Viêm da dạng herpes là bệnh da liễu mạn tính gây phát ban đỏ, mụn nước nhỏ và ngứa dữ dội, thường xuất hiện đối xứng ở khuỷu tay, đầu gối, mông, lưng hoặc da đầu. Dù tên gọi dễ gây nhầm lẫn, bệnh không phải do virus herpes mà thường liên quan đến đáp ứng miễn dịch với gluten. Nhận biết đúng triệu chứng, nguyên nhân và cách điều trị giúp người bệnh kiểm soát tổn thương da, giảm tái phát và hạn chế ảnh hưởng đến chất lượng sống.
Viêm da dạng Herpes, hay bệnh Duhring (DH), là bệnh da mạn tính xảy ra do cơ thể phản ứng bất thường với gluten trong thức ăn. Phần lớn người mắc bệnh này cũng bị bệnh celiac – tình trạng đường ruột nhạy cảm với gluten.
Mặc dù có tên gọi là “dạng Herpes”, nhưng bệnh không liên quan và cũng không do virus Herpes gây ra. Tên gọi này chỉ xuất phát từ hình ảnh tổn thương da trông giống với Herpes. Bệnh thường khởi phát trong độ tuổi từ 30 đến 40, nhưng cũng có thể gặp ở trẻ em và người lớn tuổi. Tỷ lệ mắc bệnh ở nam giới hơi cao hơn so với nữ giới. (1)
Viêm da dạng Herpes xảy ra do cơ thể không dung nạp với gluten – thành phần có trong lúa mì, lúa mạch đen và một số loại ngũ cốc khác. Khi người bệnh ăn thực phẩm chứa gluten, sẽ bị kích hoạt hệ miễn dịch tạo ra các kháng thể IgA. Những kháng thể này không chỉ gây tổn thương ở ruột mà còn lắng đọng tại da, từ đó gây ra tình trạng phát ban đặc trưng của bệnh. (2)
Bệnh có liên quan đến yếu tố di truyền. Những người có người thân trong gia đình mắc bệnh này hoặc bệnh celiac sẽ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.
Viêm da dạng Herpes thường khởi phát ngứa dữ dội, sau đó xuất hiện các tổn thương da đối xứng ở 2 bên cơ thể. Người bệnh có thể thấy các mụn nước nhỏ hoặc bọng nước, thường có kích thước khoảng 3-5 mm. Do ngứa nhiều và gãi thường xuyên, các mụn nước dễ bị vỡ, gây loét và đóng vảy.
Các vùng hay gặp tổn thương da nhất là đầu, vai, mông, khuỷu tay và đầu gối. Ở giai đoạn sớm, bệnh chỉ biểu hiện bằng các nốt sẩn ngứa hoặc những chấm xuất huyết nhỏ ở đầu ngón tay.
Ngoài ra, người bệnh cũng có thể xuất hiện các mảng đỏ phẳng, mảng da dày hoặc nốt sẩn, khiến dễ bị nhầm với các bệnh về da khác như viêm da, ghẻ hoặc mề đay dạng sẩn. Khi các tổn thương lành lại, da thường để lại vùng tăng sắc tố hoặc giảm sắc tố sau viêm.
Viêm da Herpes có thể gây ra nhiều vấn đề sức khỏe, đặc biệt khi đi kèm với bệnh celiac.
Viêm da dạng Herpes (DH) được chẩn đoán dựa trên thăm khám lâm sàng kết hợp với các xét nghiệm
Nếu xét nghiệm máu nghi ngờ bệnh celiac, bác sĩ có thể chỉ định sinh thiết ruột non để xác nhận. Bệnh thường gây teo nhung mao ruột non, làm niêm mạc ruột trở nên phẳng và giảm khả năng hấp thu chất dinh dưỡng. Ngoài ra, xét nghiệm gen HLA cũng có thể hỗ trợ chẩn đoán, vì đa số người mắc bệnh mang gen HLA-DQ2 hoặc HLA-DQ8.
Điều quan trọng trong điều trị bệnh viêm da dạng Herpes là tuân thủ chế độ ăn hoàn toàn không chứa gluten suốt đời. Chế độ ăn không gluten mang lại nhiều tác dụng:
Tuy nhiên hiệu quả của chế độ ăn không gluten thường không thấy ngay mà người bệnh cần phải kiên trì trong thời gian dài, thậm chí khoảng 1-2 năm nếu muốn đạt hiệu quả tối đa.
Đối với vùng da tổn thương còn ướt hoặc có bọng nước, đặc biệt bọng nước đã vỡ, có thể sử dụng gạc ẩm để làm dịu và hút dịch. Người bệnh cũng nên rửa nhẹ vùng da này bằng dung dịch Jarish hoặc thuốc tím pha loãng để làm sạch và giảm nguy cơ nhiễm trùng.
Khi tổn thương đã khô lại, có thể bôi mỡ kháng sinh để phòng nhiễm khuẩn hoặc bôi thuốc mỡ corticosteroid nhằm giảm viêm và ngứa theo chỉ định của bác sĩ.
Dapsone là thuốc được ưu tiên trong điều trị viêm da dạng Herpes vì giúp giảm ngứa và phát ban nhanh, thường cải thiện sau 2-3 ngày. Tuy nhiên, thuốc chỉ kiểm soát triệu chứng ở da mà không điều trị tổn thương ruột do gluten gây ra. Khi người bệnh tuân thủ chế độ ăn không chứa gluten trong thời gian dài, liều dapsone có thể được giảm dần hoặc ngừng hẳn, dù quá trình này có thể kéo dài nhiều năm.
Dapsone có thể gây tác dụng phụ, đặc biệt thiếu máu tán huyết, nên cần theo dõi xét nghiệm máu định kỳ. Nếu người bệnh không dung nạp được dapsone, bác sĩ có thể chỉ định các thuốc thay thế như colchicine, tetracycline, nicotinamide hoặc một số thuốc khác. Trong đó, tetracycline và nicotinamide kết hợp đã được chứng minh có hiệu quả và tương đối an toàn.
Hiện chưa có biện pháp nào có thể phòng ngừa hoàn toàn viêm da dạng Herpes. Tuy nhiên, người bệnh có thể kiểm soát và hạn chế bệnh tái phát bằng cách tuân thủ chế độ ăn không chứa gluten. Việc tránh hoàn toàn gluten giúp giảm triệu chứng, ngăn tổn thương da tái xuất hiện và hạn chế các biến chứng liên quan đến bệnh.
Có thể bạn chưa biết: Viêm da dạng đường Blaschko (BLAISE)
Chuyên khoa Da liễu – Thẩm mỹ Da, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM và Đơn vị Da liễu – Thẩm mỹ Da, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM – cơ sở phường Tân Hưng (Quận 7 cũ) là địa chỉ tin cậy trong thăm khám và điều trị các bệnh da liễu mạn tính.
Tại đây, người bệnh được đội ngũ bác sĩ da liễu giàu kinh nghiệm trực tiếp thăm khám và xây dựng phác đồ điều trị cá nhân hóa, kết hợp giữa thuốc bôi, thuốc uống và theo dõi lâu dài nhằm kiểm soát bệnh hiệu quả và an toàn. Quy trình khám chữa bệnh nhanh gọn, chi phí hợp lý cùng sự tận tâm của đội ngũ nhân viên y tế giúp người bệnh yên tâm trong suốt quá trình điều trị.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Viêm da dạng Herpes không phải là do virus gây ra mà xuất phát từ phản ứng miễn dịch của cơ thể với gluten. Việc hiểu rõ bệnh sẽ giúp người bệnh chủ động hơn trong điều trị và chăm sóc, đặc biệt duy trì chế độ ăn không chứa gluten, từ đó giảm tái phát và hạn chế ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày.
