Dù không đe dọa đến sức khỏe toàn thân nhưng viêm da quanh miệng có thể gây ảnh hưởng đáng kể đến thẩm mỹ, đồng thời có xu hướng kéo dài và tái phát nhiều lần nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Dưới đây là các thông tin cơ bản giúp người đọc nhận biết đặc điểm lâm sàng, các phương pháp điều trị và chăm sóc phù hợp khi gặp phải tình trạng này.
Viêm da quanh miệng (Perioral Dermatitis – POD) là bệnh viêm da mạn tính, đặc trưng bởi các sẩn đỏ nhỏ, đôi khi kèm mụn mủ hoặc bong vảy mịn, xuất hiện chủ yếu quanh miệng, rãnh mũi – má và cằm, trong khi vùng da sát viền môi thường không bị tổn thương. Bệnh thường gặp ở phụ nữ trẻ, đặc biệt trong độ tuổi từ 16 – 45, nhưng cũng có thể xảy ra ở cả 2 giới và mọi lứa tuổi. Bệnh đã được ghi nhận ở trẻ em, kể cả trẻ nhũ nhi từ khoảng 3 tháng tuổi, trong đó bé gái có tỷ lệ mắc cao hơn bé trai.
Hiện chưa xác định rõ nguyên nhân gây viêm da ở vùng miệng. Tuy nhiên, nhiều bằng chứng cho thấy bệnh có liên quan chặt chẽ đến việc sử dụng kéo dài hoặc lạm dụng sản phẩm bôi tại chỗ chứa hoạt chất corticosteroid. Corticosteroid có thể làm mỏng lớp thượng bì, phá vỡ hàng rào bảo vệ da và gây rối loạn hệ vi sinh da, từ đó thúc đẩy phản ứng viêm mạn tính và hình thành các tổn thương sẩn đỏ quanh miệng.
Ngoài ra, sử dụng mỹ phẩm, kem chống nắng hoặc các sản phẩm chăm sóc da chứa chất gây kích ứng, kem đánh răng chứa fluor hoặc các chất tẩy rửa mạnh cũng là những yếu tố liên quan đến sự khởi phát hoặc làm nặng bệnh.
Một số yếu tố nguy cơ khác có thể gây khởi phát bệnh như:
Các triệu chứng của bệnh gồm:
Biểu hiện nổi bật nhất của bệnh là các sẩn hồng ban kích thước từ 1mm – 2mm, đôi khi có mụn mủ li ti quanh miệng. Vùng da tổn thương thường đỏ, khô, đôi khi bong vảy nhẹ. Vùng da sát viền môi bình thường – đây là dấu hiệu đặc trưng giúp phân biệt bệnh với mụn trứng cá hay viêm da tiết bã. Tổn thương có thể lan sang rãnh mũi – má hoặc quanh mắt, cằm, trán, cổ. Một nghiên cứu trên 79 trẻ em và thanh thiếu niên mắc viêm da quanh miệng ghi nhận tỷ lệ tổn thương quanh miệng, mũi và mắt lần lượt là 70%, 43% và 25%. (1)
Ngoài các sẩn hồng ban điển hình, người bệnh có thể kèm theo cảm giác châm chích, nóng rát từ nhẹ đến trung bình, đặc biệt khi tiếp xúc với mỹ phẩm, kem chống nắng hoặc sản phẩm dạng bôi chứa corticoid. Da có thể trở nên nhạy cảm, dễ kích ứng, đỏ bừng khi gặp nắng nóng hoặc gió lạnh. Trẻ em trước tuổi dậy thì có thể gặp viêm da ở vùng quanh miệng dạng u hạt, với biểu hiện các sẩn viêm nhỏ quanh miệng, mũi hoặc mắt, không kèm mụn mủ.
Trong một số trường hợp nhẹ, viêm da ở quanh miệng có thể tự cải thiện trong vòng vài tháng mà không cần điều trị bằng thuốc, nếu người bệnh ngừng hoàn toàn các yếu tố khởi phát như sản phẩm bôi tại chỗ chứa corticosteroid, mỹ phẩm, kem đánh răng chứa fluor hoặc các chất gây kích ứng, đồng thời áp dụng chế độ chăm sóc da dịu nhẹ phù hợp. Ngược lại, tiếp tục sử dụng các sản phẩm này có thể làm bệnh kéo dài, tái phát nhiều lần và tiến triển thành mạn tính, với mức độ viêm ngày càng nặng hơn.
Viêm da ở vùng miệng không phải bệnh truyền nhiễm. Bệnh không do vi khuẩn, virus hay nấm gây ra, mà chủ yếu liên quan đến rối loạn hàng rào bảo vệ da và phản ứng viêm tại chỗ. Các yếu tố góp phần khởi phát hoặc làm nặng bệnh gồm: sử dụng sản phẩm dạng bôi chứa corticosteroid, mỹ phẩm, kem đánh răng chứa fluor hoặc các chất gây kích ứng da.
Để chẩn đoán, bác sĩ Da liễu – Thẩm mỹ Da chủ yếu dựa vào khai thác bệnh sử và khám lâm sàng, có thể kết hợp cận lâm sàng trong một số trường hợp cần thiết:
Bệnh có tổn thương điển hình là những sẩn đỏ kích thước nhỏ, có thể kèm mụn mủ li ti, phân bố quanh miệng, mũi hoặc má, thường chừa viền môi, kèm theo cảm giác nóng rát, châm chích, da đỏ, khô hoặc nhạy cảm. Người bệnh có tiền sử dùng sản phẩm chứa corticosteroid bôi tại chỗ, mỹ phẩm hoặc kem đánh răng chứa fluor là những yếu tố quan trọng hỗ trợ chẩn đoán.
Người bệnh có thể được chỉ định thực hiện thêm một số xét nghiệm khi không có triệu chứng điển hình, cần phân biệt với một số bệnh về da khác hoặc đánh giá các biến chứng cũng như bệnh lý đi kèm. Các xét nghiệm gồm: vi khuẩn nhuộm soi, vi nấm nhuộm soi, nuôi cấy vi khuẩn…
Một số trường hợp cần thực hiện chẩn đoán phân biệt với các bệnh viêm da khác như viêm da tiết bã, viêm da tiếp xúc, trứng cá đỏ hoặc nhiễm nấm quanh miệng. Viêm da ở vùng miệng thường không có nhân mụn, tổn thương lan theo cụm hoặc mảng nhỏ quanh miệng và đặc trưng bởi vùng da lành sát viền môi.
Bước đầu tiên và bắt buộc trong quá trình điều trị là người bệnh cần ngừng hoàn toàn hoặc giảm liều dần tác nhân khởi phát, đặc biệt là sản phẩm dạng bôi thoa chứa corticoid, vì đây là yếu tố khiến bệnh kéo dài và tái phát dai dẳng. Đồng thời bác sĩ có thể chỉ định người bệnh sử dụng kháng sinh bôi tại chỗ (như sản phẩm chứa hoạt chất erythromycin 2% hoặc metronidazole 0,75% – 1%) nhằm kiểm soát tình trạng viêm và mật độ vi khuẩn tại tổn thương.
Nếu người bệnh không đáp ứng với điều trị tại chỗ, có thể sử dụng liệu pháp toàn thân như doxycycline, minocycline hoặc tetracycline theo chỉ định của bác sĩ. Ngoài ra, có thể dùng thuốc ức chế calcineurin bôi tại chỗ thay thế corticosteroid, đặc biệt trong giai đoạn cai steroid hoặc ở những người bệnh không dung nạp kháng sinh dạng bôi.
Song song đó, người bệnh cần chăm sóc da đúng cách bằng các sản phẩm làm sạch, dưỡng da dịu nhẹ. Ưu tiên kem dưỡng phục hồi hàng rào bảo vệ da như các sản phẩm chứa ceramide, panthenol… Tránh tiếp xúc trực tiếp với nắng và dưỡng ẩm đều đặn để giảm kích ứng, hỗ trợ da phục hồi.
Trong quá trình chăm sóc da và phòng ngừa tái phát viêm da quanh miệng, người bệnh cần lưu ý:
Để đặt lịch khám, tư vấn và điều trị tình trạng viêm da quanh miệng tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Viêm da quanh miệng là tình trạng rối loạn da lành tính nhưng dễ kéo dài và tái phát nếu người bệnh không được điều trị tích cực, đặc biệt khi lạm dụng sản phẩm dạng bôi chứa corticoid và mỹ phẩm gây kích ứng. Khi được chẩn đoán mắc bệnh, người bệnh cần tuyệt đối tuân thủ theo phác đồ điều trị của bác sĩ Da liễu – Thẩm mỹ Da, chăm sóc và bảo vệ da đúng cách.
