Ông Hữu, 76 tuổi, ung thư sarcoma da đầu, thay vì đi Trung Quốc điều trị đắt đỏ, ông quyết định xạ trị tại Việt Nam với chi phí thấp hơn 23 lần.

Ông Hữu phát hiện bệnh cách đây một năm, khi đang lau dọn nhà, đầu chạm vào cạnh kính. Vết thương nhỏ chỉ khoảng 0,5mm nhưng không lành. Vùng da mỗi ngày sưng cứng, dày lên bất thường.

Lần đầu phẫu thuật, bệnh của ông Hữu được xác định lành tính. Sau đó u mọc lên, ông phẫu thuật lần 2, chẩn đoán ung thư sarcoma. Sau đó bệnh tái phát, u tiếp tục mọc to hơn, ông phẫu thuật lần 3. Trong vòng một năm, bệnh tái phát, ông phẫu thuật nhiều lần, cắt rộng. Tuy nhiên, vùng da dầu vẫn còn ổ u, kèm viêm loét mạn tính lan rộng, mảng chu vi khoảng 20 cm. Ông Hữu được phẫu thuật ghép da đầu, bề mặt da mỏng gồ ghề, lồi lõm khiến việc điều trị tiếp theo rất khó khăn. Ông không thể phẫu thuật thêm, chỉ có thể xạ trị nhưng gặp nhiều rào cản kỹ thuật do vị trí cần xạ trị khó.

Ông và gia đình lên kế hoạch sang Trung Quốc để xạ trị, chi phí dự kiến hơn 2 tỷ đồng. Ông cũng tham khảo điều trị ở Mỹ, Canada, chi phí lên đến hàng chục tỷ đồng. Nghĩ đến chi phí đắt đỏ, khó khăn trong giao tiếp, sinh hoạt, ông Hữu ngần ngại. Sau tìm hiểu, ông quyết định ở lại Việt Nam điều trị tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, chi phí xạ trị thấp hơn 23 lần với kỹ thuật xạ trị điều biến liều tương đương.

“Đây là một trong những ca có vị trí rất khó để xạ trị”, BS.CKII Nguyễn Thế Hiển, Trưởng khoa Xạ trị, Trung tâm Ung bướu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết khi xem hồ sơ bệnh án của ông Hữu, thêm rằng xạ trị ung thư da đầu hiện vẫn là thách thức lớn. Bởi chùm tia bức xạ năng lượng cao có đặc tính xuyên thấu sâu, đi xuyên qua vùng điều trị vài centimet. Trong khi đó, da đầu là lớp mô rất nông, nằm ngay trên xương sọ. Nếu không kiểm soát tốt, liều xạ có thể đi xuyên sọ, người bệnh đối mặt nguy cơ hoại tử vỏ não, sa sút trí tuệ. Ngược lại, nếu quá dè dặt, vùng da bệnh có thể không nhận đủ liều điều trị.

Xạ trị vùng da đầu đòi hỏi kỹ thuật cao, sao cho tia vừa đủ liều, chạm đến tế bào ung thư mà không chạm xương sọ, ảnh hưởng đến não. Thách thức lớn nhất trong xạ trị toàn bộ da đầu là đảm bảo phân bố liều đồng đều trên bề mặt cong phức tạp. Cấu trúc của hộp sọ hình cầu, còn tia xạ đi theo đường thẳng. Khi chiếu tia xạ vào da đầu, tia ở đỉnh đầu sẽ nhận đủ liều, còn các tia ở thái dương, gáy hay các vùng lồi lõm bất thường ở vành tai, sống mũi, nếp gấp gáy dễ bị thiếu liều do xuất hiện khoảng hở không khí, khiến bức xạ tương tác kém, làm giảm hiệu quả điều trị.

Bác sĩ Hiển cho biết, trường hợp ông Hữu đã phẫu thuật nhiều lần, vùng điều trị lồi lõm, biến dạng. Những khoảng hở nhỏ giữa da và không khí có thể làm tia xạ mất hiệu quả tại chỗ cần điều trị. “Đây không chỉ là bài toán công nghệ mà còn là bài toán hình học và vật lý liều”, bác sĩ Hiển nói.

Ê kíp quyết định xạ trị cho ông Hữu với kỹ thuật điều biến liều (IMRT). Với vùng bướu đại thể (u nhìn thấy rõ ràng trên phim chụp CT/MRI, tập trung lượng tế bào ung thư dày đặc), bác sĩ chỉ định liều 66 Gy/33 lần xạ. Vùng vi thể (mầm mống tế bào ung thư siêu nhỏ lan ra mô lành nằm xung quanh khối u) 50 Gy/25 lần xạ.

Đồng thời, dùng bolus thiết kế 3D kết hợp cố định chính xác cho từng người bệnh. Bolus là một lớp vật liệu tương đương mô, mềm dẻo, áp sát bề mặt một cách tự nhiên, không gây thêm tổn thương cho vùng da đã yếu. Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là nơi đầu tiên tại Việt Nam sử dụng miếng bolus trong xạ trị ung thư da vùng đầu, giúp nâng cao hiệu quả điều trị.

Dựa trên dữ liệu CT, các kỹ sư và kỹ thuật viên dựng hình 3D để tạo ra một lớp bolus “đo ni đóng giày” cho riêng ông Hữu, ôm sát từng đường cong, từng vùng lồi lõm của da đầu.

Khi đặt miếng bolus lên da đầu, lớp bolus lấp đầy hoàn toàn các khoảng hở không khí, biến một bề mặt cong và không đồng nhất thành một cấu trúc mà tia xạ dễ phát huy tác dụng. Bên ngoài, ông Hữu được mang mặt nạ cá thể hóa, đảm bảo tư thế ổn định qua từng buổi điều trị. Sự kết hợp này giúp tia xạ tập trung hiệu quả vào lớp mô nông nơi có tế bào ung thư, đồng thời hạn chế tối đa liều không cần thiết đi sâu vào bên trong xương sọ.

Giai đoạn đầu, vùng điều trị bao gồm khối u và vùng nguy cơ vi thể nhận liều khoảng 50 Gy. Ê kíp sử dụng kỹ thuật điều biến liều, hệ thống máy xạ gia tốc tuyến tính chia chùm tia bức xạ lớn thành hàng ngàn tia nhỏ li ti, tự động điều chỉnh cường độ mạnh, yếu, bao trùm khối u chính lẫn vùng vi thể xung quanh. Giai đoạn sau, liều được tăng cường tập trung vào khối u đại thể. Tổng liều đạt 66 Gy theo phác đồ chuẩn.

Sau mỗi buổi xạ trị, bác sĩ thoa kem dưỡng chuyên dụng lên da đầu ông Hữu, giúp làm dịu, giảm khô rát. Ông Hữu không bị đau đầu hay ảnh hưởng thị giác, đi đứng, ăn uống bình thường.

“May mắn khi Việt Nam đã xạ trị được bệnh của tôi. Điều trị tại nước nhà tôi thấy yên tâm vì có người thân, bạn bè bên cạnh chăm sóc, ít tốn kém chi phí hơn mà vẫn hiệu quả cao” – ông Hữu chia sẻ.

Bác sĩ Hiển cho biết, trước đây nhiều ca bệnh hiếm, vị trí khó phải ra nước ngoài điều trị do hạn chế về công nghệ. Điều này khiến chi phí điều trị tăng cao và nhiều trở ngại trong sinh hoạt. Thời gian điều trị càng dài ngày, gánh nặng tài chính càng lớn. Hiện nay, với sự phát triển của công nghệ xạ trị và các giải pháp cá thể hóa, các thiết bị được thiết kế phù hợp cho từng người bệnh, nhiều người bệnh đã có thể điều trị hiệu quả ngay trong nước. Chi phí điều trị ung thư nói chung và xạ trị nói riêng tại Việt Nam rẻ hơn nhiều so với nước ngoài, tiết kiệm thời gian, thuận lợi trong sinh hoạt, giao tiếp.

Bộ Y tế đang xây dựng Đề án phát triển dịch vụ khám, chữa bệnh chất lượng cao, thúc đẩy du lịch y tế, thu hút người nước ngoài và người Việt Nam có khả năng chi trả giai đoạn 2025-2030. Đề án nhằm nâng cao toàn diện chất lượng khám chữa bệnh tại các bệnh viện đầu ngành, cấp chuyên sâu và các bệnh viện có điều kiện khác; tiến tới đạt tiêu chuẩn chất lượng cấp quốc gia, quốc tế. Từ đó từng bước đáp ứng và thu hút người nước ngoài khám, chữa bệnh tại Việt Nam; đồng thời giảm tình trạng người Việt Nam ra nước ngoài khám, chữa bệnh.

Hiện nay, một số bệnh viện ở Việt Nam đã đầu tư công nghệ hiện đại trong chẩn đoán, điều trị ung thư đa phương thức, cá thể hóa. Các hệ thống chẩn đoán hình ảnh hiện đại như CT hơn 100.000 lát cắt, MRI 3 Tesla, máy siêu âm vi mạch, đàn hồi…; xét nghiệm, giải phẫu bệnh bằng công nghệ cao… giúp chẩn đoán chính xác loại ung thư, giai đoạn bệnh. Ứng dụng robot trong phẫu thuật, can thiệp mạch; các loại thuốc nhắm trúng đích, miễn dịch thế hệ mới… cùng hệ thống xạ trị gia tốc tuyến tính, xạ trị được tất cả các kỹ thuật từ cơ bản đến nâng cao, linh hoạt ứng dụng phương tiện hỗ trợ hiện đại, chuẩn hóa cho mỗi cá nhân giúp nâng cao chất lượng điều trị, an toàn, hiệu quả ngay trong nước.

*Tên người bệnh đã được thay đổi