Viêm kết mạc do virus: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị

Đau mắt đỏ là tên gọi khác của viêm kết mạc do virus dễ lây lan và có khả năng gây biến chứng nếu không xử lý kịp thời. Việc phát hiện sớm nguyên nhân, triệu chứng và áp dụng phương pháp điều trị đúng cách sẽ giúp bảo vệ sức khỏe đôi mắt cũng như ngăn ngừa các hậu quả nghiêm trọng. Thạc sĩ bác sĩ Phạm Huy Vũ Tùng, Trung tâm Mắt Công nghệ cao, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM sẽ giải thích chi tiết qua bài viết dưới đây.

Viêm kết mạc do virus là gì?

Viêm kết mạc do virus (Viral conjunctivitis) là bệnh nhiễm trùng cấp tính ở kết mạc, gây viêm lớp màng trong suốt bao phủ bề mặt nhãn cầu và lót bên trong mí mắt. Khi các mạch máu nhỏ trong kết mạc bị sưng hoặc kích ứng, lòng trắng mắt chuyển sang màu hồng hoặc đỏ, kèm theo sưng, chảy dịch hoặc đóng vảy quanh mắt.

Bệnh viêm kết mạc do virus thường chỉ ảnh hưởng 1 bên mắt. Thời gian ủ bệnh kéo dài từ 12 giờ đến 12 ngày và các triệu chứng có thể kéo dài đến 2-3 tuần. Mặc dù có thể gây khó chịu, nhưng các phương pháp tự chăm sóc có thể giúp người bệnh làm dịu cơn đau. Ngoài ra, việc chẩn đoán sớm và thực hiện các biện pháp phòng ngừa cũng rất cần thiết để hạn chế sự lây lan của bệnh.

Bệnh viêm kết mạc do virus nào gây ra?

Virus là nguyên nhân viêm kết mạc phổ biến nhất và chiếm phần lớn các trường hợp nhiễm trùng, đau mắt đỏ thường thấy.

1. Virus Adeno

Viêm kết mạc mắt do virus Adenovirus rất phổ biến, chúng gây nhiễm trùng đường hô hấp với các triệu chứng tương tự cảm lạnh hoặc cúm. Viêm kết mạc do adenovirus chiếm khoảng 75% tổng số các trường hợp viêm kết mạc do nhiễm trùng.

Adenovirus có thể lây lan qua các màng nhầy như mũi, phổi và ống dẫn nước mắt, từ đó lan đến kết mạc. Vì là bệnh nhiễm trùng dễ lây lan, nên bất kỳ ai cũng có thể mắc phải thông qua tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với dịch tiết từ mắt người bệnh.

2. Virus herpes simplex

Virus herpes simplex (HSV) là virus gây bệnh mụn rộp, thường chỉ ảnh hưởng đến 1 mắt và có thể gây viêm kết mạc kèm theo tổn thương giác mạc [1]. Hai chủng HSV gây herpes ở mắt:

• HSV loại 1 (HSV-1): còn được gọi là “herpes miệng”, lây lan chủ yếu qua nước bọt hoặc dịch cơ thể.
• HSV loại 2 (HSV-2): chủ yếu là bệnh lây truyền qua đường tình dục (STI) hoặc qua dịch cơ thể đến mặt, mắt thông qua tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp. Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, HSV-2 có thể gây herpes mắt do lây truyền từ mẹ trong thai kỳ hoặc khi sinh nở.

3. Virus Varicella-zoster

Virus varicella-zoster là nguyên nhân gây bệnh thủy đậu và cũng là nguyên nhân của viêm kết mạc do virus. Sau khi khỏi bệnh, virus này vẫn còn tiềm ẩn trong hệ thần kinh và được tái hoạt động sau nhiều năm, gây ra bệnh zona. Virus có thể di chuyển dọc theo các dây thần kinh gần mắt, gây viêm kết mạc, đau mắt và tổn thương giác mạc nếu không được điều trị kịp thời.

4. Virus Coxsackie A24 và Enterovirus 70

Enterovirus và coxsackievirus là 2 loại virus thuộc họ Picornaviridae, thường được biết đến là nguyên nhân gây bệnh tay, chân và miệng. Trong đó, Coxsackievirus A24 và enterovirus 70 là tác nhân chính gây viêm kết mạc xuất huyết cấp tính, dễ lây lan nhanh thành dịch.

Bệnh có thể lây truyền qua dịch tiết từ mắt, đường hô hấp khi ho, khi hắt hơi hoặc tiếp xúc gián tiếp với môi trường, đồ vật nhiễm virus. Viêm kết mạc xuất huyết cấp tính do virus enterovirus và coxsackievirus thường xuất hiện ở các khu vực đông dân cư hay vào các dịp hè, đầu thu.

5. Các virus khác

Nhiều loại virus gây viêm kết mạc khác cũng có thể là nguyên nhân gây bệnh, bao gồm:

• Các loại virus toàn thân phổ biến như bệnh sởi hoặc quai bị.
• Virus u mềm lây (Molluscum contagiosum).
• SARS-CoV-2, virus gây ra COVID-19 (không phổ biến),…

Một số nguyên nhân dẫn đến viêm kết mạc do virus

Virus viêm kết mạc liên quan đến các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp như cảm lạnh thông thường hoặc các bệnh truyền nhiễm toàn thân (sởi, thủy đậu, rubella và quai bị). Tác nhân gây bệnh chủ yếu là adenovirus, ngoài ra, enterovirus và virus herpes simplex cũng có thể dẫn đến tình trạng này, dù ít phổ biến hơn.

Bên cạnh các nguyên nhân trực tiếp, nhiều yếu tố làm tăng khả năng mắc viêm kết mạc do virus, bao gồm:

• Vệ sinh kém: Viêm kết mạc có thể dễ dàng lây lan từ tay lên mắt nếu không rửa hoặc vệ sinh tay thường xuyên.
• Tuổi tác: Trẻ em và người lớn đều có nguy cơ mắc bệnh, đặc biệt là những người có hệ miễn dịch yếu.
• Thời điểm trong năm: Viêm kết mạc dị ứng phổ biến hơn vào mùa xuân và mùa hè, trong khi viêm kết mạc truyền nhiễm thường gặp trong mùa cảm lạnh và cúm.
• Tiền sử bệnh: Những người mắc bệnh dị ứng theo mùa, chàm (viêm da cơ địa) hoặc viêm da dị ứng có nguy cơ cao hơn.
• Chia sẻ đồ dùng cá nhân: Sử dụng chung các vật dụng liên quan đến mắt như mỹ phẩm, hộp đựng kính áp tròng, khăn mặt, khăn tắm hoặc vỏ gối làm tăng nguy cơ lây nhiễm.

Triệu chứng của bệnh viêm kết mạc do virus

Viêm kết mạc do virus thường khởi phát ở 1 mắt và có khả năng lan nhanh sang mắt kia trong vòng 2-5 ngày [2]. Các triệu chứng phổ biến bao gồm:

• Mắt có màu hồng hoặc đỏ đậm ở 1 hoặc cả 2 mắt.
• Cảm giác nóng rát, ngứa, cộm hoặc đau nhẹ gây khó chịu.
• Chảy nước mắt nhiều, đôi khi kèm theo một lượng nhỏ chất nhầy.
• Dịch tiết đóng vảy quanh mí mắt khi thức dậy vào buổi sáng, gây khó mở mắt.
• Mí mắt sưng đỏ, sụp xuống.
• Nhạy cảm với ánh sáng, đặc biệt khi giác mạc bị ảnh hưởng.
• Trong một vài trường hợp xuất hiện tình trạng sưng hạch bạch huyết ở phía trước tai.

Chú ý đường lây truyền viêm kết mạc do virus

Chất lỏng từ mắt của người bị nhiễm bệnh có khả năng lây lan cao, do đó, virus viêm kết mạc có thể lây truyền từ người sang người qua nhiều con đường khác nhau. Các hình thức lây truyền phổ biến bao gồm [3]:

• Tiếp xúc trực tiếp: Chạm, bắt tay hoặc dụi mắt sau khi tiếp xúc với người nhiễm bệnh.
• Tiếp xúc với các giọt bắn trong không khí do người bị nhiễm bệnh phát tán khi ho hoặc hắt hơi.
• Tiếp xúc gián tiếp khi chạm vào các bề mặt hoặc đồ vật nhiễm vi khuẩn: Như tay nắm cửa, đồ dùng chung, khăn tắm, vỏ gối, đồ trang điểm,…
• Lây lan từ môi trường chung hoặc các khu vực đông người: Như hồ bơi, phòng xông hơi, bồn tắm nước nóng,…

Ai dễ bị viêm kết mạc mắt do virus?

Viêm kết mạc do virus xuất hiện ở mọi lứa tuổi, nhưng phổ biến hơn ở trẻ em và thanh thiếu niên. Những trường hợp có nguy cơ mắc bệnh cao hơn thường xảy ra ở:

• Trẻ em, người cao tuổi và người có hệ miễn dịch suy yếu.
• Người thường xuyên đeo kính áp tròng nhưng không vệ sinh tay sạch sẽ trước và sau khi sử dụng.
• Người tiếp xúc gần với người nhiễm virus hoặc dịch tiết từ người bệnh.
• Những người vừa bị cảm lạnh hoặc nhiễm trùng đường hô hấp.

Bệnh viêm kết mạc do virus có nguy hiểm không?

Viêm kết mạc thường do virus là bệnh lành tính và không nguy hiểm nếu được chẩn đoán và điều trị sớm. Tuy nhiên, ở một số trường hợp hiếm gặp, nếu không điều trị đúng cách hoặc để tình trạng kéo dài, bệnh có thể gây biến chứng nghiêm trọng như:

• Nhiễm khuẩn thứ phát.
• Viêm loét giác mạc.
• Giảm thị lực hoặc thậm chí mù loà.

Ngoài ra, tự ý thoa đắp, sử dụng thuốc hoặc áp dụng các phương pháp truyền miệng chưa được kiểm chứng có thể gây nhiễm trùng và làm tình trạng thêm nguy hiểm.

Biến chứng nguy hiểm khi bị viêm kết mạc do virus

Phần lớn các trường hợp viêm kết mạc do virus nhẹ sẽ tự khỏi hoàn toàn mà không gây ra vấn đề đáng lo ngại. Tuy nhiên, nếu không được chăm sóc đúng cách, các trường hợp nghiêm trọng hơn có thể dẫn đến biến chứng gây nguy hiểm tới thị lực như:

• Loét và viêm giác mạc.
• Sẹo giác mạc và tổn thương thị lực vĩnh viễn.
• Bệnh đau mắt hột.
• Viêm màng bồ đào.
• Viêm giác mạc kết mạc.
• Xói mòn giác mạc tái phát.

Triệu chứng nguy hiểm khi mắc viêm kết mạc do virus cần đến gặp bác sĩ

Viêm kết mạc mắt do virus nhẹ có thể tự điều trị tại nhà. Tuy nhiên, để tránh nguy cơ tổn thương vĩnh viễn do biến chứng, người bệnh không nên chủ quan với các triệu chứng đau mắt đỏ, đặc biệt khi có dấu hiệu trở nặng hoặc không thuyên giảm sau 1 tuần. Những trường hợp cần đặc biệt lưu ý bao gồm:

• Đau dữ dội ở mắt.
• Mắt đỏ nghiêm trọng, nhất là nếu chỉ xảy ra ở 1 bên.
• Không thể mở mắt do sưng hoặc dính chặt.
• Nhạy cảm mạnh hoặc sợ ánh sáng.
• Dịch tiết nhiều mủ hoặc có màu bất thường.
• Tình trạng mắt mờ kéo dài và gặp khó khăn khi nhìn rõ.

Ngoài ra ở trẻ sơ sinh, khi điều trị viêm kết mạc virus cần sử dụng thuốc kháng virus, phải được theo dõi chặt chẽ bởi các bác sĩ chuyên khoa để đảm bảo an toàn cho trẻ.

Chẩn đoán viêm kết mạc do virus

Chẩn đoán viêm kết mạc chủ yếu dựa trên đánh giá lâm sàng, bao gồm kiểm tra mắt, triệu chứng và tiền sử bệnh. Bác sĩ sẽ xem xét bệnh sử và tìm hiểu về khả năng tiếp xúc với người nhiễm trùng gần đây để xác định nguyên nhân gây bệnh.

Tuy nhiên, việc phân biệt giữa viêm kết mạc do virus và vi khuẩn có thể gặp khó khăn do triệu chứng chồng chéo. Nên khi cần thiết, bác sĩ sẽ yêu cầu thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu để xác nhận chẩn đoán:

• Kiểm tra bằng đèn khe: Sử dụng kính hiển vi kết hợp với chùm sáng để kiểm tra toàn bộ mắt, bao gồm kết mạc, giác mạc và các phần khác của mắt nhằm phát hiện dấu hiệu bất thường.
• Lấy mẫu dịch tiết từ mắt để nuôi cấy vi sinh hoặc xét nghiệm khuếch đại axit nucleic (NAAT) giúp xác định chính xác tác nhân gây bệnh.
• Xét nghiệm chẩn đoán miễn dịch nhanh: Giúp xác định nhanh chóng sự hiện diện của adenovirus, đặc biệt hữu ích khi có nguy cơ lây lan trong cộng đồng.

Các xét nghiệm này giúp xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh, từ đó đưa ra phương pháp điều trị viêm kết mạc do virus phù hợp và hiệu quả nhất.

Điều trị bệnh viêm kết mạc do virus

Điều trị viêm kết mạc do virus chủ yếu tập trung vào quá trình giảm nhẹ triệu chứng. Những biện pháp chăm sóc tại nhà và thuốc không kê đơn sẽ giúp làm dịu cảm giác khó chịu do tình trạng này gây ra, như:

• Vệ sinh mí mắt thường xuyên, làm sạch lớp vảy hoặc cặn bẩn bằng khăn sạch, miếng gạc vô trùng hoặc bông gòn thấm nước.
• Đắp khăn lạnh hoặc khăn ấm nhiều lần mỗi ngày giúp giảm sưng.
• Dùng nước mắt nhân tạo để duy trì độ ẩm và giảm khô, kích ứng mắt.
• Tránh sử dụng kính áp tròng cho đến khi khỏi bệnh.
• Dùng thuốc nhỏ mắt kháng histamin hoặc thuốc thông mũi (không cần kê đơn) giúp giảm kích ứng do viêm kết mạc.

Ngoài các phương pháp điều trị trên, không nên:

• Sử dụng thuốc kháng sinh để điều trị viêm kết mạc do virus vì chúng không có tác dụng chống lại virus mà chỉ có hiệu quả chống lại vi khuẩn.
• Tránh tự ý áp dụng các phương pháp truyền miệng thiếu cơ sở khoa học, vì có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và biến chứng nghiêm trọng.

Phòng ngừa bệnh viêm kết mạc do virus

Ngăn ngừa lây truyền virus viêm kết mạc là điều rất quan trọng. Bạn có thể giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh hoặc lây nhiễm cho người khác bằng cách thực hiện các biện pháp vệ sinh đơn giản sau:

• Tránh chạm tay vào mắt hoặc dụi mắt.
• Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước ấm trong ít nhất 20 giây hoặc thay thế bằng nước rửa tay chứa ít nhất 60% cồn.
• Không dùng chung thuốc nhỏ mắt cho mắt bị nhiễm và mắt lành. Khi nhỏ thuốc, đảm bảo đầu lọ không chạm trực tiếp vào mắt để tránh lây nhiễm chéo.
• Hạn chế tiếp xúc gần với người đang bị đau mắt đỏ hoặc sử dụng chung vật dụng cá nhân như: kính râm, đồ trang điểm,…
• Giặt sạch và thay thường xuyên các vật dụng tiếp xúc gần với mắt như: vỏ gối, ga trải giường, khăn tắm,…
• Vứt bỏ hoặc thay thế các đồ dùng cá nhân dễ gây tái nhiễm như kính áp tròng dùng 1 lần hoặc mỹ phẩm mắt.
• Không sử dụng hồ bơi hay các khu vực nước công cộng cho đến khi khỏi bệnh hoàn toàn.

Những câu hỏi thường gặp

Dưới đây là những câu hỏi hữu ích dành cho người bệnh khi gặp tình trạng viêm kết mạc do virus.

1. Viêm kết mạc do virus kéo dài bao lâu?

Hầu hết các trường hợp viêm kết mạc do virus (hay còn gọi là đau mắt đỏ do virus) đều ở mức nhẹ và tự khỏi trong vòng 7-14 ngày kể từ khi phát bệnh. Nhưng trong vài trường hợp, viêm kết mạc do virus cũng có thể mất 2-3 tuần [4] hoặc thậm chí lâu để hoàn toàn hồi phục.

2. Làm sao để phân biệt viêm kết mạc do virus và viêm kết mạc do vi khuẩn?

Cả viêm kết mạc do vi khuẩn và virus đều gây ra các triệu chứng đỏ mắt, chảy nước mắt và gây kích ứng tương tự. Tuy nhiên, viêm kết mạc do vi khuẩn thường liên quan đến nhiễm trùng đường hô hấp trên, viêm xoang hoặc nhiễm trùng tai. Đặc trưng của bệnh là dịch tiết đặc có màu vàng, xanh hoặc xám giống mủ, khiến mí mắt dính chặt vào nhau, gây đau và sưng. Ngược lại viêm kết mạc do virus sẽ có lớp dịch tiết mỏng hơn, loãng và trong. Nguyên nhân chủ yếu là do cảm lạnh thông thường hoặc bởi các virus khác gây ra.

3. Viêm kết mạc do virus có gây mất thị lực không?

Viêm kết mạc do virus thường không gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến thị lực nhưng có thể khiến mắt khó chịu và làm suy giảm khả năng nhìn tạm thời. Trong trường hợp nặng, nếu tình trạng viêm kéo dài kèm theo biến chứng mà không được điều trị đúng cách, nguy cơ tổn thương mắt vĩnh viễn hoặc mù lòa vẫn có thể xảy ra.

4. Khám viêm kết mạc do virus ở đâu uy tín?

Trung tâm Mắt CNC, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là địa chỉ cung cấp các dịch vụ chăm sóc sức khỏe nhãn khoa toàn diện, được nhiều khách hàng tin tưởng và đánh giá cao. Với hệ thống máy móc hiện đại, nhập khẩu 100% từ các đơn vị uy tín trên thế giới và được đưa vào ứng dụng trực tiếp trong quá trình chẩn đoán, giúp gia tăng độ chính xác khi điều trị.

Vì vậy, duy trì vệ sinh cá nhân và hạn chế tiếp xúc với nguồn lây nhiễm là biện pháp quan trọng giúp ngăn ngừa viêm kết mạc do virus hiệu quả. Để tránh các biến chứng nguy hiểm, người bệnh cũng có thể chủ động thăm khám sớm cùng các bác sĩ nhãn khoa tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.