Các bệnh lý về phổi và màng phổi thường tiến triển âm thầm, có mức độ nguy hiểm cao nhưng dễ bị bỏ qua dẫn đến tình trạng thăm khám muộn. Một trong số đó là tràn dịch màng phổi do lao, tình trạng này có thể gây biến chứng kéo dài nhiều năm nếu không điều trị đúng. Bài viết dưới đây sẽ mang đến những kiến thức thiết thực và cần thiết giúp bạn hiểu rõ hơn về căn bệnh này.
Tràn dịch màng phổi do lao là tình trạng chất lỏng tích tụ bất thường trong khoang màng phổi do nhiễm vi khuẩn lao (Mycobacterium Tuberculosis). Bệnh chiếm 25-37% tổng số các ca mắc bệnh tại Việt Nam.
Đây cũng là một dạng của tràn dịch phổi dịch tiết, xảy ra khi vi khuẩn lao gây viêm tại màng phổi. Quá trình viêm này làm tăng tính thấm của mao mạch và kích hoạt phản ứng miễn dịch tại chỗ, từ đó dẫn đến sự tích tụ dịch tiết trong khoang màng phổi.
Tràn dịch màng phổi do lao có thể gặp ở nhiều độ tuổi khác nhau, tuy nhiên thường gặp hơn ở người trẻ. Bệnh cũng được ghi nhận với tỷ lệ cao hơn ở nam giới so với nữ giới. Bệnh có thể biểu hiện dưới dạng tổn thương đơn lẻ hoặc kèm theo các bất thường tại nhu mô phổi. Đặc biệt, những người nhiễm HIV do suy giảm miễn dịch nên dễ bị nhiễm vi khuẩn lao hơn, từ đó làm tăng nguy cơ phát triển bệnh. (1)
Ngoài ra, một số yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh như:
Giống như tên gọi, bệnh xảy ra do vi khuẩn lao xâm nhập vào màng phổi, gây viêm và tích tụ dịch trong khoang màng phổi. Dịch tràn màng phổi có thể xảy ra do lao tái hoạt động (lao tái phát ở người đã điều trị khỏi) hoặc lao nguyên phát (lao giai đoạn đầu). Ở người lớn tuổi, tình trạng này thường liên quan đến lao tái hoạt động, trong khi ở người trẻ, bệnh chủ yếu xuất hiện trong lao nguyên phát.
Triệu chứng khởi đầu của bệnh thường là ho, chủ yếu là ho khan và mức độ ho có thể nặng hơn khi người bệnh thay đổi tư thế trong quá trình sinh hoạt. Ngoài ra, đau ngực cũng được cho là dấu hiệu sớm. Bệnh nhân thường có biểu hiện sốt nhẹ, nhất là vào buổi chiều, kèm theo tình trạng mệt mỏi và giảm cân. Khi dịch trong khoang màng phổi tích tụ với số lượng lớn, cảm giác khó thở sẽ xuất hiện và có xu hướng nặng dần theo thời gian. Khi chọc hút dịch sẽ thấy dịch có màu vàng chanh.
Bất kỳ trường hợp nào khi đi khám cũng đều được đánh giá kỹ lưỡng để loại trừ nguyên nhân do lao. Bác sĩ sẽ áp dụng các tiêu chí chẩn đoán phù hợp nhằm xác định chính xác có phải do lao hay không, từ đó đưa ra kết luận tối ưu cho việc điều trị.
Việc điều trị dịch tràn màng phổi do lao chủ yếu hướng đến kiểm soát nguyên nhân gốc rễ là bệnh lao, từ đó giúp cải thiện các triệu chứng và ngăn ngừa biến chứng. Do vậy, quá trình điều trị cần được thực hiện đúng cách để ngăn ngừa các biến chứng lâu dài như xơ dính màng phổi hoặc hình thành ổ cặn.
Người bệnh sẽ được bác sĩ thực hiện thủ thuật chọc hút dịch, đây là phương pháp đóng vai trò quan trọng trong cả chẩn đoán và cải thiện triệu chứng. Nếu cần, thủ thuật này có thể được thực hiện nhiều lần đến khi hết dịch. Tuy nhiên, với những bệnh nhân không có triệu chứng nghiêm trọng, việc chọc hút thường xuyên là không cần thiết, bởi dịch có thể tự tiêu biến khi áp dụng phác đồ điều trị lao hiệu quả.
Sau khi kiểm soát được các triệu chứng ban đầu, việc điều trị sẽ tập trung vào kiểm soát bệnh lao bằng phác đồ phù hợp. Người bệnh cần tham gia chương trình điều trị theo hướng dẫn của Chương trình Chống Lao Quốc gia. Tràn dịch màng phổi do lao có thể được điều trị theo nhiều phác đồ khác nhau, tùy vào từng trường hợp cụ thể mà bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp nhất với người bệnh.
Thuốc điều trị lao nên được uống một lần trong ngày và vào lúc bụng đói để tăng khả năng hấp thu và đạt hiệu quả điều trị tốt nhất. Ngoài ra, bệnh nhân có thể cần bổ sung thuốc bảo vệ gan và được theo dõi chặt chẽ để phát hiện sớm các tác dụng phụ không mong muốn trong quá trình điều trị.
Người bệnh nên thực hiện các bài tập hỗ trợ giãn nở phổi, chẳng hạn như luyện tập hít thở sâu để tăng độ căng của màng phổi từ bên ngoài, kết hợp với việc thổi bóng đều đặn nhằm nâng cao khả năng giãn nở của phổi từ bên trong.
Nếu bệnh nhân gặp phải biến chứng nghiêm trọng như mủ màng phổi hoặc thông phế quản – màng phổi, cần tiến hành dẫn lưu theo mức độ phù hợp. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể cân nhắc can thiệp bằng phẫu thuật nếu tình trạng bệnh yêu cầu. Việc điều trị các biến chứng này vẫn phải song song với phác đồ điều trị lao đủ mạnh để đảm bảo kiểm soát bệnh hiệu quả.
Trường hợp được chỉ định phẫu thuật, bệnh nhân không cần quá lo lắng, vì hiện nay đã có nhiều phương pháp xâm lấn tối thiểu mang lại hiệu quả cao và an toàn. Trong đó, phẫu thuật nội soi lồng ngực hỗ trợ video (VATS) và phẫu thuật có robot hỗ trợ được xem là những kỹ thuật tiên tiến nhất. Với khả năng can thiệp chính xác, ít xâm lấn, hạn chế biến chứng và rút ngắn thời gian hồi phục, những phương pháp này giúp bệnh nhân nhanh chóng trở lại cuộc sống bình thường.
Nếu không được phát hiện sớm hoặc điều trị kịp thời, bệnh có thể diễn biến phức tạp, kéo theo nguy cơ cao xuất hiện các biến chứng nghiêm trọng. Trong đó, viêm mủ màng phổi, tràn dịch kèm tràn khí, dày dính màng phổi hay hình thành ổ cặn là những biến chứng đáng lo ngại. Vấn đề này có thể để lại di chứng lâu dài lên chức năng hô hấp và sức khỏe tổng thể của người mắc phải.
Biện pháp phòng ngừa chủ yếu dựa vào các nguyên tắc phòng ngừa bệnh lao phổi. Có thể kể đến như:
Bệnh không có tính lây nhiễm nên không cần quá lo lắng nếu người bệnh chỉ được chẩn đoán mắc lao màng phổi đơn thuần. Tuy nhiên, nếu trường hợp tràn dịch màng phổi do lao có kèm theo lao phổi, thì khả năng lây truyền qua đường hô hấp là có thể xảy ra. Khi người mắc lao phổi ho, hắt hơi hoặc nói chuyện, vi khuẩn lao có thể phát tán trong không khí. Nếu tiếp xúc gần với người bệnh mà không có biện pháp bảo vệ, nguy cơ nhiễm lao sẽ tăng lên.
Đây là một bệnh có tính nguy hiểm cao. Nếu tràn dịch màng phổi do lao không được phát hiện và điều trị đúng cách, bệnh có thể tiến triển nghiêm trọng. Một số biến chứng nguy hiểm có thể kể đến như: dày dính màng phổi, suy giảm chức năng hô hấp,… Những tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn làm kéo dài thời gian điều trị và phục hồi.
Thời gian hồi phục của bệnh nhân sẽ khác nhau tùy vào mức độ bệnh và khả năng đáp ứng điều trị. Quá trình này thường kéo dài từ vài tháng đến hơn 6 tháng dựa trên chỉ định của Chương trình chống lao Quốc gia. Việc tuân thủ đúng phác đồ điều trị là yếu tố then chốt để giúp bệnh nhân hồi phục nhanh hơn. Nếu không điều trị đầy đủ, nguy cơ kéo dài bệnh và gặp biến chứng sẽ cao hơn.
Bệnh có thể tái phát nếu việc điều trị không được thực hiện đầy đủ. Những trường hợp bỏ dở liệu trình hoặc không tuân thủ phác đồ sẽ có nguy cơ tái phát cao hơn bình thường. Bên cạnh đó, những người có hệ miễn dịch suy yếu như bệnh nhân HIV hay người mắc các bệnh nền khác cũng có nguy cơ cao tái phát.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Tràn dịch màng phổi do lao có thể điều trị được nếu phát hiện sớm và tuân thủ phác đồ điều trị. Việc tiêm vắc-xin, duy trì lối sống khoa học và phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong phòng ngừa bệnh. Nếu bạn có triệu chứng đáng ngờ hoặc từng tiếp xúc với người bệnh lao, hãy đến ngay cơ sở y tế để được kiểm tra, chẩn đoán và điều trị kịp thời.
