Phản ứng viêm là cơ chế bảo vệ có lợi cho cơ thể nhưng cần kiểm soát. Sử dụng thuốc kháng viêm như thế nào để đảm bảo an toàn, hiệu quả cho người bệnh nhưng hạn chế tối đa tác dụng phụ?
Đó là vấn đề được trình bày, chia sẻ và thảo luận trong buổi sinh hoạt khoa học “Vai trò của kháng viêm trong điều trị các bệnh lý Tai Mũi Họng và Chấn thương” diễn ra vào ngày 28/2/2025 vừa qua.
Chương trình do Viện Nghiên cứu Tâm Anh (TAMRI) phối hợp cùng Trung tâm Tai Mũi Họng và Trung tâm Chấn thương Chỉnh hình, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM tổ chức. Buổi sinh hoạt khoa học cũng thu hút sự tham gia của nhiều chuyên gia, bác sĩ giàu kinh nghiệm từ nhiều chuyên khoa của bệnh viện.
GS.TS.BS Trần Phan Chung Thủy – Cố vấn chuyên môn Trung tâm Tai Mũi Họng, chủ tọa buổi sinh hoạt khoa học, đặt vấn đề khi phát biểu khai mạc: “Phản ứng viêm là một cơ chế bảo vệ có lợi cho cơ thể, nhưng trong lợi có hại. Tai Mũi Họng và Chấn thương Chỉnh hình là hai chuyên khoa kết hợp cả nội khoa và ngoại khoa, việc sử dụng thuốc kháng viêm trong điều trị là cần thiết; đặc biệt sau chấn thương, sau phẫu thuật. Như vậy, lựa chọn thuốc kháng viêm trong điều trị rất quan trọng để đảm bảo an toàn, hiệu quả và hạn chế tối đa tác dụng phụ cho người bệnh. Đồng thời cũng giúp bác sĩ an tâm điều trị”.
Trình bày chủ đề “Hiệu quả và an toàn của thuốc kháng viêm dạng men trong điều trị bệnh lý Tai Mũi Họng”, ThS.BS.CKI Phạm Thị Phương, Trung tâm Tai Mũi Họng liệt kê những bệnh tai mũi họng thường gặp ở trẻ em gồm viêm amidan cấp, viêm VA, viêm tai giữa cấp; ở người lớn gồm viêm mũi dị ứng, viêm mũi xoang cấp, viêm thanh quản cấp. Bác sĩ Phương cũng minh họa bằng hình ảnh nội soi tai mũi họng của các bệnh này khi viêm thường sung huyết, phù nề, tắc nghẽn, chảy dịch…
“Viêm là phản ứng sinh học của cơ thể được kích hoạt khi có tác nhân kích thích, là quá trình buộc phải có dù gây một số phản ứng khó chịu. Đây là nỗ lực tự bảo vệ của cơ thể nhằm loại bỏ các tác nhân gây hại và tạo điều kiện cho quá trình lành thương. Tuy nhiên viêm quá lâu sẽ gây viêm mạn tính và gây nhiều rối loạn cho cơ thể”, bác sĩ Phương nói.
Triệu chứng của phản ứng viêm trong điều kiện sức khỏe bình thường là viêm được kích hoạt để dọn sạch mầm bệnh, bắt đầu quá trình “sửa chữa” và sau đó kết thúc quá trình. Tác dụng có lợi của viêm là làm loãng chất độc, đưa kháng thể vào, hình thành fibrin, chuyển giao oxy và dưỡng chất, kích thích phản ứng miễn dịch. Tuy nhiên, tác dụng có hại của viêm là duy trì phóng thích các cytokine, phá hủy mô tế bào, sưng nề, viêm bất thường.
Bác sĩ Phương nhấn mạnh: “Viêm là phản ứng có lợi, nếu dập tắt viêm quá sớm sẽ làm cho quá trình tăng sinh và tái tạo mô tế bào không xảy ra, mô tế bào lâu lành. Như vậy, cần can thiệp, sử dụng kháng viêm đúng thời điểm”. Những yếu tố cần quan tâm trong điều trị bệnh lý tai mũi họng là giải quyết tắc nghẽn, thông thoáng đường dẫn lưu; cân nhắc giữa hiệu quả và tác dụng phụ của thuốc kháng viêm; sử dụng kháng sinh cần thiết và đúng loại; điều trị tại chỗ để loại bỏ chất gây viêm.
Bác sĩ Phương phân tích lợi và hại của 3 loại thuốc kháng viêm trong điều trị bệnh tai mũi họng: thuốc kháng viêm chứa Steroid (còn gọi là Glucocorticoids hoặc Corticoid), kháng viêm không Steroid – Nsaids và kháng viêm dạng men.
Trong đó, thuốc kháng viêm chứa Steroid giúp giảm tế bào viêm và cả tế bào tái tạo mô nhưng tác dụng phụ là làm suy giảm miễn dịch, tăng đường huyết, mỏng da, dễ bầm tím, giảm canxi, loãng xương, tăng cân do tăng lắng đọng chất béo ở tạng và thân người, kích thích thèm ăn, tăng cortisol máu và suy thượng thận nếu dùng kéo dài, suy giảm trí nhớ và sự chú ý, thoái hóa cơ, u mỡ. Khi sử dụng phải cân nhắc cho bệnh nhân suy thượng thận, cushing… Thuốc kháng viêm không Steroid – Nsaids giúp hạ sốt, giảm đau nhưng tác dụng phụ là gây rối loạn đông máu, suy thận, loét dạ dày.
Cơ chế của thuốc kháng viêm dạng men là tác động trực tiếp đến máu đông nhỏ và hình thành fibrin, ly giải fibrin và khai thông các mạch máu bị bít tắc, giúp tái lập tuần hoàn, làm nhanh quá trình thoát dịch, giảm sưng nề và đau, giảm viêm, bảo vệ quá trình lành thương. Tác dụng của thuốc là khai thông tuần hoàn tại vùng viêm, hỗ trợ hoạt động thực bào, không ngăn cản tổng hợp nguyên liệu bào sợi và không có tác dụng phụ đáng kể. Tuy nhiên có thể có tác dụng phụ: nguy cơ dị ứng, tiêu chảy, đau bụng, buồn nôn… Không nên sử dụng thuốc kháng viêm dạng men (Chymotrypsin) cho bệnh nhân rối loạn đông máu di truyền, rối loạn đông máu, đang dùng thuốc kháng đông, sắp phẫu thuật, dị ứng protein, phụ nữ có thai hoặc đang cho con bú, người loét dạ dày.
Bác sĩ Phương dẫn chứng các nghiên cứu cho thấy bệnh nhân sử dụng thuốc kháng viêm dạng men Alphachymotrypsin có thời gian hồi phục nhanh hơn, triệu chứng giảm đáng kể và ít tác dụng phụ hơn so với nhóm điều trị không dùng thuốc này.
Bác sĩ Phương kết luận, trong điều trị bệnh viêm tai mũi họng, kiểm soát viêm phù nề đóng vai trò quan trọng trong việc làm thông thoáng đường dẫn lưu và hỗ trợ điều trị. Thuốc kháng viêm giúp giảm phù nề, giảm đau và thúc đẩy quá trình lành thương, giúp bệnh nhân hồi phục nhanh hơn. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc cần cân nhắc giữa hiệu quả và nguy cơ tác dụng phụ. Trong đó thuốc kháng viêm dạng men Chymotrypsin là lựa chọn an toàn, ít tác dụng phụ và phù hợp với nhiều người bệnh. Đồng thời, cũng lưu ý, chỉ sử dụng kháng sinh khi thực sự cần thiết, đúng chỉ định và đúng loại để tránh tình trạng kháng thuốc.
Trình bày về “Vai trò kháng viêm trong phẫu thuật thay khớp và Chấn thương chỉnh hình”, ThS.BS.CKI Lê Đình Khoa – Trưởng khoa Tái tạo khớp, Trung tâm Chấn thương Chỉnh hình cho biết, thống kê y văn cho thấy, khoảng 20% người bệnh sau phẫu thuật thay khớp gối không hài lòng với khớp đã được thay.
Bác sĩ Khoa đặt vấn đề, làm sao để kiểm soát cơn đau sau mổ, ngăn chặn cơn đau cấp tính tiến triển thành đau mạn tính. Đây là nguyên nhân chính khiến người bệnh không hài lòng, ảnh hưởng đến chất lượng sống.
Theo bác sĩ Khoa, đau mạn tính sau phẫu thuật khớp có thể xuất phát từ tình trạng viêm không kiểm soát, sưng nề, phù nề chèn ép dây thần kinh ngoại biên. Tại Trung tâm Chấn thương Chỉnh hình, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, phương pháp giảm đau đa mô thức, trong đó kháng viêm đóng vai trò chính. Thuốc kháng viêm cắt đứt những protein thành axit amin nhỏ, giảm kích thích đau cấp tính, giảm phù nề, thời gian lành thương giảm một nửa so với không dùng. Việc kiểm soát viêm và đau sau phẫu thuật có thể rút ngắn đáng kể thời gian phục hồi. Với phác đồ giảm đau đa mô thức, người bệnh có thể đi lại sau 3 ngày, bỏ nạng và xuất viện chỉ sau 2 ngày sau mổ.
Phương pháp giảm đau đa môt thức đang được áp dụng nhằm giúp người bệnh phục hồi nhanh, giảm tối đa biến chứng sau mổ, nhanh chóng trở lại sinh hoạt bình thường và cải thiện mức độ hài lòng sau phẫu thuật thay khớp.
GS.TS.BS Trần Phan Chung Thủy, chủ tọa buổi sinh hoạt khoa học kết luận, kháng viêm dạng men an toàn trong điều trị bệnh tai mũi họng, đặc biệt bệnh cấp tính và sau phẫu thuật. Cơ chế bệnh tai mũi họng là phù nề, tắc nghẽn mũi thông xoang, nếu không giải quyết tắc nghẽn thì bệnh không khỏi dù người bệnh uống kháng sinh một tháng. Vì vậy giảm phù nề, kháng viêm rất quan trọng trong điều trị. Với chuyên khoa Chấn thương chỉnh hình, nếu không giải quyết kịp thời thì cơn đau cấp tính sẽ gây cơn đau mạn tính.
“Đau là cái khó chịu nhất của người bệnh, ảnh hưởng nhiều đến chất lượng cuộc sống. Từ chia sẻ, thảo luận, trình bày của các báo cáo viên, hy vọng đã mang đến cái nhìn đúng và tổng quan nhất giúp bác sĩ điều trị an toàn, hiệu quả và giúp bệnh nhân trở lại cuộc sống bình thường”, GS Chung Thủy nói.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
