Bị sốt sau khi truyền hóa chất có đáng lo?

Bị sốt sau khi truyền hóa chất có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Người bệnh cần được theo dõi sát sau mỗi chu kỳ hóa trị để đánh giá và xử trí kịp thời, tránh biến chứng có thể xảy ra

Có thể bị sốt sau khi truyền hóa chất không?

Người bệnh có thể bị sốt sau khi truyền hóa chất, nguyên nhân chủ yếu là do thuốc hóa trị làm giảm số lượng bạch cầu, đặc biệt là bạch cầu trung tính (neutrophils) – thành phần quan trọng giúp cơ thể chống lại vi khuẩn và nấm. Khi bạch cầu trung tính giảm thấp, nguy cơ nhiễm trùng sẽ tăng lên. (1)

Trong một số trường hợp, sốt có thể là phản ứng của cơ thể với chính thuốc hóa trị, còn gọi là “sốt do thuốc”. Tình trạng này không bắt nguồn từ nhiễm trùng mà do phản ứng viêm của cơ thể với thuốc.

Tuy nhiên, sốt sau khi hóa trị không nên xem nhẹ. Nếu người bệnh có thân nhiệt từ 38°C trở lên, đặc biệt đi kèm giảm bạch cầu, đây có thể là dấu hiệu của sốt giảm bạch cầu trung tính (febrile neutropenia). Biến chứng này nguy hiểm, cần thăm khám điều trị khẩn cấp để hạn chế nguy cơ đe dọa đến tính mạng.

Thời điểm dễ sốt nhất sau hóa trị

Sốt có thể xuất hiện ở nhiều thời điểm khác nhau trong chu kỳ hóa trị, nhưng nguy cơ cao thường rơi vào giai đoạn số lượng bạch cầu xuống thấp, còn gọi là “giai đoạn đáy” (nadir).

• Thường từ 10 – 14 ngày sau truyền hóa chất: Ở nhiều phác đồ điều trị, số lượng bạch cầu giảm mạnh khoảng 10 – 14 ngày sau khi truyền thuốc. Đây là thời điểm rất dễ nhiễm trùng và xuất hiện sốt.
• Trong vòng 3 – 4 ngày đầu sau truyền thuốc: Một số bệnh nhân có thể bị sốt sớm do phản ứng với thuốc, thay vì do nhiễm trùng.
• Bất kỳ thời điểm nào trong chu kỳ điều trị: Tùy vào loại thuốc sử dụng, liều lượng và thể trạng người bệnh, suy giảm miễn dịch có thể kéo dài hoặc xuất hiện không theo quy luật cố định. Do đó, sốt có thể xảy ra vào bất cứ thời điểm nào và đều cần được theo dõi cẩn thận.

Thông thường, người bệnh được khuyến cáo tự theo dõi nhiệt độ cơ thể hàng ngày trong suốt chu kỳ hóa trị, đặc biệt trong giai đoạn dự kiến bạch cầu giảm thấp.

Triệu chứng sốt cao sau hóa trị

Truyền hóa chất xong bị sốt thường có triệu chứng như thế nào? Sốt sau hóa trị có thể xuất hiện đơn độc hoặc kèm theo các triệu chứng khác. Do hệ miễn dịch bị suy giảm, dấu hiệu nhiễm trùng đôi khi không rõ ràng như ở người khỏe mạnh. Vì vậy, người bệnh và người chăm sóc cần lưu ý các biểu hiện sau:

• Thân nhiệt ≥ 38°C: Chỉ cần một lần đo nhiệt độ đạt hoặc vượt ngưỡng này cũng được xem là đáng chú ý ở bệnh nhân đang hóa trị.
• Ớn lạnh, rét run: Cảm giác lạnh run dữ dội có thể là dấu hiệu của nhiễm trùng huyết.
• Đau họng, ho hoặc khó thở: Những triệu chứng này có thể gợi ý nhiễm trùng đường hô hấp.
• Tiểu buốt, tiểu rát: Đây có thể là dấu hiệu của nhiễm trùng đường tiết niệu.
• Đỏ, sưng, đau tại vị trí vết thương hoặc chỗ đặt kim truyền: Những biểu hiện này có thể cho thấy nhiễm trùng tại chỗ.
• Mệt mỏi nhiều, chóng mặt hoặc lú lẫn: Các triệu chứng toàn thân nghiêm trọng có thể liên quan đến nhiễm trùng lan rộng và cần được cấp cứu ngay.

Nhiễm trùng ở người suy giảm miễn dịch có thể tiến triển nhanh và nguy hiểm. Vì vậy, mọi trường hợp bị sốt sau khi truyền hóa chất đều cần được thăm khám để đánh giá và xử trí kịp thời.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây sốt sau hóa trị

Sau khi truyền hóa chất bị sốt có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó phổ biến là nhiễm trùng do suy giảm miễn dịch. Việc xác định đúng nguyên nhân đóng vai trò quan trọng trong điều trị, vì một số trường hợp có thể tiến triển nhanh và nguy hiểm nếu không được xử trí kịp thời. Các nguyên nhân thường gặp bao gồm:

• Nhiễm trùng do giảm bạch cầu trung tính: Hóa trị làm suy giảm chức năng tủy xương, dẫn đến giảm số lượng bạch cầu, đặc biệt là bạch cầu trung tính. Khi hàng rào miễn dịch suy yếu, vi khuẩn, virus hoặc nấm có thể dễ dàng xâm nhập và gây nhiễm trùng.
• Sốt giảm bạch cầu trung tính (febrile neutropenia): Đây là biến chứng nghiêm trọng, được xác định khi người bệnh có sốt ≥ 38°C kèm theo giảm bạch cầu trung tính. Tình trạng này cần được điều trị kháng sinh sớm, ngay cả khi chưa xác định được ổ nhiễm trùng rõ ràng.
• Phản ứng với thuốc hóa trị hoặc thuốc hỗ trợ: Một số thuốc có thể gây sốt do phản ứng viêm hoặc phản ứng miễn dịch, dù không có nhiễm trùng đi kèm.
• Nhiễm trùng liên quan đến catheter tĩnh mạch trung tâm: Ống thông truyền dịch kéo dài có thể trở thành nguồn xâm nhập của vi khuẩn nếu không được chăm sóc đúng cách.

Ngoài ra, các yếu tố có thể làm tăng nguy cơ sốt sau hóa trị gồm:

• Phác đồ hóa trị liều cao hoặc kết hợp nhiều thuốc
• Tuổi cao hoặc thể trạng suy kiệt
• Có bệnh lý nền như đái tháo đường, bệnh phổi mạn tính
• Suy dinh dưỡng
• Tiền sử nhiễm trùng tái phát

Những yếu tố này có thể làm giảm khả năng chống đỡ của cơ thể, làm tăng nguy cơ xuất hiện triệu chứng sốt và biến chứng nhiễm trùng.

Chẩn đoán sốt sau hóa trị

Khi bị sốt sau khi truyền hóa chất, bác sĩ sẽ tiến hành đánh giá toàn diện để xác định nguyên nhân chính xác và mức độ nghiêm trọng. Do nguy cơ nhiễm trùng tiến triển nhanh, quá trình chẩn đoán thường được thực hiện khẩn trương và song song với điều trị ban đầu. Các bước có thể bao gồm:

1. Khám lâm sàng

Bác sĩ sẽ hỏi chi tiết về thời điểm bắt đầu sốt, các triệu chứng đi kèm như ho, đau họng, tiểu buốt, đau bụng hoặc đau tại vị trí đặt catheter. Đồng thời, bác sĩ sẽ thăm khám toàn thân để tìm dấu hiệu nhiễm trùng như viêm họng, viêm phổi, nhiễm trùng da hoặc dấu hiệu nhiễm trùng huyết. Ở bệnh nhân giảm miễn dịch, các biểu hiện có thể không điển hình nên thăm khám kỹ lưỡng là rất quan trọng.

2. Xét nghiệm công thức máu toàn phần

Xét nghiệm công thức máu giúp đánh giá số lượng bạch cầu, đặc biệt là bạch cầu trung tính. Nếu số lượng bạch cầu trung tính giảm dưới ngưỡng an toàn, người bệnh có nguy cơ cao mắc sốt giảm bạch cầu trung tính. Kết quả này cũng hỗ trợ bác sĩ quyết định mức độ theo dõi và điều trị kháng sinh.

3. Cấy máu

Cấy máu được thực hiện để xác định có vi khuẩn hoặc nấm trong máu hay không. Mẫu máu thường được lấy trước khi bắt đầu kháng sinh để tăng khả năng phát hiện tác nhân gây bệnh. Nếu kết quả cấy máu dương tính, bác sĩ có thể điều chỉnh kháng sinh phù hợp với vi khuẩn được xác định. (2)

Ngoài các xét nghiệm trên, tùy vào triệu chứng cụ thể, người bệnh có thể được chỉ định chụp X-quang phổi, xét nghiệm nước tiểu hoặc các xét nghiệm hình ảnh khác để tìm ổ nhiễm trùng tiềm ẩn.

Một số phương pháp điều trị sốt sau hóa trị

Khi người bệnh xuất hiện sốt sau hóa trị, nguyên tắc quan trọng là đánh giá nhanh nguy cơ sốt giảm bạch cầu trung tính và xử trí kịp thời. Phương pháp điều trị sẽ được bác sĩ chỉ định tùy thuộc vào nguyên nhân gây sốt, mức độ suy giảm bạch cầu và tình trạng toàn thân của người bệnh. Trong nhiều trường hợp, bác sĩ có thể bắt đầu điều trị ngay cả khi chưa xác định được chính xác ổ nhiễm trùng, nhằm giảm nguy cơ biến chứng nặng. Các phương pháp điều trị thường được áp dụng bao gồm:

1. Thuốc không kê đơn

Người bệnh có thể được chỉ định sử dụng thuốc hạ sốt để giúp giảm thân nhiệt và cải thiện triệu chứng khó chịu. Lưu ý tuyệt đối không nên tự ý dùng thuốc hạ sốt tại nhà khi chưa có ý kiến bác sĩ, đặc biệt trong giai đoạn đang hóa trị.

Việc tự dùng thuốc có thể che lấp triệu chứng nhiễm trùng nghiêm trọng và làm chậm trễ quá trình chẩn đoán. Ngoài ra, một số thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) có thể không phù hợp vì làm tăng nguy cơ chảy máu hoặc ảnh hưởng đến chức năng thận.

2. Thuốc kháng sinh

Nếu có nghi ngờ sốt giảm bạch cầu trung tính, bác sĩ thường chỉ định kháng sinh phổ rộng đường tĩnh mạch càng sớm càng tốt, ngay cả khi chưa xác định được vi khuẩn cụ thể. Đây là biện pháp quan trọng nhằm kiểm soát nhiễm trùng tiềm ẩn và giảm nguy cơ nhiễm trùng huyết.

Sau khi có kết quả cấy máu hoặc các xét nghiệm khác, bác sĩ có thể chỉ định điều chỉnh phác đồ kháng sinh phù hợp với tác nhân gây bệnh. Trong một số trường hợp, nếu nghi ngờ nhiễm nấm hoặc virus, bác sĩ có thể bổ sung thuốc kháng nấm hoặc kháng virus tùy theo tình trạng lâm sàng.

3. Các yếu tố kích thích cụm tế bào

Các thuốc kích thích tăng sinh bạch cầu hạt, như yếu tố kích thích dòng bạch cầu hạt (G-CSF), có thể được sử dụng để thúc đẩy tủy xương sản xuất bạch cầu trung tính nhanh hơn. Hiệu quả là có thể giúp rút ngắn thời gian giảm bạch cầu và giảm nguy cơ biến chứng nhiễm trùng. Tùy vào mức độ nguy cơ của từng phác đồ hóa trị, bác sĩ có thể chỉ định dùng thuốc dự phòng ngay từ đầu hoặc điều trị khi đã xuất hiện sốt giảm bạch cầu trung tính.

Phòng ngừa sốt sau truyền hóa chất

Nguy cơ bị sốt sau khi truyền hóa chất không thể loại bỏ hoàn toàn. Tuy nhiên, người bệnh có thể thực hiện các biện pháp sau đây để giảm thiểu khả năng nhiễm trùng và phát hiện sớm dấu hiệu bất thường:

• Theo dõi nhiệt độ cơ thể hằng ngày: Người bệnh nên đo nhiệt độ đều đặn, đặc biệt trong giai đoạn dự kiến bạch cầu giảm thấp, để phát hiện sớm sốt.
• Giữ vệ sinh cá nhân tốt: Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, vệ sinh răng miệng nhẹ nhàng và giữ da sạch sẽ giúp giảm nguy cơ vi khuẩn xâm nhập.
• Tránh tiếp xúc với người đang bị nhiễm trùng: Người bệnh nên hạn chế đến nơi đông người và tránh tiếp xúc gần với người có triệu chứng cảm cúm hoặc nhiễm trùng.
• Ăn uống đảm bảo an toàn thực phẩm: Thực phẩm cần được nấu chín kỹ, tránh đồ sống hoặc chưa tiệt trùng để giảm nguy cơ nhiễm khuẩn qua đường tiêu hóa.
• Tuân thủ lịch tái khám và xét nghiệm: Kiểm tra công thức máu định kỳ giúp phát hiện sớm tình trạng giảm bạch cầu và điều chỉnh phác đồ điều trị phù hợp.
• Sử dụng thuốc dự phòng theo chỉ định: Trong một số trường hợp nguy cơ cao, bác sĩ có thể chỉ định thuốc kích thích tạo bạch cầu hoặc kháng sinh dự phòng nhằm giảm nguy cơ nhiễm trùng.

Việc phối hợp chặt chẽ giữa người bệnh và đội ngũ y tế sẽ giúp kiểm soát tốt các biến chứng liên quan đến sốt sau hóa trị và đảm bảo quá trình điều trị ung thư diễn ra an toàn hơn.

Bệnh nhân hóa trị nên nhập viện khi nhiệt độ cơ thể bao nhiêu?

Đối với người đang hoặc vừa hoàn tất một chu kỳ hóa trị, chỉ một mức tăng thân nhiệt nhẹ cũng có thể là dấu hiệu của nhiễm trùng nghiêm trọng. Người bệnh nên đến bệnh viện ngay lập tức trong các trường hợp sau:

• Nhiệt độ đo ở miệng ≥ 38°C (100,4°F) chỉ trong một lần đo: Ở bệnh nhân hóa trị, chỉ cần một lần sốt đạt ngưỡng này cũng đủ để nghi ngờ sốt giảm bạch cầu trung tính và cần được đánh giá khẩn cấp.
• Nhiệt độ từ 38°C kéo dài trên 1 giờ: Sốt dai dẳng, ngay cả khi không quá cao, vẫn có thể là dấu hiệu của nhiễm trùng tiềm ẩn.
• Sốt kèm theo các triệu chứng nghiêm trọng: Bao gồm rét run dữ dội, khó thở, đau ngực, lú lẫn, chóng mặt, tụt huyết áp, tiểu buốt hoặc đau tại vị trí đặt catheter. Những biểu hiện này có thể gợi ý nhiễm trùng huyết hoặc nhiễm trùng lan rộng.
• Cảm giác mệt lả bất thường dù nhiệt độ chưa quá cao: Ở một số bệnh nhân suy giảm miễn dịch nặng, nhiễm trùng có thể tiến triển mà không gây sốt rõ ràng. Nếu người bệnh cảm thấy yếu nhiều, lơ mơ hoặc có thay đổi ý thức, cần đi cấp cứu ngay.

Điều quan trọng là người bệnh không nên tự điều trị tại nhà hoặc chờ giảm sốt. Trong nhiều trường hợp, bác sĩ sẽ tiến hành xét nghiệm và bắt đầu kháng sinh đường tĩnh mạch càng sớm càng tốt để giảm nguy cơ biến chứng nặng.

Bị sốt sau khi truyền hóa chất là một tình trạng không hiếm gặp và có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, có trường hợp có thể gây nguy hiểm như nhiễm trùng do giảm bạch cầu trung tính. Người bệnh nên theo dõi thân nhiệt và cần đi khám sớm để bác sĩ đánh giá, can thiệp kịp thời.