Anh Hùng (38 tuổi, Hà Nội) được bác sĩ xử lý khâu giác, củng mạc và phẫu thuật phủ kết mạc điều trị các di chứng sau chấn thương vỡ nhãn cầu.

Trước đó, năm 2020, anh Hùng gặp tai nạn dẫn tới chấn thương vỡ nhãn cầu mắt trái. Người bệnh được phẫu thuật cấp cứu nhằm đóng kín nhãn cầu, xử lý các tổ chức nội nhãn bị tổn thương, ngăn nguy cơ nhiễm trùng và bảo tồn cấu trúc mắt. Sau phẫu thuật, thị lực mắt trái không thể phục hồi, song nhãn cầu được giữ ổn định.

Tuy nhiên, từ năm 2023, mắt trái ngày càng nhỏ dần, thụt vào trong. Đồng thời, anh Hùng cũng bắt đầu thấy cộm xộn và khó chịu kéo dài. Các triệu chứng âm ỉ nhưng dai dẳng, ảnh hưởng đến sinh hoạt và công việc hằng ngày. Anh Hùng tới Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội để thăm khám.

Theo PGS.TS.BS Nguyễn Xuân Hiệp, Giám đốc Trung tâm Mắt công nghệ cao Hệ thống Bệnh viện đa khoa Tâm Anh, kết quả thăm khám cho thấy mắt trái của anh Hùng có sẹo đục giác mạc, các cấu trúc nội nhãn khó đánh giá do đã bị tổn thương nặng từ trước. Nhãn cầu đang có xu hướng teo nhỏ, ảnh hưởng tới thẩm mỹ của bệnh nhân. Đây là hậu quả thường gặp của dạng tổn thương vỡ nhãn cầu, trong đó nhiều cấu trúc bị phá vỡ và khả năng phục hồi thị lực rất hạn chế.

Sau giai đoạn cấp cứu và ổn định ban đầu, dù nhãn cầu được bảo tồn song bề mặt giác mạc không còn nhẵn và ổn định như mắt lành. Theo thời gian, tình trạng sẹo và biến đổi mô khiến giác mạc dễ bị cọ xát với mi mắt, gây cảm giác cộm, xốn và khó chịu kéo dài. Đây là di chứng mạn tính, có thể tồn tại âm ỉ nhiều năm, ngay cả khi mắt không còn viêm cấp hay đau dữ dội.

Nếu không được theo dõi và xử trí kịp thời, sự cọ xát kéo dài có thể làm bề mặt giác mạc tổn thương tiến triển, hình thành loét giác mạc, gây viêm tái diễn và đau mạn tính, khiến nhãn cầu trở nên kém ổn định và gây khó khăn cho việc bảo tồn lâu dài. Mặt khác việc mắt bị teo nhỏ khiến người bệnh mất tự tin trong cuộc sống khi phải liên tục đeo kính tối màu để che đi khiếm khuyết tại mắt.

Trong trường hợp của anh Hùng, giác mạc đã xuất hiện sẹo đục rộng, khả năng phục hồi bề mặt rất hạn chế, vì vậy phẫu thuật phủ kết mạc được lựa chọn như phương pháp tối ưu.

Sau khi được đánh giá đầy đủ và đủ điều kiện can thiệp, anh Hùng được tiến hành phẫu thuật. Bác sĩ sử dụng chính lớp kết mạc lành của người bệnh để che phủ vùng giác mạc đã tổn thương nặng, qua đó tạo lại một bề mặt nhãn cầu ổn định, giảm cọ xát với mi mắt.

Sau khi vết mổ ổn định, bác sĩ tiếp tục chỉ định lắp thêm một mắt giả mỏng để đồng thời giải quyết vấn đề thẩm mỹ.

Theo PGS.TS.BS Nguyễn Xuân Hiệp, quá trình phẫu thuật gặp khó khăn do người bệnh có tiền sử vỡ nhãn cầu nặng, cấu trúc bề mặt biến đổi phức tạp. Giác mạc xuất hiện sẹo đục rộng, các cấu trúc nội nhãn khó quan sát, trong khi lớp mô lành còn lại hạn chế. Điều này đòi hỏi bác sĩ phải cân nhắc kỹ lưỡng, lựa chọn vị trí và cách di chuyển kết mạc phù hợp, nhằm đạt được mục tiêu ổn định bề mặt nhãn cầu trong khi hạn chế tối đa nguy cơ biến chứng.

Sau phẫu thuật, anh Hùng hết cảm giác cộm, mắt ổn định, không đau. Người bệnh được xuất viện trong ngày, sinh hoạt nhẹ nhàng, tránh dụi mắt và các hoạt động gây kích thích bề mặt mắt, đồng thời tuân thủ dùng thuốc và tái khám theo hẹn để theo dõi quá trình hồi phục.

Theo PGS Hiệp, ngay cả khi phẫu thuật cấp cứu bảo tồn nhãn cầu được thực hiện thành công, cấu trúc mắt sau vỡ nhãn cầu hiếm khi trở lại trạng thái bình thường. Tùy mức độ tổn thương và diễn tiến về sau, người bệnh có thể đối mặt với nhiều di chứng mạn tính như sẹo giác mạc làm bề mặt mắt kém nhẵn, gây cảm giác cộm xốn và kích thích kéo dài; rối loạn phim nước mắt dẫn đến khô mắt; đau âm ỉ dai dẳng dù không còn viêm cấp; hoặc teo nhãn cầu như trường hợp của anh Hùng.

Với các rối loạn bề mặt mắt sau chấn thương, phương pháp xử trí tùy thuộc mức độ tổn thương. Ở những trường hợp nhẹ, bề mặt giác mạc còn khả năng phục hồi, người bệnh có thể được điều trị nội khoa bằng thuốc bôi trơn bề mặt, nước mắt nhân tạo… hoặc theo dõi định kỳ. Tuy nhiên, khi tổn thương đã tiến triển nặng, hình thành sẹo giác mạc rộng, bề mặt nhãn cầu kém ổn định, hoặc xuất hiện loét giác mạc mạn tính sau chấn thương hay sau nhiều lần phẫu thuật, các biện pháp nội khoa không còn hiệu quả. Khi đó, phẫu thuật được xem là giải pháp phù hợp.

PGS Hiệp khuyến cáo người từng bị chấn thương mắt nặng cần được tái khám định kỳ, không chủ quan với các triệu chứng, việc can thiệp kịp thời giúp tránh biến chứng lâu dài, cải thiện chất lượng cuộc sống.

*Tên người bệnh đã được thay đổi