Tụt huyết áp khi mang thai do đâu? Cách xử lý an toàn

Tụt huyết áp khi mang thai là tình trạng phổ biến và thường không đáng lo ngại, hầu hết các trường hợp huyết áp sẽ tự trở về mức bình thường như trước khi mang thai. Tuy nhiên, nếu huyết áp tụt sâu, mẹ bầu và thai nhi có thể đối mặt với nguy hiểm.

Tụt huyết áp khi mang thai là gì?

Tụt huyết áp khi mang thai là triệu chứng huyết áp thấp mới xuất hiện đột ngột trong thai kỳ, được xác định khi chỉ số huyết áp tâm thu < 90 mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương < 60 mmHg.

Theo Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), huyết áp bình thường là 120/80 mmHg. Mẹ bầu thường bị huyết áp thấp trong 24 tuần đầu của thai kỳ. Nguyên nhân là do sự giãn mạch dưới tác động của hormone progesterone, sau đó tăng dần trở lại ở tam cá nguyệt thứ ba và thường phục hồi mức trước mang thai sau sinh. (1)

Hầu hết mẹ bầu đều lo lắng huyết áp thấp khi mang thai có nguy hiểm không? Theo bác sĩ Quốc Thường, phần lớn các trường hợp huyết áp hơi thấp khi mang thai không ảnh hưởng nghiêm trọng đến thai nhi, nhưng nếu huyết áp thấp thường xuyên dưới 90/60 mmHg, đặc biệt dưới 80/50 mmHg cần được theo dõi sát sao bởi có thể làm giảm lượng máu nuôi, dẫn đến thiếu oxy và dinh dưỡng cho thai nhi. Hậu quả có thể ảnh hưởng đến sự phát triển khoẻ mạnh của thai, gây ra nhiều biến chứng như suy thai, thai lưu trong tử cung, thai chậm phát triển, sinh non,…

Ngoài ra, bệnh tụt huyết áp còn làm giảm máu lên não, khiến mẹ bầu dễ chóng mặt, ngất xỉu, té ngã, gây chấn thương nguy hiểm cho mẹ và thai.

Nguyên nhân dẫn đến tụt huyết áp khi mang thai

Bác sĩ Thường cho biết, trong nửa đầu thai kỳ, nồng độ hormone progesterone tăng cao làm giãn nở các mạch máu, tăng cường thể tích tuần hoàn đến tử cung và bánh nhau khiến máu lưu thông chậm, huyết áp có xu hướng giảm nhẹ. Lưu lượng máu tăng lên để nuôi dưỡng thai nhi cũng làm cho tim và hệ tuần hoàn phải làm việc nhiều hơn. Vì máu không phân bố đều khắp cơ thể nên dẫn đến thiếu máu tới não hoặc các cơ quan. (2)

Ngoài ra, các yếu tố tác động làm huyết áp bà bầu xuống thấp còn bao gồm:

• Thay đổi tư thế đột ngột (từ nằm sang đứng hoặc ngồi).
• Thiếu dinh dưỡng, thiếu máu (thiếu sắt, vitamin B12, axit folic).
• Uống ít nước hoặc mất nước do nôn nghén.
• Thiếu ngủ, mệt mỏi, stress kéo dài.
• Nằm ngửa lâu ở tam cá nguyệt thứ ba, do tử cung chèn ép tĩnh mạch chủ dưới (hội chứng hạ huyết áp tư thế nằm ngửa).

Dấu hiệu tụt huyết áp ở bà bầu dễ nhận biết

Các triệu chứng tụt huyết áp khi mang thai khá mờ nhạt, dễ bị nhầm lẫn với các biểu hiện thông thường của thai kỳ. Dưới đây là một số triệu chứng thường gặp giúp mẹ sớm nhận biết:

• Chóng mặt, choáng váng: Đây là dấu hiệu điển hình khi huyết áp giảm đột ngột khiến máu không đủ cung cấp lên não. Lúc này mẹ có thể cảm thấy mắt mờ, mất thăng bằng, quay cuồng khi thay đổi tư thế đột ngột. Khi mẹ bầu bị chóng mặt do giảm huyết áp, lời khuyên là mẹ hãy ngồi hoặc nằm nghỉ ngay để tránh té ngã hoặc chấn thương.
• Mệt mỏi, kiệt sức: Triệu chứng này có thể xuất hiện do máu không đủ cung cấp cho các cơ quan, khiến mẹ bị mất năng lượng, khó tập trung để thực hiện các hoạt động sinh hoạt thường ngày.
• Nhịp tim nhanh, thở nông: Triệu chứng xảy ra khi cơ thể phản ứng với tình trạng huyết áp xuống thấp. Khi đó nhịp tim tăng dần để bù lại lưu lượng máu bị giảm.
• Đau đầu, hoa mắt: Nguyên do bởi huyết áp xuống thấp dẫn đến làm giảm lưu lượng máu đến não.
• Da lạnh, tái nhợt: Đặc biệt là ở đầu chi như bàn tay, bàn chân do hệ tuần hoàn ngoại vi suy yếu.
• Buồn nôn: Triệu chứng này thường bị nhầm lẫn ở giai đoạn ốm nghén. Tuy nhiên, nếu mẹ cảm thấy buồn nôn đi kèm vã mồ hôi lạnh, có cảm giác hồi hộp, hụt hơi, da nhợt nhạt, chóng mặt,… đó có thể là dấu hiệu của chỉ số huyết áp thấp.
• Ngất xỉu đột ngột: Thường xảy ra trong trường hợp nghiêm trọng, máu không đủ cung cấp đến não. Đây là dấu hiệu cực kỳ nguy hiểm vì có thể khiến mẹ bị té ngã, chấn thương, nguy cơ ảnh hưởng xấu đến thai nhi.

Cách xử lý khi bà bầu bị tụt huyết áp

Khi nhận thấy dấu hiệu huyết áp xuống thấp ở mẹ bầu, nên xử trí nhanh để ổn định tình trạng, tránh té ngã hoặc chấn thương nguy hiểm. Các bước sơ cứu tại chỗ gồm nằm nghiêng người bên trái để máu lưu thông tốt hơn đến tim và não, tránh đè ép tĩnh mạch chủ. Mẹ nên đặt gối dưới chân, nâng nhẹ chân để máu dồn về tim nhanh chóng. Cố gắng hít thở sâu, uống nhiều nước, ăn nhẹ, thực hiện các biện pháp thư giãn để làm dịu thần kinh, tăng cường lượng oxy và lượng đường trong máu. Nên gọi ngay cho người thân hoặc nhân viên y tế để được hỗ trợ.

Để hạn chế nguy cơ phụ nữ mang thai bị tụt huyết áp, chúng ta cần phải:

• Xây dựng chế độ ăn uống đầy đủ các chất dinh dưỡng cần thiết, ưu tiên thực phẩm giàu sắt, protein, vitamin nhóm B.
• Chia nhỏ các bữa ăn trong ngày, tránh nhịn đói quá lâu.
• Uống đủ nước mỗi ngày.
• Không tắm bồn hoặc tắm vòi sen quá nóng.
• Không thay đổi tư thế đột ngột, khi nằm hoặc ngồi lâu, hãy đứng dậy từ từ.
• Nằm nghiêng thay vì nằm ngửa. Khi nằm, hãy xoay nghiêng người trước khi ngồi dậy.
• Không đứng quá lâu.
• Mặc quần áo rộng rãi, thoải mái.
• Sắp xếp thời gian biểu hợp lý để có thời gian nghỉ ngơi, ngủ đủ giấc.
• Tập luyện thể dục thể thao điều độ, ưu tiên những bài tập nhẹ nhàng như yoga, đi bộ hoặc bơi lội nhằm giúp tăng cường tuần hoàn máu, cải thiện huyết áp.
• Theo dõi sát sao quá trình thai kỳ, nhất là nếu các mẹ có tiền sử huyết áp thấp hoặc từng ngất xỉu ở lần mang thai trước.

Nếu chỉ số huyết áp ở bà bầu vẫn tụt hoặc không cải thiện dù đã áp dụng các biện pháp nêu trên, mẹ bầu nên thăm khám ngay để được bác sĩ kiểm tra và chẩn đoán chính xác, loại trừ huyết áp thấp do một bệnh lý tiềm ẩn.

Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Các mẹ bầu nên đến bệnh viện gặp bác sĩ ngay lập tức nếu có các dấu hiệu bệnh trở nặng như:

• Huyết áp < 90/60 mmHg kèm chóng mặt, ngất, mệt nặng.
• Ngất xỉu lặp lại nhiều lần hoặc kéo dài > 1 phút.
• Đau ngực, khó thở, mạch nhanh bất thường.
• Buồn nôn dữ dội, không ăn uống được.
• Có dấu hiệu giảm cử động thai.

Thông thường, tụt huyết áp khi mang thai không cần điều trị, một số biện pháp chăm sóc có thể cải thiện triệu chứng. Tuy nhiên, một số trường hợp bà bầu bị suy giảm huyết áp bất thường hoặc có vấn đề sức khỏe tiềm ẩn như thiếu máu có thể cần sử dụng thuốc. Tuỳ vào từng trường hợp cụ thể mà bác sĩ sẽ hướng dẫn mẹ cách xử trí phù hợp, đảm bảo thai kỳ khỏe mạnh và an toàn. (3)

Mẹ bầu cần tuân thủ lịch khám thai định kỳ được bác sĩ hướng dẫn để được theo dõi sát sao huyết áp trong thai kỳ, can thiệp xử trí kịp thời những tình huống huyết áp quá thấp hoặc quá cao đều có thể gây nguy hiểm

Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh hội tụ đội ngũ chuyên gia – bác sĩ Sản Phụ khoa giỏi chuyên môn, giàu kinh nghiệm, sở hữu hệ thống máy móc hiện đại, phối hợp đa chuyên khoa như Trung tâm Xét nghiệm, Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh, Trung tâm Tim mạch, Trung tâm Y học bào thai, Trung tâm Sơ sinh,… phát hiện sớm và xử trí kịp thời những trường hợp phụ nữ mang thai có huyết áp thấp, điều chỉnh huyết áp về mức cân bằng giúp mẹ an tâm tận hưởng thai kỳ an toàn và khỏe mạnh.

Tóm lại, tụt huyết áp khi mang thai có thể là tình trạng bình thường, nhưng cũng có thể là dấu hiệu của một bệnh lý tiềm ẩn. Điều quan trọng là mẹ cần biết cách xử trí nhanh khi xuất hiện triệu chứng, ghi lại các dấu hiệu kèm theo rồi thăm khám sớm để được bác sĩ kiểm tra, chẩn đoán chính xác và hướng dẫn chăm sóc hoặc sử dụng thuốc phù hợp.