Cách hạ sốt cho trẻ đầu nóng chân tay lạnh

Cách hạ sốt cho trẻ đầu nóng chân tay lạnh là vấn đề nhiều phụ huynh quan tâm khi trẻ nóng vùng đầu, thân mình nhưng bàn tay, bàn chân lại lạnh. Tình trạng này có thể xuất hiện khi thân nhiệt đang tăng và khiến cha mẹ lúng túng trong việc giữ ấm hay làm mát cho trẻ. Xử trí không phù hợp như ủ kín, chườm lạnh hoặc dùng thuốc sai liều có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ. Bài viết sau hướng dẫn cha mẹ chăm sóc trẻ đúng cách và nhận biết các dấu hiệu cần đưa trẻ đi khám.

Nguyên nhân khiến trẻ sốt nhưng tay chân lạnh

Trẻ bị sốt nóng đầu nhưng tay chân lạnh có thể là do phản ứng tự nhiên của hệ miễn dịch hoặc do tác động của những tác nhân gây bệnh từ môi trường:

• Cơ chế co mạch ngoại vi: Khi trung tâm điều nhiệt ở não nhận tín hiệu bị tấn công sẽ phát tín hiệu cho cơ thể giữ nhiệt bằng cách thu hẹp các mạch máu ở tay, chân. Như vậy cơ thể sẽ tập trung năng lượng và máu để bảo vệ các cơ quan quan trọng khiến tay và chân bị lạnh.
• Phản ứng với vi khuẩn và virus: Virus gây bệnh sởi, cúm hoặc vi khuẩn gây nhiễm trùng đường hô hấp thường gây sốt cao đột ngột. Lúc này, hệ tuần hoàn của trẻ chưa kịp thích nghi sẽ dẫn đến tình trạng chênh lệch nhiệt độ giữa các bộ phận.
• Hệ thần kinh giao cảm chưa hoàn thiện: Ở trẻ nhỏ, hệ thống thần kinh điều khiển co giãn mạch máu chưa phát triển toàn diện. Nếu gặp tác nhân gây sốt, phản ứng co mạch diễn ra quá mức hoặc không đều, gây ra tình trạng đầu nóng nhưng tay chân lại lạnh toát.

Cách hạ sốt cho trẻ đầu nóng chân tay lạnh

Cách hạ sốt cho trẻ đầu nóng chân tay lạnh gồm đo nhiệt độ chính xác, cho trẻ mặc quần áo thoáng, uống đủ nước và dùng thuốc hạ sốt đúng liều theo cân nặng khi cần. Không nên ủ kín hoặc chườm lạnh. Nếu trẻ li bì, khó thở, co giật hoặc tím tái, cần đưa trẻ đi khám.

Các bước xử trí trẻ sốt tại nhà như sau:

1. Đo lại nhiệt độ cho thật chính xác và đúng cách để xác định là trẻ sốt thật sự.
2. Cho bé mặc thoáng, không ủ chăn dày. (1)
3. Cho uống nhiều nước.
   • Với bé nhỏ: bú mẹ/sữa nhiều cữ hơn.
   • Bé lớn: nước, oresol nếu ra mồ hôi/nôn/tiêu chảy. Cho trẻ ăn những thức ăn lỏng dễ tiêu.
4. Lau người bằng nước ấm: Đây là biện pháp vật lý giúp hỗ trợ hạ nhiệt độ cho trẻ. Cách thực hiện:
   • Lau vùng trán, nách, bẹn, cổ.
   • Không dùng nước lạnh, đá, rượu/cồn vì có thể làm bé run, co mạch làm giảm thải nhiệt và có thể gây ngộ độc rượu.
5. Dùng thuốc hạ sốt khi bé ≥ 38.5°C hoặc khi bé rất khó chịu.
   • Ưu tiên paracetamol/acetaminophen theo cân nặng: thường 10 – 15 mg/kg/lần, cách 4 – 6 giờ.
   • Có thể dùng Ibuprofen 5 – 10 mg/kg/6 – 8 giờ.

1. Đo nhiệt độ chính xác cho trẻ

Khi thấy trẻ đầu nóng chân tay lạnh, cha mẹ nên kiểm tra nhiệt độ bằng nhiệt kế thay vì ước lượng bằng tay. Thông thường, nhiệt độ từ 38°C trở lên được xem là sốt. Việc biết chính xác nhiệt độ giúp cha mẹ quyết định trẻ chỉ cần theo dõi, chăm sóc hỗ trợ hay cần dùng thuốc hạ sốt.

Ngoài con số nhiệt độ, cần quan sát trẻ có tỉnh táo không, có bú hoặc uống nước được không, màu da có bình thường không và nhịp thở có bất thường hay không. Một trẻ sốt nhưng vẫn tỉnh táo, giao tiếp, uống được nước và chơi khi hạ sốt thường ít đáng lo hơn trẻ có nhiệt độ tương tự nhưng li bì, khó thở hoặc tím tái.

2. Không ủ ấm quá mức dù tay chân trẻ lạnh

Khi thấy tay chân trẻ lạnh, nhiều phụ huynh có xu hướng mặc nhiều lớp quần áo, quấn chăn kín hoặc mang nhiều tất để làm ấm. Cách này có thể khiến nhiệt khó thoát ra ngoài và làm trẻ khó chịu hơn.

Cha mẹ nên cho trẻ mặc quần áo mềm, rộng và thoáng. Nếu trẻ đang rét run, có thể đắp một lớp chăn mỏng để trẻ dễ chịu trong thời gian ngắn, sau đó giảm bớt khi trẻ hết rét. Đặc biệt, trẻ nhỏ không nên được quấn quá kín khi đang sốt vì có nguy cơ làm cơ thể nóng thêm.

3. Cho trẻ uống đủ nước

Sốt làm cơ thể mất nước nhanh hơn do tăng chuyển hóa, thở nhanh và đổ mồ hôi. Vì vậy, bổ sung nước là một phần quan trọng trong cách hạ sốt cho trẻ đầu nóng chân tay lạnh.

Trẻ còn bú mẹ nên được cho bú nhiều lần hơn. Trẻ lớn có thể uống nước, sữa, canh hoặc các loại chất lỏng phù hợp với độ tuổi. Nên cho trẻ uống từng lượng nhỏ nhưng thường xuyên nếu trẻ mệt hoặc không muốn uống nhiều cùng lúc.

Nếu trẻ bị nôn, tiêu chảy hoặc có nguy cơ mất nước, dung dịch bù nước điện giải có thể được sử dụng theo hướng dẫn phù hợp. Không tự pha dung dịch quá đặc hoặc quá loãng.

Các dấu hiệu gợi ý mất nước gồm môi khô, ít nước mắt khi khóc, mắt trũng, tiểu ít, nước tiểu sẫm màu, trẻ khát nhiều hoặc mệt hơn bình thường.

4. Có thể lau hoặc tắm bằng nước ấm nếu trẻ thấy dễ chịu

Cha mẹ có thể dùng nước ấm vừa phải để lau người hoặc tắm nhanh cho trẻ nếu biện pháp này giúp trẻ thoải mái hơn. Không nên dùng nước lạnh, nước đá hoặc tắm lạnh vì nhiệt độ thấp có thể khiến trẻ co mạch và run. Khi run, cơ thể tăng sinh nhiệt nên trẻ có thể càng khó chịu.

Không cần cố lau liên tục với mục tiêu đưa nhiệt độ về mức bình thường. Mục tiêu chính của chăm sóc sốt là giúp trẻ dễ chịu, uống được nước, nghỉ ngơi được và theo dõi được các dấu hiệu bất thường.

5. Dùng thuốc hạ sốt đúng khi cần

Không phải cứ sốt là phải dùng thuốc ngay. Thuốc hạ sốt chủ yếu được sử dụng để giảm khó chịu cho trẻ chứ không điều trị nguyên nhân gây sốt.

Paracetamol là thuốc thường được sử dụng cho trẻ. Liều cần được tính theo cân nặng và theo đúng hướng dẫn của bác sĩ hoặc hướng dẫn sử dụng của sản phẩm. Không nên tự tăng liều hoặc rút ngắn khoảng cách giữa các lần uống chỉ vì nhiệt độ chưa giảm nhanh.

Ibuprofen cũng có thể được sử dụng ở một số trẻ phù hợp về độ tuổi và tình trạng sức khỏe. Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ lưu ý không tự dùng ibuprofen cho trẻ dưới 6 tháng tuổi nếu không có hướng dẫn của bác sĩ.

Cha mẹ không nên tự phối hợp hoặc luân phiên paracetamol và ibuprofen thường xuyên nếu chưa được nhân viên y tế hướng dẫn vì dễ nhầm giờ, nhầm liều và gây quá liều. Aspirin không được dùng để hạ sốt cho trẻ do nguy cơ gây hội chứng Reye.

Sau khi uống thuốc, nhiệt độ của trẻ có thể chỉ giảm khoảng 1°C đến 1,5°C và trẻ cảm thấy dễ chịu hơn. Điều này vẫn được xem là đáp ứng phù hợp. Thuốc hạ sốt thường cần một khoảng thời gian mới phát huy tác dụng, vì vậy không nên thấy trẻ chưa giảm sốt ngay mà cho uống thêm thuốc.

Quan trọng hơn nhiệt độ là tình trạng của trẻ sau khi hạ sốt. Nếu trẻ tỉnh hơn, chịu uống nước, bớt quấy và tương tác bình thường thì đó là dấu hiệu thuận lợi.

8. Theo dõi tay chân lạnh sau khi xử trí

Trong giai đoạn nhiệt độ đang tăng, trẻ có thể lạnh tay chân, rét hoặc run. Khi cơ thể đạt đến mức nhiệt mới, các mạch ngoại vi thường giãn dần, tay chân ấm hơn và trẻ có thể bắt đầu đổ mồ hôi.

Tuy nhiên, tay chân lạnh không phải lúc nào cũng là biểu hiện đơn thuần của cơn sốt. Nếu tay chân lạnh bất thường kéo dài trong khi thân mình nóng, đặc biệt kèm da nhợt, tím hoặc nổi vân tím, trẻ lừ đừ hay thở bất thường, cần xem đây là dấu hiệu cảnh báo và đưa trẻ đi khám ngay.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám ngay?

Cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay khi có các dấu hiệu sau:

• Bé dưới 3 tháng tuổi.
• Tay chân lạnh kèm da tái, nổi bông tím, môi tím, bé lừ đừ, khó đánh thức.
• Thở nhanh, thở rút lõm, khó thở.
• Co giật, cổ cứng, sợ ánh sáng, phát ban không mất khi ấn.
• Bỏ bú/bỏ uống, tiểu rất ít, nôn nhiều.
• Sốt cao khó hạ hoặc sốt kéo dài trên 2-3 ngày.

Những sai lầm thường gặp khi chăm sóc trẻ sốt tay chân lạnh

Khi trẻ bị sốt, phần đầu nóng nhưng tay chân lại lạnh buốt rất dễ khiến phụ huynh lo lắng và bối rối, có thể dẫn đến những sai lầm trong quá trình chăm sóc, nguy cơ khiến tình trạng của trẻ trở nên nghiêm trọng hơn.

• Ủ quá kín khi trẻ lạnh ở tay chân: Vì điều này lại vô tình ngăn cản quá trình thoát nhiệt, khiến nhiệt độ bên trong cơ thể tăng cao hơn, dễ dẫn đến co giật.
• Chườm lạnh: Đây là suy nghĩ sai lầm vì nước lạnh sẽ gây co mạch đột ngột, làm nhiệt bị giữ chặt bên trong cơ thể và khiến trẻ sốc nhiệt hoặc viêm phổi.
• Tự ý dùng thuốc hoặc kết hợp thuốc: Tự ý cho trẻ uống cùng lúc nhiều loại thuốc hạ sốt hoặc dùng quá liều có thể gây tổn thương gan nghiêm trọng hoặc dẫn đến tình trạng hạ thân nhiệt quá mức.

Nếu trẻ sốt kéo dài, tái diễn hoặc kèm li bì, khó thở, co giật, nôn nhiều, bỏ bú hay dấu hiệu bất thường, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá. Khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh tiếp nhận thăm khám trẻ sốt, hỗ trợ xác định nguyên nhân và tư vấn hướng xử trí phù hợp với tình trạng, độ tuổi của trẻ. Phụ huynh có thể liên hệ Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh để được tư vấn thông tin và đặt lịch khám khi cần.

Để đặt lịch khám, tư vấn và điều trị trực tiếp với các bác sĩ tại khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, bố mẹ có thể liên hệ theo thông tin sau:

Cách hạ sốt cho trẻ đầu nóng chân tay lạnh cần tập trung vào đo nhiệt độ chính xác, giữ trẻ thông thoáng, bổ sung đủ nước và sử dụng thuốc hạ sốt đúng liều khi cần. Bên cạnh nhiệt độ, cha mẹ nên theo dõi mức độ tỉnh táo, khả năng ăn uống, nhịp thở và màu da của trẻ. Nếu trẻ li bì, khó thở, co giật, tím tái, mất nước hoặc có biểu hiện bất thường khác, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám và xử trí kịp thời.