Ngày Thế giới Không Thuốc lá: Hành động nào thiết thực?

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm thuốc lá cướp đi sinh mạng của hơn 7 triệu người, gồm cả người hút thuốc và người hít khói thuốc thụ động (1). Ngày Thế giới Không Thuốc lá (World No Tobacco Day) là sự kiện thường niên giúp nâng cao nhận thức, cũng như cảnh báo những hiểm họa từ khói thuốc với sức khỏe toàn cầu.

Ngày Thế giới Không Thuốc lá là ngày nào?

Ngày Thế giới Không Thuốc lá là ngày 31/5 hàng năm. Sự kiện bắt nguồn từ năm 1987, khi các quốc gia thành viên của Tổ chức Y tế Thế giới muốn thu hút sự chú ý của toàn cầu với đại dịch thuốc lá cùng những rủi ro về bệnh tật và tử vong có thể phòng ngừa được, cụ thể:

• Năm 1987: Đại hội đồng Y tế Thế giới (World Health Assembly – WHA) thông qua Nghị quyết WHA40.38, kêu gọi chọn ngày 7/4/1988 là Ngày Thế giới Không Thuốc lá (World No Tobacco Day). Mục tiêu ban đầu là kỷ niệm 40 năm thành lập WHO và khuyến khích người hút thuốc bỏ thuốc trong 24 giờ.
• Năm 1988: Một nghị quyết khác (WHA42.19) đã được thông qua, quyết định chọn ngày 31/5 hàng năm là Ngày Thế giới Không hút Thuốc lá. Mỗi năm, WHO chọn 1 chủ đề cụ thể để tạo thông điệp thống nhất trên toàn cầu.

WHO nhấn mạnh rằng, không có bất kỳ mức độ tiếp xúc nào với khói thuốc được xem là an toàn. Mục tiêu của WHO khi phát động Ngày Thế giới Không thuốc lá gồm:

• Nâng cao nhận thức: Cảnh báo về tác hại của việc sử dụng thuốc lá và hút thuốc thụ động đối với sức khỏe (ung thư, bệnh tim mạch, hô hấp…).
• Vận động chính sách: Khuyến khích các chính phủ thực hiện các biện pháp kiểm soát thuốc lá nghiêm ngặt, chẳng hạn như tăng thuế, cấm quảng cáo và yêu cầu in cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh.
• Bảo vệ thế hệ trẻ: Trong những năm gần đây, chiến dịch thường tập trung vào việc bảo vệ trẻ em và thanh thiếu niên khỏi sự lôi kéo của các sản phẩm thuốc lá mới (như thuốc lá điện tử).

Thông điệp của chiến dịch năm 2026 tập trung vào chủ đề: “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo – Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá ” (Unmasking the appeal – countering nicotine and tobacco addiction).

Chiến dịch nhấn mạnh việc phơi bày các chiến lược tiếp thị tinh vi của ngành công nghiệp thuốc lá. Trong đó có việc sử dụng nicotine tổng hợp và muối nicotine nhằm làm tăng khả năng gây nghiện, đồng thời quảng bá sản phẩm như một lựa chọn “ít hại” hoặc mang tính hiện đại, đổi mới.

Mục tiêu của thông điệp nhằm thúc đẩy các hành động bảo vệ giới trẻ khỏi các thiết kế bao bì bắt mắt, hương vị hấp dẫn và các hình thức quảng cáo trên mạng xã hội vốn đang hướng vào trẻ em và thanh thiếu niên.

Các hoạt động hưởng ứng ngày phòng chống hút thuốc lá tại Việt Nam

Tại Việt Nam, các hoạt động hưởng ứng diễn ra sôi nổi trên khắp cả nước, từ cấp trung ương đến địa phương. Các hoạt động phổ biến bao gồm tổ chức hội thảo, tuyên truyền, mít tinh, diễu hành tại các cơ quan, tổ chức, địa điểm công cộng để nâng cao nhận thức người dân về tác hại của khói thuốc. Hút thuốc lá không chỉ gây hại cho sức khỏe cá nhân, mà còn gây thiệt hại kinh tế nặng nề cho gia đình và xã hội do chi phí điều trị bệnh tật và mất sức lao động.

Thuốc lá điếu truyền thống chứa hàng ngàn hóa chất độc hại, là nguyên nhân hàng đầu gây ra các bệnh tim mạch và hô hấp nghiêm trọng như bệnh mạch vành hay ung thư phổi. Thuốc lá điện tử thường chứa nicotine – chất gây nghiện mạnh có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển não bộ, đặc biệt ở người trẻ dưới 25 tuổi. Thấy được mối nguy hại đó, Việt Nam đã chính thức cấm toàn diện sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử (vape, pod) từ ngày 1/1/2025.

Cần hành động gì để bảo vệ bản thân và cộng đồng trước khói thuốc?

Hành động thiết thực nhất chính là tạo dựng một môi trường sống hoàn toàn không có khói thuốc. Điều này đòi hỏi nỗ lực từ cả người hút thuốc và người hít khói thụ động.

1. Người hút thuốc

Quyết tâm cai thuốc là bước đi quan trọng nhất để bảo vệ chính mình và người thân. Hầu hết người hút thuốc khi hiểu rõ mối nguy hại đều có mong muốn từ bỏ. Việc kết hợp tư vấn tâm lý và sử dụng thuốc hỗ trợ có thể làm tăng gấp đôi khả năng cai nghiện thành công.

Người muốn hoặc đang cai thuốc nên tìm hiểu các phương pháp hỗ trợ từ nhân viên y tế để vượt qua cơn thèm thuốc. Có nhiều ứng dụng miễn phí như “Quash” (dành cho giới trẻ) hoặc các dịch vụ tư vấn qua điện thoại (như tổng đài tư vấn bỏ thuốc lá 1800-6606 tại Việt Nam) cung cấp lộ trình cá nhân hóa để bỏ thuốc. Ngoài ra, cần có sự kiên trì, quyết tâm để quá trình cai thuốc lá đi đến thành công.

2. Người hít khói thuốc thụ động

Người không hút thuốc cần chủ động tự bảo vệ bản thân, tránh nguy cơ hút thuốc thụ động bằng cách:

• Chủ động từ chối: Hãy di chuyển xa khỏi khu vực có khói thuốc và yêu cầu người hút thuốc chấm dứt hành vi tại những nơi có quy định cấm.
• Nhắc nhở người thân: Đặc biệt quan trọng là không hút thuốc trong nhà khi có trẻ em, phụ nữ mang thai, người bệnh và người cao tuổi.
• Tuyên truyền cộng đồng: Vận động mọi người xung quanh cùng xây dựng gia đình, nơi làm việc không khói thuốc. Các bậc phụ huynh nên làm gương bằng cách không sử dụng bất kỳ sản phẩm thuốc lá nào và thường xuyên trò chuyện với con cái về tác hại của nicotine.

Với người có tiền sử hút thuốc lá lẫn hít khói thuốc thụ động thời gian dài nên chủ động khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt tầm soát các bệnh liên quan đến phổi và hô hấp. Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, đội ngũ bác sĩ Hô hấp giàu kinh nghiệm sẽ tư vấn, chẩn đoán, điều trị các bệnh hô hấp hiệu quả với sự hỗ trợ của trang thiết bị hiện đại.

Ví dụ, chụp CT phổi liều thấp với những hệ thống CT thế hệ mới (như 1975 lát cắt hay hơn 100.000 lát cắt) có thể giúp phát hiện tổn thương phổi chỉ vài mm, hạn chế tối đa liều xạ, thời gian chụp nhanh cùng độ an toàn cao.

Nếu có nhu cầu khám, tư vấn, điều trị tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin:

Ngày Thế giới Không Thuốc lá là cơ hội để mỗi cá nhân khẳng định quyền được sống khỏe mạnh. Chỉ khi tất cả chúng ta cùng hành động quyết liệt, mục tiêu về một thế giới không khói thuốc mới có thể trở thành hiện thực.