U tiểu não: Triệu chứng, nguyên nhân, chẩn đoán và điều trị

U tiểu não có thể ảnh hướng đến chức năng vận động, giữ thăng bằng, thậm chí gây biến chứng nghiêm trọng. Người bệnh nên chủ động theo dõi triệu chứng, thăm khám kịp thời để can thiệp điều trị sớm, cải thiện tiên lượng theo hướng tích cực.

U tiểu não là gì?

U tiểu não là khối mô bất thường phát triển trong vùng tiểu não của não bộ, có thể là u lành tính hoặc ác tính. Tiểu não đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát vận động, giữ thăng bằng và điều phối các chuyển động phức tạp. Không phải tất cả các trường hợp khối u tiểu não đều nguy hiểm. Tuy nhiên, u kích thước quá lớn hoặc chèn ép mô não có thể gây ra nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, ảnh hưởng đến khả năng vận động, nhận thức, thậm chí đe dọa đến tính mạng. (1)

Phân loại u tiểu não

U vùng tiểu não thường được chia thành hai nhóm chính là u lành tính và u ác tính, dựa trên đặc điểm mô học, tốc độ phát triển và khả năng xâm lấn mô xung quanh:

1. U tiểu não lành tính

U lành tính ở tiểu não thường phát triển chậm, có ranh giới rõ và ít có khả năng lan rộng sang các vùng khác của não. Một số loại phổ biến bao gồm u tế bào hình sao (pilocytic astrocytoma) thường gặp ở trẻ em và có thể điều trị hiệu quả bằng phẫu thuật. U màng não (meningioma) cũng có thể phát triển gần tiểu não và chèn ép vùng này, nhưng hiếm khi là ác tính. Một loại khác là u Schwann (schwannoma), phát sinh từ các dây thần kinh sọ, ảnh hưởng đến khả năng giữ thăng bằng và thính giác.

2. U tiểu não ác tính

U tiểu não ác tính có xu hướng phát triển nhanh, xâm lấn và có nguy cơ cao di căn thông qua dịch não tủy. U nguyên bào tủy (Medulloblastoma) là dạng phổ biến nhất ở trẻ em, thường xuất hiện ở hố sau não và có tiên lượng phức tạp. U nguyên bào thần kinh đệm đa dạng (Glioblastoma multiforme) là dạng u thần kinh đệm ác tính, mặc dù ít gặp ở tiểu não nhưng có đặc điểm xâm lấn nhiều và khó điều trị.

Triệu chứng u tiểu não

U tiểu não triệu chứng như thế nào? Triệu chứng của u tiểu não thường xuất hiện dần dần theo thời gian và liên quan chủ yếu đến sự mất kiểm soát vận động, khả năng giữ thăng bằng. Người bệnh có thể gặp tình trạng:

• Đau đầu kéo dài, thường xuất hiện vào buổi sáng và tăng lên khi ho hoặc cúi người;
• Buồn nôn và nôn không rõ nguyên nhân do tăng áp lực nội sọ;
• Các biểu hiện khác như mất thăng bằng khi đi lại, run tay khi cầm nắm vật, chóng mặt kéo dài, nhìn đôi hoặc mờ, giảm thính giác hoặc các thay đổi về cảm xúc và hành vi…

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Người bệnh cần đi khám bác sĩ khi nhận thấy các triệu chứng đáng lo ngại sau đây:

• Đau đầu kéo dài;
• Buồn nôn, nôn mửa không rõ nguyên nhân;
• Mất thăng bằng;
• Rối loạn thị giác;
• Chóng mặt hoặc thay đổi tính cách bất thường.

Những dấu hiệu này có thể là biểu hiện ban đầu của u tiểu não hoặc các bệnh lý thần kinh nghiêm trọng khác. Chẩn đoán sớm đóng vai trò quan trọng, giúp bác sĩ xác định chính xác bản chất khối u và đưa ra phương án điều trị phù hợp, kịp thời.

Nguyên nhân gây u tiểu não

Hiện nay, nguyên nhân chính xác gây ra u tiểu não vẫn chưa được xác định rõ, nhưng có thể liên quan đến các yếu tố nguy cơ sau:

• Tiếp xúc với bức xạ ion hóa: Tiếp xúc với bức xạ ion hóa trong môi trường làm việc, môi trường sống… có thể làm tăng nguy cơ phát triển u não.
• Yếu tố di truyền: Một số hội chứng di truyền như hội chứng Turcot, hội chứng Li-Fraumeni và hội chứng Cowden có liên quan đến nguy cơ cao phát triển u não.
• Hệ miễn dịch suy yếu: Những người có hệ miễn dịch suy yếu, chẳng hạn như bệnh nhân HIV/AIDS hoặc người dùng thuốc ức chế miễn dịch có nguy cơ mắc các loại u não cao hơn người bình thường.

Đối tượng nào có nguy cơ mắc bệnh?

Một số nhóm người có nguy cơ cao mắc bệnh u tiểu não, bao gồm:

• Trẻ em: U tiểu não thường gặp ở trẻ em hơn người lớn, đặc biệt là các loại u như u nguyên bào tủy.
• Người tiếp xúc với hóa chất độc hại: Tiếp xúc lâu dài với các hóa chất như vinyl chloride, thuốc trừ sâu và các sản phẩm dầu mỏ có thể làm tăng nguy cơ phát triển u não.
• Người có tiền sử gia đình mắc u não: Nếu trong gia đình có người từng mắc u não, nguy cơ mắc bệnh có thể cao hơn bình thường.

Khối u tiểu não có nguy hiểm không?

Mức độ nguy hiểm của u tiểu não phụ thuộc vào loại u (lành tính hay ác tính), kích thước, vị trí và tốc độ phát triển của khối u. U lành tính thường phát triển chậm và có thể được loại bỏ hoàn toàn bằng phẫu thuật. Tuy nhiên, u ác tính có thể phát triển nhanh, xâm lấn các mô lân cận và gây ra các triệu chứng nghiêm trọng như mất thăng bằng, chóng mặt, đau đầu, buồn nôn.

Tiên lượng tỷ lệ sống sót của bệnh u tiểu não

Tiên lượng sống khi mắc u tiểu não phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm loại u, tuổi tác và tình trạng sức khỏe tổng thể. Khoảng 70% trường hợp u não sống sót sau 5 năm kể từ khi được chẩn đoán. Tuy nhiên, tỷ lệ sống sót có thể thấp hơn đối với các loại u ác tính như u nguyên bào thần kinh đệm.

Cách chẩn đoán khối u tiểu não

Để chẩn đoán khối u tiểu não, bác sĩ có thể chỉ định thực hiện các phương pháp sau đây:

• Khám lâm sàng và thần kinh: Đánh giá các triệu chứng và chức năng thần kinh của người bệnh.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI): Giúp xác định vị trí, kích thước và đặc điểm của khối u.
• Chụp cắt lớp vi tính (CT scan): Được sử dụng khi việc áp dụng kỹ thuật chụp MRI không khả thi hoặc để bổ sung thông tin.
• Sinh thiết: Lấy mẫu mô từ khối u để xác định loại tế bào và mức độ ác tính.

Cách điều trị u tiểu não

Phương pháp điều trị u tiểu não được chỉ định tùy thuộc vào loại u, vị trí và tình trạng sức khỏe của người bệnh. Các phương pháp điều trị chính có thể bao gồm: (2)

• Phẫu thuật: Loại bỏ khối u là phương pháp điều trị chính, đặc biệt là với u lành tính.
• Xạ trị: Sử dụng tia X năng lượng cao để tiêu diệt tế bào ung thư, thường được sử dụng sau phẫu thuật hoặc khi phẫu thuật không khả thi.
• Hóa trị: Sử dụng thuốc để tiêu diệt tế bào ung thư, thường được sử dụng kết hợp với xạ trị trong điều trị u ác tính.
• Liệu pháp nhắm trúng đích và miễn dịch: Đang được nghiên cứu và áp dụng trong một số trường hợp để tăng hiệu quả điều trị và giảm tác dụng phụ.

Khoa Phẫu thuật Thần kinh, Trung tâm Khoa học Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là cơ sở y tế uy tín điều trị hiệu quả nhiều bệnh lý sọ não – cột sống – thần kinh, bao gồm cả bệnh u tiểu não.

Bệnh viện quy tụ đội ngũ bác sĩ dày dặn kinh nghiệm, được trang bị nhiều máy móc tiên tiến, phục vụ tối ưu cho việc khám, chẩn đoán, điều trị, ví dụ như: Robot AI Modus V Synaptive, bộ đôi định vị dẫn đường thần kinh AI và kính vi phẫu, máy chụp CT 768 lát cắt, 1975 lát cắt, 100,000 lát cắt, hệ thống MRI 1,5 – 3 tesla… Quy trình khám chữa bệnh diễn ra khoa học, chuyên nghiệp với nhiều tiện ích y tế, áp dụng đầy đủ các chính sách bảo hiểm.

Có thể phòng ngừa bệnh u tiểu não không?

Hiện nay, không có biện pháp phòng ngừa cụ thể đối với u tiểu não. Tuy nhiên, các chuyên gia khuyến cáo nên hạn chế tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ như bức xạ ion hóa và hóa chất độc hại để giúp làm giảm nguy cơ mắc bệnh. Mỗi người cũng nên khám sức khỏe định kỳ để tầm soát bệnh lý khoảng 1 – 2 lần/năm.

Để đặt lịch thăm khám, điều trị bệnh tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách vui lòng liên hệ:

U tiểu não là tình trạng nghiêm trọng, cần được phát hiện sớm để can thiệp điều trị kịp thời và cải thiện tiên lượng sống. Mỗi người nên chủ động theo dõi tình trạng sức khỏe của mình, đi khám ngay khi nhận thấy triệu chứng thần kinh bất thường để được chẩn đoán sớm.