Viêm da do xạ trị xảy ra như thế nào?

Bỏng hay viêm da là tác dụng phụ của xạ trị ung thư. Phần lớn người bệnh điều trị bằng xạ trị đều gặp phải tác dụng phụ này. Các triệu chứng bao gồm ngứa da, đổi màu và sưng tấy. Vậy viêm da do xạ trị nên xử lý thế nào? Làm thế nào để ngăn ngừa? Bài viết sau sẽ giải đáp chi tiết.

Viêm da do xạ trị xảy ra như thế nào?

Viêm da sau xạ trị là tác dụng phụ rất thường gặp, có thể xảy ra ở 90% – 95% người bệnh, tuỳ vùng điều trị và kỹ thuật. Hầu hết các triệu chứng đều nhẹ và có thể điều trị. Khoảng 20% ​​người bệnh có thể gặp các triệu chứng nghiêm trọng hơn, ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày. (1)

Bác sĩ sẽ phối hợp với người bệnh để theo dõi tình trạng này và hướng dẫn một số phương pháp điều trị cũng như giảm nhẹ triệu chứng.

Các triệu chứng của viêm da sau xạ trị là gì?

Viêm da do xạ trị có thể giống như cháy nắng hoặc các mảng da loang lổ màu đỏ (trên da sáng) hoặc sẫm màu hơn so với vùng da xung quanh (trên da tối màu). Xạ trị có thể kéo dài từ vài ngày đến vài tuần, với các triệu chứng xuất hiện trong quá trình điều trị hoặc sau khi kết thúc, bao gồm:

• Da trắng ửng đỏ hoặc da đen, nâu sẫm màu hơn.
• Ngứa.
• Da khô và bong tróc.
• Sưng hoặc phồng rộp ở vùng điều trị.
• Các vết loét hở có thể xuất hiện ở nơi dễ đổ mồ hôi, chẳng hạn như nách hoặc dưới ngực.

Lý do gây viêm da do bức xạ là gì?

Viêm da do xạ trị là tác dụng phụ thường gặp của xạ trị chùm tia ngoài, áp dụng trong điều trị một số dạng ung thư. Loại xạ trị này truyền bức xạ nhắm vào các tế bào ung thư. Quá trình điều trị không gây đau nhưng có thể khiến da tại vị trí điều trị bị đau, bong tróc, ngứa hoặc đổi màu. Điều này bởi bức xạ đi qua da để đến khu vực cần điều trị. Viêm da phổ biến nhất ở những người đã xạ trị ung thư vú, ung thư đầu – cổ hoặc các loại ung thư tiến triển trên hoặc gần da, chẳng hạn như ung thư da hoặc ung thư hậu môn. (2)

Người bệnh có nguy cơ cao hơn bị tác dụng phụ này nếu:

• Hút thuốc.
• Có tiền sử bị cháy nắng.
• Chiếu xạ vào một vùng da rộng lớn.
• Đang được điều trị cùng với các phương pháp khác, chẳng hạn như hóa trị.

Viêm da sau xạ trị được chẩn đoán như thế nào?

Trước xạ trị, bác sĩ sẽ thông báo cho người bệnh một số tác dụng phụ có thể xuất hiện trong quá trình xạ trị, trong đó có vấn đề về da, cảm giác đau đớn hoặc kích ứng. Trong quá trình chẩn đoán, bác sĩ khám lâm sàng và kiểm tra da để tìm các dấu hiệu của viêm da do xạ trị. Bệnh có thể xảy ra cấp tính hoặc mạn tính, thường xuất hiện từ tuần 1-4, có thể nặng nhất vào cuối đợt điều trị hoặc 1-3 tuần sau kết thúc.

Xem thêm: Các tác dụng phụ của xạ trị thường gặp

Viêm da do bức xạ nên xử lý thế nào?

Khi bị viêm da, bác sĩ có thể khuyến nghị sử dụng các loại kem giúp giảm triệu chứng như khô và ngứa da. Người bệnh chỉ nên dùng kem dưỡng ẩm không mùi, không chứa lanolin để tránh kích ứng, theo tư vấn ê-kíp xạ trị. Trong trường hợp bỏng bức xạ nghiêm trọng, bác sĩ có thể kê thuốc bôi đặc trị, ví dụ như kem steroid để giảm viêm và hạn chế nguy cơ tổn thương da, đặc biệt nếu đang xạ trị ung thư vú hoặc các vùng da nhạy cảm khác.

Điều quan trọng là chỉ sử dụng các sản phẩm được bác sĩ khuyến nghị. Trước khi dùng bất kỳ loại thuốc bôi, kem dưỡng ẩm hay sản phẩm chăm sóc da nào, người bệnh nên hỏi ý kiến bác sĩ để xác định loại an toàn và tần suất sử dụng phù hợp.

Thông thường, các triệu chứng nhẹ sẽ cải thiện sau vài tuần kể từ khi kết thúc điều trị. Tuy nhiên, da vẫn có thể nhạy cảm trong khoảng một tháng. Quá trình hồi phục hoàn toàn có thể kéo dài hơn, do đó người bệnh nên chăm sóc da cẩn thận, tránh phơi nắng trực tiếp và giữ da sạch, khô thoáng.

Nếu nghi ngờ da bị nhiễm trùng, người bệnh cần liên hệ ngay với bác sĩ Xạ trị và chuyên khoa Da liễu để được thăm khám kịp thời. Tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng, bác sĩ sẽ quyết định việc tiếp tục, tạm ngưng hay hoãn lịch xạ trị. Các dấu hiệu cảnh báo bao gồm:

• Sốt từ 100,4°F (38,3°C) trở lên.
• Vùng da điều trị trở nên nóng, đỏ hoặc đổi màu bất thường (đỏ sẫm ở da sáng, hoặc tối màu hơn ở da nâu, đen).
• Da tiết dịch có mùi hôi hoặc xuất hiện dịch vàng, mủ.

Làm thế nào để ngăn ngừa viêm da do bức xạ?

Không thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ viêm da do xạ trị nhưng có thể giảm mức độ và nguy cơ viêm da bằng chăm sóc da đúng và dự phòng theo chỉ định, bao gồm:

• Làm sạch nhẹ nhàng: Rửa vùng da bị kích ứng bằng xà phòng dịu nhẹ và nước ấm, chỉ dùng tay thay vì khăn mặt hoặc xơ mướp.
• Không chà xát hoặc gãi da: Tránh gãi ngay cả khi da bị ngứa, lau khô bằng khăn lông mềm sau khi tắm.
• Chỉ sử dụng dao cạo điện: Nếu cần cạo vùng điều trị, người bệnh dùng dao cạo điện để tránh gây kích ứng da. Dao cạo thông thường có thể cọ xát vào da, gây tổn thương da.
• Không sử dụng túi chườm nóng: Nhiệt độ quá cao có thể gây kích ứng da.
• Mặc quần áo rộng rãi, mềm mại: Chọn quần áo không cọ xát hoặc gây kích ứng vùng da bị ảnh hưởng bởi bức xạ.
• Tránh băng bó bằng chất kết dính mạnh: Nếu băng bó vùng điều trị, chỉ nên cố định băng bằng băng giấy để không làm căng da. Cố gắng đặt băng cách xa vùng điều trị và không dán băng ở cùng một vị trí mỗi lần.
• Tránh xa ánh nắng mặt trời: Mặc quần áo bảo hộ khi ra ngoài, tiếp xúc với ánh nắng mặt trời. Người bệnh có thể tham khảo ý kiến ​​bác sĩ về các loại kem chống nắng phù hợp.
• Giữ mát: Da có thể dễ chịu hơn nếu ở môi trường mát mẻ, có độ ẩm phù hợp. Người bệnh có thể sử dụng máy tạo độ ẩm để phòng ngừa khô da.

Xạ trị là phương pháp điều trị ung thư hiệu quả, tuy nhiên có thể gây ra một số tác dụng phụ khó chịu, trong đó có viêm da do xạ trị. Dù không thể hoàn toàn ngăn ngừa tình trạng này nhưng người bệnh có thể trao đổi với bác sĩ để được hướng dẫn cách chăm sóc và theo dõi da phù hợp với phác đồ điều trị. Bác sĩ cũng sẽ giúp nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường trên da và xử lý kịp thời.