Chị Tiên (38 tuổi) được chỉ định nạo hốc mắt để điều trị ung thư, song từ chối phẫu thuật vì sợ không vượt qua cú sốc tâm lý khuyết hổng mắt. Bác sĩ tìm cách cứu mắt bằng xạ trị bảo tồn.

Hơn một năm trưc, chị Tiên sờ thấy vùng đuôi mắt phải xuất hiện khối u nhỏ bằng hạt gạo, chạm vào cứng và hơi đau nhẹ. Sau ba tháng, u lớn bằng hạt đậu phộng. Đi khám, kết quả giải phẫu bệnh cho thấy chị mắc ung thư biểu mô tuyến bã (Sebaceous carcinoma) – một dạng ung thư da ác tính ít gặp, chiếm dưới 1% các loại ung thư da.

Ung thư biểu mô tuyến bã thường gặp nhất ở vùng đầu mặt cổ, đặc biệt là mí mắt do khu vực này tập trung nhiều tuyến bã, nhưng cũng có thể xuất hiện ở các vị trí khác như da đầu, thân mình hoặc cơ quan sinh dục. Ung thư này thường gặp ở người trên 50 tuổi, người suy giảm miễn dịch hoặc liên quan đến hội chứng Muir-Torre (rối loạn di truyền hiếm gặp liên quan tuyến bã).

Do biểu hiện lâm sàng dễ nhầm với các tổn thương lành tính như chắp, lẹo hay viêm da, bệnh thường bị chẩn đoán muộn, làm tăng nguy cơ xâm lấn tại chỗ và di căn hạch hoặc cơ quan xa.

Chưa hết bàng hoàng khi nghe mình mắc ung thư hiếm gặp, chị Tiên mất hoàn toàn động lực sống khi bác sĩ chỉ định phải nạo vét toàn bộ cấu trúc mắt phải nhằm loại bỏ triệt để tế bào ác tính. Phẫu thuật này đồng nghĩa với việc phải bỏ toàn bộ nhãn cầu, vùng mô xung quanh, cắt da và khâu bít lại hốc mắt.

Trước cú sốc tâm lý quá lớn, chị Tiên từ chối điều trị dù biết bệnh sẽ nặng lên nhanh chóng nhưng nghĩ tới viễn cảnh mất một bên mắt, biến dạng khuôn mặt, chị chưa thể chấp nhận. Chị Tiên sau đó đi khám nhiều nơi, thầm mong những chẩn đoán trước đó là nhầm lẫn hoặc tìm hướng điều trị khác, nhưng kết quả nhận về đều giống nhau khiến chị tuyệt vọng, kiệt sức.

Trì hoãn một năm, khối u gây đau không thể chịu đựng, chị Tiên đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở P.Tân Sơn Hòa – Q.Tân Bình cũ) khám, tìm cơ may cuối cùng giữ mắt. Nếu không thể, chị xác định chấp nhận nạo hốc mắt để có thể sống mặc nỗi tự ti suốt phần đời còn lại.

ThS.BS Nguyễn Trà Thảo Nhi, Trung tâm Mắt Công nghệ cao cho biết thị lực mắt phải của người bệnh khi đến khám là 6/10, mắt trái 10/10, nhãn áp hai mắt 16 mmHg trong ngưỡng bình thường, tiền phòng sâu sạch, đáy mắt không ghi nhận bất thường. Tuy nhiên, mắt phải đã có dấu hiệu tổn thương rõ như hạn chế vận nhãn xuống dưới, kết mạc phù và cương tụ. Mi trên góc ngoài sờ có khối cứng, không di động.

So với kết quả CT cách đây một năm, tổn thương tiến triển nhanh. Biết được nguyện vọng của người bệnh, một cuộc hội chẩn liên chuyên khoa giữa Khoa Ngoại vú – Đầu Mặt Cổ, Xạ trị, Trung tâm Ung bướu được thực hiện.

BS.CKI Nguyễn Huy Lộc, khoa Xạ trị cho biết trong y văn thế giới, xạ trị không phải lựa chọn điều trị đầu tay đối với ung thư biểu mô tuyến bã. Phương pháp này thường được chỉ định sau phẫu thuật, mục tiêu giảm nguy cơ tái phát. Tuy nhiên, trong một số trường hợp đặc biệt, khi người bệnh không chấp nhận phẫu thuật hoặc sức khỏe không cho phép, xạ trị có thể được sử dụng như giải pháp thay thế, với mục tiêu bảo tồn cấu trúc mắt.

Tuy nhiên, bác sĩ Lộc cho hay thủy tinh thể trong mắt rất nhạy với tia xạ, khả năng mất thị lực mắt phải sau xạ rất cao, cần chuẩn bị tâm lý. Người bệnh sau nghe tư vấn vẫn đồng ý xạ trị vì có cơ hội giữ được mắt dù mất chức năng nhìn.

Bác sĩ Lộc chỉ định xạ trị 33 lần. Trước khi xạ, người bệnh được chụp CT mô phỏng, dựng hình ảnh 3D để xác định chính xác vị trí và thể tích khối u. Sau đó, mặt nạ mô phỏng được thiết kế riêng cho người bệnh nhằm cố định đầu – cổ trong suốt quá trình xạ, đảm bảo độ chính xác cao vào mắt phải, tránh tia xạ ảnh hưởng mắt trái và các cơ quan lân cận.

Với khối u nằm ngay sát bề mặt da, tia xạ thông thường khó đạt đủ liều điều trị. Để khắc phục, bác sĩ Lộc sử dụng miếng bù liều – một tấm giả mô dày khoảng 1 cm đặt trên vùng tổn thương. Khi tia xạ chiếu vào miếng bù liều, các electron thứ phát được tạo ra tại bề mặt, giúp tăng liều xạ tại vùng da và tiêu diệt tế bào ung thư hiệu quả hơn.

Sau nửa liệu trịnh xạ, khối u đáp ứng tốt, giảm kích thước, mắt giảm tình trạng sưng phù, đỏ. Bác sĩ Lộc cho hay nếu tiến triển tốt, khối u sẽ tiêu biến hoàn toàn. Hiện chưa ghi nhận tia xạ ảnh hưởng đến thị lực của người bệnh, tuy nhiên cần theo dõi thêm sau khi kết thúc liệu trình xạ trị. Đặc biệt khi mắt có dấu hiệu thủy tinh thể bị đục như nhìn mờ, lóa, sợ ánh sáng nên đến khám tại các cơ sở y tế có chuyên khoa Mắt để kịp thời điều trị (nếu có).

Trong quá trình xạ, người bệnh được khuyến cáo không dụi mắt, tránh khói bụi, nghỉ ngơi, tránh làm việc nặng.

Theo bác sĩ Lộc, ung thư biểu mô tuyến bã  dễ bị chẩn đoán nhầm với chắp, lẹo, viêm mi khiến bệnh thường phát hiện ở giai đoạn muộn. Bệnh nếu không điều trị sẽ phá hủy mi mắt, giác mạc, hốc mắt, di căn hạch bạch huyết trước tai, cổ và di căn xa đến phổi, gan, não… đe dọa tính mạng. Do đó, phát hiện sớm và điều trị kịp thời vẫn là yếu tố quyết định tiên lượng, tránh để bệnh tiến triển đến giai đoạn buộc phải đánh đổi lớn hơn hoặc điều trị kém hiệu quả.

*Tên người bệnh đã thay đổi