tự sản xuất một phần, nhưng chế độ ăn lành mạnh sẽ giúp tăng lượng chất này, vốn có trong rau xanh, khoai tây, nội tạng (gan, thận), thịt đỏ và men bia.
Tương tự ginkgo biloba, acid alpha‑lipoic giúp kiểm soát gốc tự do làm tổn thương melanocyte, đồng thời có thể tăng cường hoạt động của các chất chống oxy hóa khác như vitamin C và E. Dùng acid alpha‑lipoic kết hợp với các phương pháp điều trị chuẩn như quang trị liệu hoặc corticosteroid có thể giúp da tái tạo sắc tố tốt hơn và nhanh hơn.
2.3. Chiết xuất polypodium leucotomos
Chiết xuất từ cây dương xỉ nhiệt đới polypodium leucotomos, dùng dạng uống hoặc bôi bảo vệ melanin. Các chất chống oxy hóa trong cây này có thể giúp bảo vệ da trước tia UV, hạn chế tổn thương DNA và giảm tác động lên melanocyte. Khi được bác sĩ chỉ định, bạn có thể dùng chiết xuất polypodium leucotomos kết hợp với quang trị liệu (như UVB dải hẹp) để tăng hiệu quả phục hồi sắc tố da.
3.1. Tacrolimus và pimecrolimus
Đây là các hoạt chất ức chế calcineurin dạng bôi, có tác dụng chặn hoạt động của các tế bào miễn dịch gọi là tế bào T. Tế bào T là tấn công tế bào sắc tố (melanocyte) và gây ra những mảng da sáng hoặc trắng thấy ở người bị bạch biến. Việc ức chế hoạt động của tế bào T giúp bảo vệ melanocyte cũng như quá trình sản xuất melanin.
Tacrolimus (dạng mỡ bôi) và pimecrolimus (dạng kem) được thoa lên vùng da tổn thương 1-2 lần mỗi ngày. Cả hai đều có thể dùng điều trị bạch biến trên các vùng da nhạy cảm như mí mắt, mặt, ngực và cơ quan sinh dục.
3.2. Corticosteroid dạng bôi
Bác sĩ da liễu cũng có thể kê thêm corticosteroid dạng bôi để hỗ trợ điều trị bạch biến. Corticosteroid là các hormon tổng hợp (sản xuất trong phòng thí nghiệm) có tác dụng làm giảm viêm. Chúng giúp ngăn hệ miễn dịch tấn công, tạo điều kiện cho nhiều tế bào sắc tố trở lại, từ đó làm tăng lượng melanin.
Những mảng da nhỏ bị bạch biến có thể được điều trị bằng kem corticosteroid nồng độ cao. Cần lưu ý corticosteroid có thể gây teo (mỏng) da nếu dùng nồng độ cao trong thời gian dài, vì vậy phải tuân thủ đúng hướng dẫn của bác sĩ về cách dùng thuốc bôi.
3.3. Ruxolitinib
Thuốc ức chế Janus kinase (JAK) dạng bôi gọi là Opzelura (dạng bào chế của ruxolitinib) để điều trị bạch biến. Ruxolitinib ngăn các protein JAK gửi tín hiệu kích hoạt hệ miễn dịch phá hủy tế bào sắc tố và gây viêm. Bằng cách chặn các protein này và cuộc tấn công của hệ miễn dịch, ruxolitinib giúp phục hồi lượng melanin trên da.
3.4. Quang trị liệu để tăng melanin
Trong môi trường được kiểm soát, tia UV có thể giúp tăng melanin một cách an toàn ở người bị bạch biến. Phương pháp này gọi là quang trị liệu, sử dụng các loại tia UV chuyên biệt vừa giúp ức chế miễn dịch tại da, vừa kích thích tế bào sắc tố sản xuất thêm melanin. Loại quang trị liệu thường dùng nhất cho bạch biến là UVB dải hẹp (narrowband UVB) và thường được kết hợp với các thuốc bôi khác để tăng hiệu quả.
Xem thêm: Có những cách làm giảm sắc tố melanin nào nhanh và đảm bảo?
Khi melanin được sản xuất và tích tụ quá mức, da có thể xuất hiện các vùng sẫm màu, không đều màu, ảnh hưởng đến thẩm mỹ. Trong một số trường hợp, tình trạng tăng sắc tố này còn có thể liên quan đến các rối loạn hoặc bệnh lý da liễu cần được thăm khám và đánh giá phù hợp.
Nếu muốn tìm cách tăng melanin an toàn, bạn nên tham khảo ý kiến bác sĩ da liễu, đặc biệt trước khi dùng bất kỳ loại vitamin, thực phẩm chức năng hay sản phẩm giúp “tăng melanin”. Lý do là giảm thiểu nguy cơ tương tác với thuốc đang dùng. Bác sĩ sẽ giúp xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp và an toàn nhất.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Ăn uống lành mạnh với các thực phẩm hoặc sản phẩm bổ sung chứa vitamin A, C, E và chất chống oxy hóa có thể giúp chăm sóc da và giảm nguy cơ ung thư da. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có bằng chứng cho thấy vitamin hay dưỡng chất nào có thể làm tăng melanin ổn định. Cách làm tăng sắc tố melanin rõ ràng nhất là hạn chế phơi nắng quá mức và dùng kem chống nắng đúng cách.
