Bệnh nhân ung thư bị sốt là do đâu?

Bệnh nhân ung thư bị sốt không nên chủ quan. Tình trạng này có thể là dấu hiệu cảnh báo phản ứng viêm, nhiễm trùng, tác dụng phụ của các phương pháp điều trị… Vậy bệnh nhân ung thư bị sốt có biểu hiện gì và cần lưu ý ra sao?

Tại sao bệnh nhân ung thư bị sốt?

Người bệnh ung thư bị sốt có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm:

1. Sốt do phản ứng viêm từ chính tế bào ung thư

Các tế bào ung thư khi phát triển thường gây phản ứng viêm tại chỗ hoặc toàn thân. Khi khối u hoại tử hoặc xâm lấn mô xung quanh, cơ thể giải phóng ra nhiều chất trung gian gây viêm (cytokine) như interleukin-1 (IL-1), interleukin-6 (IL-6) và tumor necrosis factor (TNF-α).

Những chất này tác động lên trung tâm điều nhiệt ở vùng dưới đồi của não, khiến nhiệt độ cơ thể tăng lên, gây sốt. Đây là nguyên nhân phổ biến ở các loại ung thư giai đoạn tiến triển như ung thư bạch cầu, ung thư hạch, hoặc ung thư gan. (1)

2. Sốt do nhiễm trùng

Người bệnh ung thư, đặc biệt là người đang trong quá trình hóa trị hoặc xạ trị thường có hệ miễn dịch suy giảm nghiêm trọng. Lượng bạch cầu giảm (giảm bạch cầu hạt) khiến cơ thể dễ bị vi khuẩn, virus hoặc nấm tấn công.

Các loại nhiễm trùng thường gặp gồm: viêm phổi, nhiễm trùng tiểu, nhiễm trùng huyết, nhiễm nấm Candida… Trong những trường hợp này, sốt thường là sốt cao, kéo dài, kèm triệu chứng mệt mỏi, rét run…, cần được xử trí sớm bằng cách dùng kháng sinh hoặc thuốc kháng nấm. Đây là nguyên nhân chủ yếu gây sốt ở bệnh nhân đang điều trị bằng hóa chất.

3. Sốt do tác dụng phụ của việc điều trị ung thư

Bệnh nhân ung thư bị sốt có thể do phản ứng của cơ thể đối với một số phương pháp điều trị:

• Hóa trị: Khi tế bào ung thư bị tiêu diệt, các sản phẩm phân hủy được giải phóng vào máu, gây phản ứng viêm nhẹ, làm tăng thân nhiệt.
• Liệu pháp miễn dịch: Thuốc kích hoạt hệ miễn dịch tấn công tế bào ung thư, làm tăng hoạt động cytokine, dẫn đến sốt, ớn lạnh, hoặc đau cơ.
• Xạ trị: Tác động phá hủy mô ung thư có thể gây phản ứng viêm cục bộ, đặc biệt ở vùng bụng hoặc ngực.

Dạng sốt này thường không nguy hiểm, nhưng cần được theo dõi để phân biệt với sốt do nhiễm trùng.

Xem thêm: Bị sốt sau khi truyền hóa chất có đáng lo?

4. Sốt do thuốc hoặc phản ứng truyền máu

Một số thuốc điều trị hỗ trợ (như kháng sinh, thuốc tăng bạch cầu, thuốc chống nôn…) có thể gây sốt do phản ứng dị ứng. Người bệnh ung thư thường phải truyền máu hoặc tiểu cầu, và trong một số trường hợp, có thể bị sốt do phản ứng truyền máu. Tình trạng này cần được theo dõi để xác định nguyên nhân, tránh nhầm lẫn với sốt do nhiễm trùng nặng.

5. Sốt do hội chứng paraneoplastic (hội chứng cận ung thư)

Một số trường hợp bệnh nhân ung thư bị sốt kéo dài nhưng không xác định được nguyên nhân nhiễm trùng hay viêm rõ ràng. Đây được gọi là dạng sốt do hội chứng cận ung thư, tức là hệ miễn dịch của cơ thể phản ứng quá mức với sự hiện diện của tế bào ung thư. Tình trạng này thường gặp ở ung thư gan, thận, phổi, lympho ác tính. Triệu chứng đi kèm là sụt cân, mệt mỏi, đổ mồ hôi vào ban đêm.

6. Sốt do tắc nghẽn hoặc hoại tử mô do khối u

Khối u phát triển lớn có thể chèn ép mạch máu hoặc đường dẫn lưu dịch, làm cho vùng tổn thương bị thiếu máu nuôi và dẫn đến hoại tử. Các mô hoại tử giải phóng ra các chất gây viêm, kích thích cơ thể phản ứng bằng cách tăng thân nhiệt để “loại bỏ” mô chết. Loại sốt này thường diễn ra liên tục hoặc từng cơn, kèm theo đau tại vùng có khối u.

Triệu chứng sốt ở người bệnh ung thư

Sốt là biểu hiện lâm sàng thường gặp ở người bệnh ung thư, đặc biệt là trong giai đoạn điều trị hóa trị, xạ trị hoặc có suy giảm miễn dịch. Cơ chế sốt có thể liên quan đến phản ứng viêm do khối u, nhiễm trùng cơ hội, hoặc tác dụng phụ của thuốc điều trị. Tùy theo nguyên nhân, mức độ sốt và biểu hiện đi kèm có thể khác nhau, từ nhẹ thoáng qua đến sốt cao liên tục kèm biến chứng toàn thân:

1. Biểu hiện toàn thân

• Tăng thân nhiệt: Nhiệt độ cơ thể ≥ 38°C, có thể tăng cao đột ngột hoặc dao động từng đợt (đặc biệt ở lymphoma – sốt Pel-Ebstein).
• Ớn lạnh, rét run, cảm giác nóng bừng hoặc lạnh run theo từng cơn.
• Vã mồ hôi, đặc biệt là về đêm, do cơ thể phản ứng điều nhiệt.
• Mệt mỏi, suy nhược toàn thân, đau nhức cơ khớp do quá trình viêm toàn thân.

2. Biểu hiện tại chỗ hoặc cơ quan

Tùy theo nguyên nhân gây sốt (nhiễm trùng, viêm, hoặc tiến triển khối u…), các triệu chứng có thể khu trú ở một số cơ quan, như:

• Đau họng, ho, hoặc khó thở (thường gợi ý nhiễm trùng hô hấp).
• Tiểu buốt, tiểu đục (có thể liên quan đến nhiễm trùng tiết niệu).
• Đau bụng, buồn nôn, rối loạn tiêu hóa (gợi ý nhiễm khuẩn đường tiêu hóa hoặc tác dụng phụ của hóa trị).
• Đỏ, sưng, đau tại vị trí tiêm truyền hoặc vết thương phẫu thuật (dấu hiệu của nhiễm trùng mô mềm).
• 3. Biểu hiện cảnh báo nguy hiểm

Một số dấu hiệu đi kèm sốt ở bệnh nhân ung thư cần được xem là tình trạng cấp cứu y khoa, đặc biệt khi đi kèm giảm bạch cầu trung tính (neutropenia) sau hóa trị:

• Sốt cao ≥ 38,5°C kéo dài > 1 giờ hoặc sốt tăng nhanh đột ngột.
• Hạ huyết áp, nhịp tim nhanh, thở gấp, lú lẫn (dấu hiệu gợi ý nhiễm khuẩn huyết (sepsis)).
• Giảm lượng nước tiểu, da lạnh, vã mồ hôi lạnh (biểu hiện của sốc nhiễm khuẩn).

4. Biểu hiện đặc trưng theo loại ung thư

• U lympho Hodgkin: Sốt Pel-Ebstein, dao động nhiều ngày, xen kẽ giai đoạn bình thường.
• Ung thư thận, sarcoma, leukemia: Sốt dai dẳng, mệt mỏi, sụt cân, đổ mồ hôi đêm.
• Ung thư gan, phổi, đại tràng giai đoạn tiến triển: Sốt liên quan đến hoại tử mô u và đáp ứng viêm tại chỗ.

Có phải ung thư sốt kéo dài là dấu hiệu cảnh báo khẩn cấp?

Một số trường hợp bệnh nhân ung thư bị sốt kéo dài có thể là dấu hiệu cảnh báo khẩn cấp, thường xuất phát từ nguyên nhân ác tính, với các biểu hiện toàn thân như sau:

• Sụt cân không rõ nguyên nhân
• Đổ mồ hôi về đêm
• Mệt mỏi mạn tính
• Hạch to ở cổ, nách hoặc bẹn.

Khi xảy ra các triệu chứng trên hoặc sốt không đáp ứng với điều trị kháng sinh hoặc thuốc hạ sốt thông thường, người bệnh cần được bác sĩ chẩn đoán toàn diện để điều trị, kiểm soát kịp thời, hiệu quả. (2)

Cách hạ sốt cho người bị ung thư

Bên cạnh đi khám và điều trị, tuân theo hướng dẫn của bác sĩ, dưới đây là một số cách hỗ trợ hạ sốt cho người bệnh ung thư, giúp kiểm soát triệu chứng và theo dõi kiểm soát bệnh (thông tin mang tính tham khảo, cần hạ sốt cho người bị ung thư đúng theo chỉ định của bác sĩ):

1. Người bệnh nên làm gì?

Người bệnh ung thư có biểu hiện sốt cần được theo dõi và xử trí theo chỉ định, hướng dẫn của bác sĩ, thông qua các phương pháp như sau:

• Không tự ý dùng thuốc hạ sốt hoặc kháng sinh: Tự ý dùng thuốc khiến cho bác sĩ khó xác định triệu chứng nhiễm trùng và làm chậm quá trình chẩn đoán nguyên nhân. Chỉ sử dụng thuốc paracetamol (acetaminophen) theo chỉ định của bác sĩ, tuyệt đối tránh dùng aspirin hoặc NSAIDs nếu có giảm tiểu cầu.
• Theo dõi thân nhiệt thường xuyên: Đo nhiệt độ 2-4 lần/ngày, đặc biệt trong thời gian sau hóa trị hoặc khi đang dùng thuốc ức chế miễn dịch. Nếu thân nhiệt ≥ 38°C và kéo dài hơn 1 giờ hoặc tăng nhanh ≥ 38,3°C tại một thời điểm, cần báo ngay cho bác sĩ.
• Theo dõi các dấu hiệu cảnh báo nhiễm trùng: Khi xuất hiện dấu hiệu ớn lạnh, rét run, mệt lả, thở nhanh, hạ huyết áp, tiểu ít hoặc lú lẫn, người bệnh cần đi khám ngay do tiềm ẩn nguy cơ bị sốt giảm bạch cầu trung tính. Đây là một tình trạng cấp cứu nội khoa nguy hiểm, cần can thiệp kịp thời.
• Uống đủ nước và bổ sung dinh dưỡng hợp lý:
  • Duy trì bổ sung đủ nước khoảng 2-2,5 lít/ngày nếu không có chống chỉ định.
  • Ăn thực phẩm mềm, dễ tiêu, giàu năng lượng và protein để tăng khả năng hồi phục.

2. Người chăm sóc người bệnh nên làm gì?

Người chăm sóc người bệnh ung thư có vai trò quan trọng, đặc biệt là ở giai đoạn điều trị hóa trị hoặc sau ghép tủy. Người chăm sóc cần lưu ý:

• Theo dõi sát tình trạng sức khỏe lâm sàng của người bệnh: Ghi chép nhiệt độ, lượng nước uống, thuốc đã dùng và thời điểm sốt… Báo cho bác sĩ biết mọi thay đổi bất thường gặp phải như thở nhanh, nổi mẩn, lú lẫn hoặc tiểu ít…
• Hỗ trợ tâm lý: Sốt kéo dài dễ làm người bệnh mệt mỏi, lo âu. Người chăm sóc cần động viên, hỗ trợ tinh thần để giảm căng thẳng, cải thiện giấc ngủ và tuân thủ điều trị.
• Chuẩn bị khi cần cấp cứu: Luôn có sẵn số điện thoại của bác sĩ. Trong trường hợp sốt cao kèm rét run hoặc hạ huyết áp, phải đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay lập tức.
• Đảm bảo môi trường sạch và an toàn:
  • Giữ phòng bệnh thoáng khí, tránh tập trung đông người.
  • Thường xuyên vệ sinh tay bằng dung dịch sát khuẩn trước và sau khi tiếp xúc với người bệnh.

Bệnh nhân ung thư bị sốt là một biểu hiện lâm sàng quan trọng, có thể gợi ý tình trạng nhiễm trùng, phản ứng viêm do điều trị hoặc tiến triển của khối u ác tính. Người bệnh nên đi khám sớm để được chẩn đoán chính xác, giúp kiểm soát triệu chứng, điều trị tích cực, giảm nguy cơ gặp biến chứng và góp phần nâng cao tiên lượng bệnh.