Viêm gan B thể ngủ (hay theo cách gọi y khoa là nhiễm virus viêm gan B mạn HBeAg âm tính không hoạt động) thường không gây ra triệu chứng rõ rệt và nguy cơ biến chứng thấp. Điều này khiến nhiều người mắc bệnh chủ quan và không chủ động phòng ngừa. Vậy, virus viêm gan B dạng ngủ có nguy hiểm không và điều trị như thế nào?
“Nhiễm virus viêm gan B mạn HBeAg âm tính không hoạt động” theo cách gọi dân gian là“Viêm gan B thể ngủ”. Do đó, bài viết linh hoạt sử dụng 2 khái niệm này để gần gũi với cách gọi của người dân.
Viêm gan B thể ngủ hay viêm gan B thể không hoạt động (gọi đúng theo y khoa là nhiễm virus viêm gan B mạn HBeAg âm tính không hoạt động) là tình trạng virus viêm gan B (HBV) tồn tại trong cơ thể nhưng chưa hoạt động và xâm nhập vào tế bào gan. Người bệnh thường ít hoặc không nhận thấy những triệu chứng đặc trưng.
Khi chẩn đoán cận lâm sàng có thể nhận thấy HbsAg dương tính, chỉ số ALT (Alanine aminotransferase) ở mức bình thường, nồng độ DNA HBV huyết thanh rất thấp hoặc không phát hiện, HBeAg âm tính và không xuất hiện bất thường về mặt hình thái của gan.
Nguyên nhân gây viêm gan B thể không hoạt động do virus viêm gan siêu vi B. HBV có cấu trúc gồm lớp vỏ bên ngoài và phần lõi bên trong với 3 loại kháng nguyên chính HBsAg, HBeAg và HBcAg, ứng với 3 loại kháng thể lần lượt Anti-HBs, Anti-HBe và Anti-HBc. HBV có thể lây lan chủ yếu qua những con đường gồm: (1)
Viêm gan B thể ngủ thường không gây ra triệu chứng bên ngoài rõ rệt do virus chưa hoạt động mạnh và làm tổn thương gan. Vì vậy, bệnh còn gọi là viêm gan B thể lành tính. Người bệnh có thể không nhận thấy những triệu chứng viêm gan B điển hình như đau hạ sườn phải, vàng da và mắt, chán ăn, buồn nôn hoặc nôn, mệt mỏi… Nếu có, những dấu hiệu này đa phần chỉ thoáng qua và dễ bị nhầm lẫn với những bệnh lý khác.
Người bệnh có khả năng mắc virus viêm gan B thể ngủ yên khi có những dấu hiệu cận lâm sàng như:
Để chẩn đoán viêm gan B thể không hoạt động, cần kết hợp nhiều phương pháp khác nhau như:
Đây là xét nghiệm chẩn đoán viêm gan B thể không hoạt động bằng cách tìm kháng nguyên HBsAg và những dấu hiệu liên quan khác trong mẫu máu. Trường hợp HBsAg âm tính, có khả năng chưa từng mắc hoặc đã khỏi bệnh. Trường hợp HBsAg dương tính và chỉ số men gan bình thường, không xuất hiện triệu chứng lâm sàng, có thể nghi ngờ mắc virus viêm gan B dạng ngủ.
Xét nghiệm này giúp xác định số lượng virus viêm gan B trong máu (đơn vị: IU/ml). Nồng độ HBV DNA càng cao cho thấy mức độ nhân lên của virus càng mạnh. Theo đó, HBV DNA huyết thanh dưới 2000 IU/mL hoặc không phát hiện có thể cảnh báo nguy cơ mắc viêm gan B thể ngủ. Để chẩn đoán chính xác nhất, cần kết hợp thêm những chỉ số khác.
Sinh thiết gan hiếm khi được khuyến nghị để chẩn đoán viêm gan B không hoạt động do bệnh ít hoặc không gây ra tổn thương rõ nét về mặt mô học. Tuy nhiên, phương pháp này có thể được cân nhắc khi các chỉ số xét nghiệm mâu thuẫn hoặc nghi ngờ tổn thương gan tiềm ẩn.
Dù nguy cơ thấp hơn thể hoạt động, viêm gan B thể người lành mang bệnh vẫn có thể gây ra những biến chứng như:
Đây là một trong những biến chứng thường gặp khi mắc viêm gan B thể ngủ. Hệ miễn dịch suy yếu là yếu tố nguy cơ khiến virus tái hoạt động, dẫn đến viêm gan B cấp tính. Virus tái hoạt động nhiều đợt còn có thể gây tổn thương gan, thậm chí suy gan.
Tuy hiếm gặp nhưng xơ gan là một trong những biến chứng có thể xảy ra, kể cả khi nhiễm virus viêm gan B mạn HBeAg âm tính không hoạt động nhiều năm. Khả năng mắc bệnh sẽ cao hơn khi tuổi tác tăng và người bệnh lạm dụng rượu bia quá mức.
Ung thư biểu mô tế bào gan là biến chứng nguy hiểm nhất của bệnh viêm gan B thể lành tính. Đặc biệt, cần lưu ý nếu chỉ số HBV DNA tăng cao.
Người mắc HBV ở trạng thái ngủ yên thường không cần dùng thuốc để điều trị do bệnh không gây ra triệu chứng rõ ràng và chưa ảnh hưởng đến gan. Tuy nhiên, người bệnh được khuyến cáo nên theo dõi sức khỏe định kỳ, đặc biệt là chỉ số ALT và HBV DNA, khoảng 1 – 2 lần mỗi năm. Điều này giúp phát hiện sớm khả năng virus viêm gan B tái hoạt động (nếu có) và những dấu hiệu bất thường khác để can thiệp kịp thời. (2)
Tiêm vắc xin là một trong những biện pháp phòng ngừa viêm gan B thể không hoạt động an toàn và hiệu quả nhất hiện nay. Vắc xin phòng viêm gan B có khả năng bảo vệ ít nhất khoảng 20 năm, thậm chí suốt đời nếu tiêm đủ liều. Vì vậy, tất cả mọi người, đặc biệt là trẻ sơ sinh, người sống chung với người mắc bệnh hoặc có nguy cơ cao, nên chủ động tiêm phòng để bảo vệ cơ thể khỏi sự xâm nhập của HBV.
Để phòng tránh lây nhiễm virus viêm gan B ở thể ngủ, cần chủ động thực hiện những biện pháp như:
| Tiêu chí | Viêm gan B thể ngủ | Viêm gan B thể hoạt động |
| Tình trạng virus viêm gan B | Virus tạm thời không hoạt động (tạm thời “ngủ yên”) | Virus đang nhân lên, hoạt động mạnh |
| HbsAg (kháng nguyên bề mặt) | Dương tính | Dương tính |
| HBeAg (kháng nguyên e) | Âm tính | Dương tính hoặc âm tính nếu đã đột biến pre-core (tiền lõi) |
| Anti-HBe (kháng thể chống e) | Dương tính | Có thể dương hoặc âm tính |
| HBV DNA (tải lượng virus) | Rất thấp hoặc không phát hiện | Cao, thường trên 2000 IU/mL, có thể lên tới hàng triệu IU/mL |
| Chỉ số men gan (ALT, AST) | Liên tục bình thường | Tăng cao bất thường |
| Triệu chứng lâm sàng | Thường không có triệu chứng rõ ràng | Tùy theo mức độ tiến triển của bệnh, có thể có những triệu chứng như đau hạ sườn phải, mệt mỏi, vàng da, chán ăn, nước tiểu đậm màu… |
| Tổn thương gan | Không có hoặc rất nhẹ | Có tổn thương gan tiến triển (viêm, xơ hóa) |
| Nguy cơ biến chứng | Tương đối thấp, nếu phát hiện và theo dõi đúng cách | Nguy cơ cao với những biến chứng có thể gặp như xơ gan, ung thư gan nếu không điều trị |
| Điều trị | Không cần điều trị bằng thuốc kháng virus và cần theo dõi sức khỏe định kỳ | Cần điều trị bằng thuốc kháng virus (như Tenofovir, Entecavir) |
Đối với viêm gan B thể lành tính, người bệnh vẫn mang một lượng virus nhất định trong cơ thể. Vì vậy, dù không gây ra triệu chứng, bệnh vẫn có thể lây nhiễm cho người khác nếu tiếp xúc với máu và dịch tiết của người mang mầm bệnh.
HBV thể không hoạt động phần lớn không gây nguy hiểm cho sức khỏe nếu được phát hiện và chẩn đoán. Nhiều trường hợp có thể sống chung với bệnh nhiều năm mà không xuất hiện triệu chứng.
Tuy nhiên, người bệnh tuyệt đối không nên chủ quan. Bởi virus chỉ tạm thời ngưng hoạt động và có nguy cơ tiến triển mạnh bất cứ lúc nào, nhất là khi sức đề kháng suy giảm. Thậm chí, virus có thể chuyển sang thể hoạt động, gây viêm gan B cấp và mạn tính, dẫn đến những biến chứng như xơ gan hay ung thư gan.
Thông thường, người mắc viêm gan B thể không hoạt động không cần sử dụng thuốc kháng virus để điều trị. Tuy nhiên, người bệnh cần theo dõi sức khỏe định kỳ theo chỉ định của bác sĩ để kiểm tra sự phát triển của virus. Song song đó, việc tuân thủ lối sống và chế độ dinh dưỡng lành mạnh cũng đóng vai trò quan trọng để hạn chế nguy cơ bệnh tiến triển nặng.
Virus HBV thể ngủ chỉ tạm thời ngưng hoạt động và có thể tái hoạt động bất cứ lúc nào. Nguy cơ sẽ cao hơn nếu sức đề kháng giảm sút làm suy giảm khả năng chống lại virus. Vì vậy, người bệnh không nên chủ quan và phải theo dõi sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm dấu hiệu bất thường và can thiệp kịp thời.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Viêm gan B thể ngủ không gây ra triệu chứng điển hình, khiến nhiều người khó phát hiện và chủ quan trong việc điều trị. Nghiêm trọng hơn, virus có khả năng chuyển sang thể hoạt động và ảnh hưởng đến sức khỏe. Để phòng tránh tình trạng này, mỗi người nên chủ động tầm soát viêm gan B định kỳ và điều trị theo phác đồ của bác sĩ nếu được chẩn đoán mắc bệnh.
