1 trong 3 người trưởng thành sẽ mắc bệnh zona thần kinh, đặc biệt ở những nhóm người bị suy giảm miễn dịch. Vậy bà bầu với đặc điểm miễn dịch suy yếu tự nhiên trong thay kỳ có nguy cơ bị zona thần kinh không? Bà bầu bị zona thần kinh có nguy hiểm không và có ảnh hưởng gì đến thai nhi không? Cùng chuyên gia tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.
Bài viết được tham vấn Y khoa bởi BS Nguyễn Văn Quảng – Quản lý Y khoa vùng 4 – miền Bắc, Hệ thống Trung tâm tiêm chủng VNVC.
Bà bầu rất dễ mắc bệnh zona thần kinh trong thai kỳ.
Trong thai kỳ, cơ chế miễn dịch của người phụ nữ trải qua những thay đổi đáng kể. Đây là một sự điều chỉnh tự nhiên của cơ thể để ngăn chặn phản ứng miễn dịch mạnh mẽ chống lại thai nhi, vốn được xem như một “kháng nguyên ngoại lai” (do mang gen từ người cha). Tuy nhiên, sự giảm thiểu hoạt động miễn dịch này vô tình khiến phụ nữ mang thai dễ bị nhiễm trùng hơn, đặc biệt là các bệnh do virus.
Trong khi zona thần kinh không phải là bệnh phổ biến ở mọi phụ nữ mang thai, nhưng những người có tiền sử từng mắc thủy đậu, tức là đã có virus Varicella Zoster trú ngụ trong cơ thể ở dạng tiềm ẩn, có nguy cơ cao tái hoạt động của virus này khi miễn dịch suy yếu. Thêm vào đó, những yếu tố như căng thẳng tinh thần, thiếu ngủ, dinh dưỡng không đủ chất hoặc các bệnh lý sẵn có (như tiểu đường thai kỳ) cũng góp phần làm tăng nguy cơ.
Nếu mẹ bị zona thần kinh trong tam cá nguyệt đầu tiên, đây là giai đoạn nhạy cảm nhất trong thai kỳ, khi các cơ quan chính của thai nhi được hình thành. Bất kỳ tình trạng bệnh lý nào nghiêm trọng ở người mẹ trong giai đoạn này đều có khả năng tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh, sảy thai tự nhiên hoặc các bất thường trong phát triển thai nhi.
Tuy nhiên, trong trường hợp bà bầu bị zona thần kinh, nguy cơ trực tiếp ảnh hưởng đến sự phát triển thai nhi là rất thấp. Lý do là virus của zona thần kinh không lây lan qua máu như trong trường hợp nhiễm virus rubella hoặc cytomegalovirus.
Nếu mẹ bị zona thần kinh trong tam cá nguyệt thứ hai và thứ ba, nguy cơ thai nhi bị ảnh hưởng nghiêm trọng trực tiếp bởi bệnh zona thần kinh càng trở nên thấp hơn. Lúc này, các bộ phận cơ thể chính của thai nhi đã được hình thành và bước vào quá trình phát triển hoàn thiện. Nhờ vậy, virus Varicella Zoster thường không gây nên các biến chứng nghiêm trọng đối với thai nhi.
Tuy nhiên, nếu tình trạng zona thần kinh không được chăm sóc hoặc kiểm soát tốt, mẹ bầu có thể đối mặt với những biến chứng như viêm nhiễm thứ phát tại các vùng tổn thương da, gây sốt cao kéo dài hoặc đau đớn nghiêm trọng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến tinh thần của người mẹ mà còn gián tiếp gây ra các vấn đề về tăng trưởng chậm hoặc rối loạn nhịp tim của thai nhi. Một trong những biến chứng hiếm gặp nhưng có thể xảy ra khi bùng phát zona trên diện rộng là nguy cơ sinh non ở bà bầu.
Một nghiên cứu triển vọng với sự tham gia nghiên cứu của 474 bà bầu bị zona thần kinh cho thấy kết quả khả quan. Trong những người tham gia nghiên cứu, có 466 phụ nữ sinh con khỏe mạnh bình thường. Chỉ một số ít trường hợp sảy thai hoặc phá thai vì lý do y tế. 2 trẻ sơ sinh bị dị tật bẩm sinh, tuy nhiên nguyên nhân được xác định không liên quan đến bệnh zona thần kinh hoặc thủy đậu.
Trong một báo cáo khác cũng ghi nhận kết quả tương tự khi theo dõi 14 trường hợp zona thần kinh trong thai kỳ phức tạp hơn. Theo dữ liệu cho thấy, dù căn bệnh zona thần kinh gây khó chịu cho mẹ bầu, song lại không ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi, hay không làm tăng nguy cơ mắc các dị tật bẩm sinh liên quan đến virus.
Mặc dù zona thần kinh không ảnh hưởng trực tiếp đến thai nhi, nhưng tình trạng này có thể dễ gây nhầm lẫn với bệnh thủy đậu trong thai kỳ. Nếu bà bầu nhiễm thủy đậu lần đầu tiên trong đời (trái ngược với trường hợp tái phát zona), nguy cơ mắc hội chứng thủy đậu bẩm sinh ở thai nhi cao hơn rất nhiều, đặc biệt khi mẹ nhiễm thủy đậu trong tuần thứ 13 đến tuần 20 của thai kỳ. Vì vậy, cần phân biệt rõ ràng giữa zona thần kinh và thủy đậu để có phương án xử lý chính xác.
Tốt nhất, bà bầu bị zona thần kinh nên thảo luận với bác sĩ về những triệu chứng bệnh, hay khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào. Thông qua sự giám sát y tế chặt chẽ, mẹ bầu và thai nhi sẽ có được sự bảo vệ tốt nhất.
Mang thai là một giai đoạn đặc biệt của phụ nữ, nhưng cũng là lúc cơ thể người mẹ trở nên nhạy cảm hơn trước những đợt tấn công của mầm bệnh. Zona thần kinh là một trong những bệnh lý có thể xuất hiện trong giai đoạn này gây nhiều hệ lụy cho sức khỏe bệnh nhân. Thông thường, bà bầu bị zona thần kinh có thể xuất phát từ các nguyên nhân sau.
Zona thần kinh là bệnh lý có biểu hiện ngoài da, nhưng gốc rễ thần kinh do virus Varicella Zoster (VZV) thuộc chi Varicellovirus trong phân họ Alphaherpesvirinae của họ Herpesviridae gây ra. Đây là tác nhân chính gây bệnh thủy đậu. Người tiếp xúc và nhiễm loại virus này lần đầu tiên sẽ mắc bệnh thủy đậu, sau đó virus không bị cơ thể đào thải hoàn toàn mà vẫn tồn tại tiềm tàng, sâu trong các hạch thần kinh cảm giác trong nhiều năm. Khi gặp điều kiện thuận lợi như người mang virus suy giảm miễn dịch, căng thẳng thần kinh… virus sẽ tái hoạt trở lại và gây bệnh zona thần kinh.
Thai kỳ là một giai đoạn đặc biệt khi cơ thể người phụ nữ trải qua hàng loạt thay đổi về chức năng miễn dịch và nội tiết để thích nghi với sự phát triển của thai nhi. Để đảm bảo không đào thải thai nhi, vốn chứa các tế bào mang gen của người cha, cơ thể của bà bầu phải kìm hãm hệ miễn dịch ở mức độ nhất định. Quá trình này, tuy đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ thai nhi, song lại khiến thai phụ dễ bị các bệnh nhiễm trùng hơn.
Khi hệ miễn dịch bị “hạ thấp” dưới mức thông thường, virus Varicella Zoster có khả năng thoát khỏi sự kiểm soát từ các tế bào miễn dịch và kích hoạt trở lại. Đây là một trong những lý do quan trọng khiến bà bầu trở thành đối tượng có nguy cơ bị zona thần kinh trong một số trường hợp nhất định.
Khi mang thai sức đề kháng của người phụ nữ suy giảm, do sự thay đổi về nội tiết tố. Nồng độ estrogen và progesterone trong cơ thể thai phụ tăng cao trong thai kỳ và có khả năng ức chế các tế bài miễn dịch, khiến mẹ bầu dễ bị nhiễm trùng. Ngoài ra, để bảo vệ thai nhi khỏi hệ thống miễn dịch của mẹ, cơ thể người mẹ đã tạo ra một hàng rào miễn dịch đặc biệt gọi là nhau thai. Tuy nhiên, rào cản này còn khiến mẹ dễ bị nhiễm một số loại virus, vi khuẩn nhất định.
Nhu cầu dinh dưỡng của phụ nữ mang thai cao hơn so với người bình thường vì họ cần cung cấp năng lượng và chất dinh dưỡng không chỉ cho cơ thể mình mà còn cho sự phát triển của thai nhi. Nếu chế độ ăn uống không đầy đủ hoặc mất cân bằng, cơ thể mẹ bầu có thể thiếu hụt các vitamin và khoáng chất quan trọng như vitamin C, vitamin E, kẽm và selen, là những chất có vai trò quan trọng trong việc duy trì sức khỏe của hệ miễn dịch.
Thêm vào đó, thiếu ngủ hoặc không nghỉ ngơi đủ trong thai kỳ cũng có thể làm suy giảm khả năng đối phó với virus Varicella Zoster. Những yếu tố này không chỉ làm giảm hiệu quả của cơ chế phòng vệ tự nhiên mà còn khiến bà bầu dễ bị tổn thương hơn trước các yếu tố kích thích từ môi trường bên ngoài.
Phụ nữ mang thai thường xuyên phải đối mặt với áp lực về cả thể chất và tinh thần. Các biểu hiện như mệt mỏi kéo dài, mất ngủ, căng thẳng do cảm xúc bất ổn hoặc lo lắng về trách nhiệm làm mẹ đều có thể làm tăng nồng độ hormone cortisol, một loại hormone stress trong máu. Mặc dù cortisol trong ngưỡng bình thường có tác dụng kháng viêm và bảo vệ cơ thể, nhưng khi mức độ căng thẳng kéo dài, cortisol sẽ gây suy giảm chức năng miễn dịch, mở đường cho những tác nhân tiềm ẩn như virus Varicella Zoster tái hoạt động.
Phụ nữ mang thai có tiền sử mắc bệnh thủy đậu hoặc hệ miễn dịch yếu từ trước sẽ có nguy cơ cao hơn phát triển bệnh zona thần kinh. Bên cạnh đó, các bà mẹ lớn tuổi mang thai thường đối mặt với nhiều thách thức hơn về sức khỏe so với phụ nữ trẻ, do sự suy giảm tự nhiên của hệ miễn dịch theo thời gian. Những trường hợp có bệnh mãn tính như tiểu đường thai kỳ, bệnh lý tự miễn hoặc nhiễm HIV cũng là nhóm có xu hướng nhạy cảm hơn với việc tái kích hoạt virus.
Dù zona thần kinh không lây qua đường hô hấp, nhưng nếu bà bầu tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ các tổn thương da của người đang bị thủy đậu hoặc zona, nguy cơ lây nhiễm có thể xảy ra (nếu trước đó họ chưa từng mắc thủy đậu, chưa có miễn dịch hoặc hệ miễn dịch đang suy giảm). Điều này có thể gây ra sự tái kích hoạt virus hoặc các phản ứng lây nhiễm tương tự.
Đối với bà bầu, những đặc điểm của zona thần kinh thường không khác nhiều so với người trưởng thành bình thường, tuy nhiên, các biến chứng hoặc hậu quả từ bệnh có thể trở nên phức tạp hơn.
Khi tái hoạt động, virus Varicella Zoster gây tổn thương các dây thần kinh cảm giác, từ đó tạo ra các triệu chứng như đau rát, bỏng rát, mẩn đỏ, và nổi mụn nước dọc theo vùng da tương ứng với dây thần kinh bị ảnh hưởng. Ở bà bầu, tình trạng mệt mỏi, đau nhức và căng thẳng tâm lý khi mắc zona có thể làm tăng thêm cảm giác khó chịu vốn đã tồn tại trong thai kỳ vì những thay đổi sinh lý chung.
Nguy hiểm hơn, nếu không được chăm sóc đúng cách, các vết loét có thể gây nhiễm trùng và nhiều biến chứng nguy hiểm như:
Mặt khác, áp lực tâm lý khi mắc bệnh là việc rất đáng lo ngại. Cảm giác lo lắng, căng thẳng về sức khỏe bản thân và ảnh hưởng đến thai nhi khiến mẹ bầu càng thêm mệt mỏi và dễ trầm cảm.
Bệnh zona thần kinh không chỉ đơn giản là những cơn đau tạm thời, mà còn tiềm ẩn những biến chứng nguy hiểm về lâu về dài, đặc biệt là khi zona xuất hiện tại vùng mặt. Zona thần kinh ở mắt có thể gây nhiễm trùng giác mạc, củng mạc, suy giảm thị lực. Thậm chí, bệnh còn có thể dẫn đến tăng nhãn áp, một căn bệnh về mắt tiềm ẩn nguy cơ mù lòa. Những biến chứng này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn gây ra khó khăn lớn trong cuộc sống hàng ngày của bệnh nhân.
Ngoài các vấn đề về da kể trên, zona thần kinh có thể khiến bệnh nhân mất thăng bằng, giảm thính lực, điếc, gây liệt một bên mặt. Hiếm gặp hơn, virus có thể xâm nhập hệ thần kinh trung ương gây viêm màng não hay đột quỵ, đe dọa trực tiếp tính mạng người bệnh.
Triệu chứng zona khi mang thai có nhiều nét tương đồng với triệu chứng ở các đối tượng khác, nhưng cũng có những điểm khác biệt nhất định do ảnh hưởng của nội tiết tố.
Trước khi xuất hiện các mảng tổn thương đặc trưng trên da, bà bầu thường gặp phải những dấu hiệu đầu tiên như:
Ở giai đoạn này, bà bầu thường xuất hiện tổn thương da đặc trưng của bệnh zona thần kinh như:
Ngoài biểu hiện ngoài da, bà bầu còn dễ gặp các triệu chứng toàn thân khác như mệt mỏi, chán ăn, khó chịu vì đau dai dẳng.
Triệu chứng đau dây thần kinh sau zona là một biến chứng nguy hiểm và cũng là di chứng phổ biến, điển hình của bệnh, đặc biệt đối với bà bầu. Sau khi các tổn thương ngoài da đã lành, một số bà bầu vẫn có thể phải chịu đựng cơn đau nhức kéo dài hàng tuần hoặc thậm chí hàng tháng. Cơn đau này không chỉ ảnh hưởng đến tinh thần của mẹ mà còn tác động gián tiếp đến sự phát triển của thai nhi.
Để điều trị zona thần kinh, nguyên tắc đầu tiên và quan trọng nhất đối với bà bầu là đảm bảo các phương pháp điều trị không gây ảnh hưởng xấu đến thai nhi. Trong thai kỳ, bất kỳ loại thuốc hay liệu pháp nào cũng cần được cân nhắc kỹ lưỡng để tránh gây hại. Vì thế, điều trị zona cho bà bầu thường tuân theo các nguyên tắc cơ bản sau:
Một số phương pháp giảm đau an toàn được áp dụng bao gồm:
Thuốc kháng virus như Acyclovir, Valacyclovir hoặc Famciclovir được xem là phương pháp điều trị hiệu quả nhất để ngăn ngừa sự phát triển và lây lan của virus Varicella Zoster. Tuy nhiên, với bà bầu, việc dùng thuốc kháng virus cần tuân thủ nghiêm ngặt hướng dẫn của bác sĩ để đảm bảo không gây ảnh hưởng đến thai nhi. Thuốc kháng virus thường được khuyến cáo sử dụng trong vòng 72 giờ đầu kể từ khi xuất hiện những triệu chứng đầu tiên như đau nhức hoặc nổi mụn nước. Sử dụng sớm giúp kiểm soát bệnh tốt hơn và giảm nguy cơ biến chứng.
⇒ Tham khảo thêm: Bà bầu bị zona bôi thuốc gì?
Tổn thương trên da khi bị zona rất dễ nhiễm trùng nếu không được vệ sinh và chăm sóc đúng cách. Theo đó, để giảm nguy cơ viêm nhiễm, bà bầu bị zona cần:
Sức đề kháng của cơ thể đóng vai trò quyết định trong việc kiểm soát và ngăn ngừa sự tiến triển của bệnh zona ở bà bầu.
Vắc xin phòng thủy đậu và vắc xin phòng zona thần kinh là cách phòng bệnh hiệu quả nhất. Nếu trước đây phụ nữ chưa được tiêm vắc xin phòng thủy đậu thì nên tiêm phòng loại vắc xin này trước mang thai. Vắc xin sẽ kích thích cơ thể sinh ra kháng thể đặc hiệu với bệnh thủy đậu, đồng thời giảm nguy cơ mắc bệnh zona thần kinh khi mang thai.
Với nữ giới từ 18 tuổi trở lên, có hệ miễn dịch yếu có nguy cơ cao mắc zona có thể tiêm vắc xin phòng zona thần kinh theo chỉ định của bác sĩ, để phòng nguy cơ mắc bệnh và các biến chứng có thể xảy ra trong quá trình mang thai.
Hiện nay, Bộ Y tế Việt Nam đang cấp phép lưu hành 3 loại vắc xin phòng bệnh thủy đậu gồm: Vắc xin Varilrix (Bỉ), Varivax (Mỹ), Varicella (Hàn Quốc) tiêm cho trẻ từ 9 tháng đến người lớn và vắc xin Shingrix (Bỉ) phòng bệnh zona thần kinh cho người lớn từ 50 tuổi trở lên và người từ 18 tuổi có nguy cơ cao mắc zona thần kinh (người bị suy giảm miễn dịch hoặc bị ức chế miễn dịch hoặc có khả năng bị ức chế miễn dịch do bệnh lý/liệu pháp điều trị…).
Tại trung tâm tiêm chủng tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh hiện cung cấp đầy đủ các loại vắc xin phòng bệnh thủy đậu, zona thần kinh và hơn 50 loại vắc xin phòng ngừa gần 50 bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho cả trẻ em và người lớn. Các vắc xin được nhập khẩu trực tiếp từ các hãng sản xuất hàng đầu thế giới như Sanofi Pasteur, GlaxoSmithKline, MSD…, đảm bảo chất lượng cao và nguồn gốc rõ ràng.
Khách hàng đến tiêm chủng vắc xin tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh sẽ được tư vấn chi tiết về các mũi tiêm quan trọng phù hợp với từng độ tuổi, cũng như hướng dẫn chăm sóc và theo dõi sức khỏe sau tiêm.
Trung tâm tiêm chủng Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh cung cấp nhiều gói vắc xin linh hoạt cho từng đối tượng, từ phụ nữ chuẩn bị mang thai, mẹ bầu, trẻ sơ sinh (0 – 24 tháng), trẻ tiền học đường, đến người trưởng thành và người cao tuổi. Đặc biệt, các bé sinh ra tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh được ưu tiên đăng ký gói vắc xin cơ bản với lịch tiêm chủng được đảm bảo đúng thời gian.
Ngoài ra, dịch vụ nhắc lịch tiêm qua điện thoại hoặc tin nhắn được cung cấp, giúp phụ huynh dễ dàng theo dõi và đảm bảo lịch tiêm chủng đúng hẹn cho con mình. Với sự chuyên nghiệp và chu đáo, Trung tâm tiêm chủng Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là lựa chọn uy tín cho những ai mong muốn được bảo vệ sức khỏe toàn diện.
Ngoài ra, Khách hàng có nhu cầu tiêm chủng vắc xin cũng có thể liên hệ với VNVC – Hệ thống Trung tâm tiêm chủng An toàn – Uy tín – Chất lượng hàng đầu Việt Nam. 100% vắc xin tại VNVC được nhập khẩu chính hãng, đảm bảo chất lượng cao, bảo quản trong hệ thống kho lạnh và dây chuyền lạnh (Cold Chain) đạt chuẩn GSP tiêu chuẩn quốc tế, quy trình tiêm chủng an toàn, dịch vụ Khách hàng cao cấp, tận tâm, mức giá hợp lý, luôn bình ổn và nhiều ưu đãi.
Bên cạnh tiêm vắc xin, để phòng ngừa bà bầu bị zona thần kinh cần có một chế độ dinh dưỡng lành mạnh, cân đối. Cụ thể, bà bầu cần đưa vào thực đơn hàng ngày các thực phẩm chứa nhiều vitamin, khoáng chất như trái cây, rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt hay protein nạc để tăng cường miễn dịch. Ngoài ra, bà bầu cần tránh căng thẳng, mệt mỏi bằng các phương pháp thư giãn như thiền, thể dục nhẹ nhàng, yoga để giúp cơ thể khỏe mạnh và phòng ngừa bệnh tật bao gồm cả zona thần kinh.
Để bảo vệ bản thân và thai nhi trước bệnh zona thần kinh, bà bầu cần tránh tiếp xúc với với đang mắc thủy đậu hoặc zona. Nên giữ khoảng cách an toàn và tránh tiếp xúc trực tiếp với các vết loét, mụn nước của người bệnh. Nếu người bệnh là thân nhân, không thể tránh khỏi tiếp xúc hàng ngày thì bà bầu nên giữ một khoảng cách nhất định và tập thói quen rửa tay thường xuyên bằng xà phòng để giảm nguy cơ lây nhiễm.
Khám thai định kỳ giúp mẹ theo dõi sự lớn lên từng ngày của thai nhi, đồng thời giúp phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe có thể xảy ra. Mẹ bầu nên khám thai ít nhất 3 lần trong thai kỳ theo khuyến cáo của Bộ Y tế để được bác sĩ thăm khám và hướng dẫn chăm sóc thai kỳ một cách tốt nhất.
Nếu có điều kiện, bà bầu nên khám thai khoảng 10 lần trong suốt thai kỳ để đảm bảo một thai kỳ khỏe mạnh.
Với bà bầu bị tăng huyết áp, đái tháo đường, tiền sản giật số lần khám thai có thể thay đổi linh hoạt theo chỉ định của bác sĩ. Việc khám thai thường xuyên khi bà bầu bị zona thần kinh giúp mẹ và bác sĩ nắm bắt rõ hơn tình trạng sức khỏe của cả mẹ và thai nhi. Từ đó có những cách chăm sóc phù hợp nhằm bảo bảo hành trình mang thai an toàn, khỏe mạnh.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Bà bầu bị zona thần kinh có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và chất lượng sống của người mẹ với những cơn đau đớn dọc theo dây thần kinh và biến chứng nguy hiểm của bệnh. Dù hiện vẫn chưa ghi nhận bà bầu bị zona thần kinh ảnh hưởng đến sức khỏe thai nhi, song phụ nữ nên có kế hoạch phòng bệnh chủ động bằng vắc xin trước khi mang thai để bảo vệ sức khỏe bản thân và thai nhi hiệu quả nhất.
