Bà Hương (52 tuổi) mệt mỏi kéo dài, suy kiệt, xét nghiệm thiếu máu rất nặng; bác sĩ kiểm tra chuyên sâu phát hiện ung thư dạ dày di căn xương.

Bà Hương thường ợ hơi vào buổi chiều, ăn khó tiêu, cảm giác nhợn ói, tuy nhiên vẫn ăn uống được, không sụt cân hay sốt; phân không lẫn máu. Kết quả xét nghiệm máu ghi nhận giảm nặng dòng hồng cầu.

ThS.BSNT.CKI Lê Thị Phương Thảo, Đơn vị Huyết học Truyền máu, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho b iết số lượng hồng cầu (RBC) của bà Hương giảm còn 2.44 M/Ul (bình thường 3.72-5.06 M/Ul); lượng huyết sắc tố (Hb) giảm còn 5.3 g/ML (bình thường 11-14.7 g/dl). Đây là tình trạng thiếu máu mức độ rất nặng.

Dựa trên các chỉ số huyết học chuyên sâu dòng hồng cầu (MCV 77.9 fL, MCH 21.7 pg), bà Hương được chẩn đoán thiếu máu kiểu hồng cầu nhỏ nhược sắc. Tình trạng này có 2 nguyên nhân thường gặp nhất là bệnh tan máu bẩm sinh (thalassemia) và thiếu máu do thiếu sắt. Tuy nhiên tiền căn bản thân và gia đình bà Hương chưa ghi nhận bất thường trước đây, đồng thời chế độ ăn uống và đi tiêu của bà cũng bình thường, không rong kinh, rong huyết. Do đó, bác sĩ Thảo hướng đến nguyên nhân thiếu máu do “chảy máu ẩn” đường tiêu hóa (xuất huyết tiêu hóa rỉ rả kéo dài không nhận biết).

Bà Hương được chỉ định nội soi đường tiêu hóa tầm soát, gồm nội soi dạ dày và nội soi đại trực tràng. Kết quả nội soi đại trực tràng bình thường, trong khi nội soi dạ dày phát hiện u dưới niêm tâm vị, bấm sinh thiết cho kết quả ung thư biểu mô tuyến trong niêm mạc, biệt hóa kém. Chụp CT ngực bụng ghi nhận bệnh đã di căn đến nhiều vị trí như cột sống, xương ức, xương sườn, xương đòn, xương vai và đầu trên xương cánh tay.

Bà Hương được điều trị bằng phác đồ hóa trị kết hợp thuốc trúng đích. Đồng thời, mỗi tháng, người bệnh được truyền thuốc làm chậm quá trình hủy xương, giảm nguy cơ gãy xương.

“Không phải khi nào chảy máu tiêu hóa cũng nhìn thấy được”, bác sĩ Thảo cho biết, thêm rằng như trường hợp bà Hương, đi vệ sinh không thấy máu nhưng vẫn bị mất máu lượng lớn. Chảy máu tiêu hóa ẩn xảy ra ở bất kỳ vị trí nào trong đường tiêu hóa (thực quản, dạ dày, đại trực tràng…) nhưng không thể nhìn thấy bằng mắt thường. Đây là nguyên nhân hàng đầu khiến nhiều người bệnh ung thư đường tiêu hóa phát hiện ở giai đoạn trễ, mất cơ hội điều trị kịp thời.

Thông thường, khi bị xuất huyết tiêu hóa, người bệnh dễ thấy qua nôn ra máu, đi tiểu, tiện ra máu hoặc phân đen… Các triệu chứng nhìn thấy được thường xuất hiện khi lượng máu chảy ra lớn (thường trên 50 ml mỗi lần).

Trường hợp chảy máu ẩn, lượng máu chảy rất ít, rỉ rả vài mililit mỗi ngày. Lượng máu này hòa lẫn vào thức ăn và dịch vị, bị enzyme phân hủy. Khi đào thải ra bên ngoài, phân vẫn có màu vàng hoặc nâu sinh lý, nhìn bằng mắt thường không thấy máu.

Do không nhìn thấy được triệu chứng, người bệnh không được can thiệp kịp thời. Lâu dần, người bệnh bị thiếu sắt để tạo máu (thiếu máu thiếu sắt), mệt mỏi, hoa mắt, chóng mặt, hụt hơi khi vận động, da dẻ xanh xao, da niêm mạc nhợt nhạt, lòng bàn tay bàn chân trắng bệch… Người bệnh thường nhầm lẫn với suy nhược thần kinh, thiếu chất nên đi khám sai chuyên khoa hoặc tự ý mua thực phẩm bổ sung, bồi bổ.

Trường hợp chảy máu ẩn do khối u ác tính, khi không phát hiện và điều trị kịp thời, người bệnh dễ bỏ qua thời gian vàng điều trị, chỉ đi khám khi suy kiệt, mất máu nặng. Lúc này, bệnh đã ở giai đoạn trễ, điều trị khó khăn, tiên lượng kém.

Bác sĩ Thảo cho biết thêm, có nhiều nguyên nhân gây chảy máu rỉ rả như ung thư dạ dày, ung thư đại trực tràng, polyp đường tiêu hóa, viêm loét dạ dày tá tràng, viêm ruột mạn tính, dị dạng mạch máu…

Chảy máu ẩn chỉ được phát hiện qua xét nghiệm máu, xét nghiệm phân, nội soi tiêu hóa. Cụ thể, khi xét nghiệm máu định kỳ, chỉ số huyết sắc tố và sắt dự trữ giảm mạnh, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm tìm máu ẩn trong phân. Sau đó, nội soi dạ dày, đại tràng để tìm nguyên nhân.

Ung thư đường tiêu hóa có tiên lượng điều trị tốt ở giai đoạn sớm. Mỗi người nên khám sức khỏe định kỳ để có thể phát hiện sớm tổn thương và điều trị phù hợp. Khi cơ thể mệt mỏi trên 2 tuần, hoa mắt chóng mặt, sụt cân không rõ lý do… nên khám chuyên khoa Huyết học. Bác sĩ sẽ chỉ định xét nghiệm công thức máu, tìm máu ẩn trong phân. Nếu kết quả cho thấy thiếu máu, thiếu sắt, có máu trong phân… bác sĩ sẽ chỉ định tầm soát ung thư.

Người trên 45 tuổi, dù sinh hoạt, đại tiện bình thường, không đau dạ dày… vẫn nên nội soi kiểm tra. Nếu kết quả bình thường, có thể nội soi sau 3-5 năm.

*Tên nhân vật đã được thay đổi