Từng phải chạy thận và ghép thận để giành lại sự sống, chị Hoài, 43 tuổi, giờ đây lại là người kiên quyết nhất trong việc giữ chị gái không đi vào “vết xe đổ” của mình.

Sáng tháng Tư, chị Hoài nhắc chị Hương, 52 tuổi, đo huyết áp trước khi ra khỏi nhà rồi cùng nhau đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM tái khám. Hơn một năm qua, chị là người nhắc lịch, ghi sẵn câu hỏi vào điện thoại, kiểm tra lại toa thuốc của chị gái trước khi ra về.

“Em đã từng nằm gắn với máy lọc máu suốt nhiều năm. Em không muốn chị đi vào vết xe đó”, chị nói. Người phụ nữ đang nhẹ nhàng động viên chị gái ấy từng suy thận giai đoạn cuối, phải chạy thận nhân tạo và đã ghép thận cách đây 5 năm.

Năm 2016, khi đang ấp ủ dự định sinh con, chị Hoài bất ngờ phát hiện suy thận mạn giai đoạn 3. Ba năm sau, bệnh tiến triển giai đoạn cuối khiến chị phải chạy thận nhân tạo định kỳ. Những ngày phụ thuộc vào máy lọc máu, chị Hương thay em thu xếp việc nhà, đưa đón mỗi buổi chạy thận, có hôm ngồi chờ hàng giờ trong phòng đợi. Cuối năm 2019, khi chị Hoài được ghép thận, cũng chính chị Hương là người túc trực trong những ngày hậu phẫu.

Quả thận mới giúp chị Hoài thoát khỏi máy lọc máu và dần hồi phục thể trạng. Tuy nhiên, để bảo vệ thận ghép, chị bắt buộc phải dùng thuốc ức chế miễn dịch suốt đời. TTƯT.BS.CKII Tạ Phương Dung, Phó giám đốc Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, Trưởng khoa Nội thận – Lọc máu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết các loại thuốc này thường có tác dụng phụ gây dị tật thai nhi, sảy thai hoặc sinh non. Ngược lại, nếu điều chỉnh thuốc không chuẩn xác, cơ thể sẽ ngay lập tức đào thải quả thận mới, đe dọa trực tiếp đến tính mạng người mẹ.

Để giúp chị Hoài toại nguyện ước mơ làm mẹ, bác sĩ đã thiết lập một phác đồ đặc biệt, chuyển sang nhóm thuốc ức chế miễn dịch mới, ít ảnh hưởng đến thai nhi hơn nhưng đòi hỏi sự theo dõi gắt gao. Những ngày đó, chị Hương gần như trở thành “trợ lý” của em gái, nhắc giờ uống thuốc đúng 8 giờ sáng và 20 giờ tối mỗi ngày, cùng em đi xét nghiệm nồng độ thuốc mỗi tháng, để ý từng dấu hiệu bất thường dù nhỏ nhất.

Tháng 9/2024, con gái chị Hoài chào đời khỏe mạnh. Khoảnh khắc con được đặt kề da với mẹ là điều chị từng nghĩ sẽ không bao giờ có được. Người đầu tiên bước đến ôm hai mẹ con sau ca sinh là chị Hương. Quả thận ghép không chỉ cho chị cuộc đời thứ hai, mà còn mở ra cơ hội làm mẹ thêm một lần nữa.

Niềm vui chưa kéo dài bao lâu, chị Hương cũng bắt đầu chiến đấu với bệnh thận mạn. Khác với cô em gái từng ở giai đoạn cuối, hành trình của chị âm thầm hơn. Chị có tiền sử tăng huyết áp nhiều năm và thường xuyên viêm tiết niệu tái phát. Bằng “kinh nghiệm” của mình, chị Hoài hiểu không thể chủ quan nên liên tục động viên chị gái đi khám chuyên sâu.

Kết quả cho thấy chị Hương đã mắc suy thận mạn giai đoạn 3b, mức lọc cầu thận (eGFR) khoảng 50 mL/phút/1,73m² – tức mất gần một nửa chức năng thận (bình thường trên 90 mL/phút/1,73m2).

“Lúc đó tôi rất sợ, nhưng nhìn em mình từng nặng hơn, giờ vẫn sống khỏe và sinh con được, tôi tự nhủ mình vẫn còn cơ hội”, chị Hương nói.

Bác sĩ Dung cho biết ở giai đoạn 3–4, nếu kiểm soát tốt huyết áp, duy trì chế độ ăn hợp lý, tránh thuốc gây hại cho thận và tái khám đều đặn, chức năng thận có thể ổn định nhiều năm và làm chậm nguy cơ phải chạy thận.

Chị Hương được bác sĩ Dung kê đơn thuốc và tư vấn chế độ ăn uống để duy trì chức năng thận ổn định. Lúc này chị Hoài vừa chăm con nhỏ, vừa nhắc nhở chị gái uống thuốc, chú ý ăn uống. Mỗi ngày, hai chị em cùng ăn chung một thực đơn để bảo vệ sức khỏe.

Sau nửa năm, chị Hương lại bị viêm họng, tự mua thuốc về uống khiến chức năng thận suy giảm đột ngột, chỉ số eGFR giảm còn hơn 40 mL/phút/1,73m2, người mệt mỏi, suy kiệt. Chị Hoài tức tốc đưa chị gái vào cấp cứu trong đêm. Bác sĩ Dung lý giải đây là tình trạng tổn thương thận cấp trên nền bệnh thận mạn. Chị Hương đã có sẵn nền suy thận, các đơn vị thận còn lại đang phải làm việc quá tải. Khi nạp vào cơ thể các loại thuốc giảm đau kháng viêm không steroid – NSAIDs hoặc một số loại kháng sinh, các mạch máu thận bị co thắt hoặc ống thận bị tổn thương trực tiếp, dẫn đến sự sụt giảm chức năng thận nhanh chóng.

Bác sĩ Dung chỉ định truyền dịch đường tĩnh mạch để tăng lưu lượng máu nuôi dưỡng thận, giúp đào thải độc chất dư thừa từ thuốc ra ngoài, đồng thời đình chỉ các loại thuốc không phù hợp và thay thế bằng phác đồ điều trị viêm họng an toàn cho thận. Sau hai ngày, chức năng thận của chị Hương trở lại mức cũ, tiếp tục được điều trị duy trì.

Hiện tại, sức khỏe hai chị em đều ổn định nhờ được bác sĩ Dung theo dõi thường xuyên. Riêng chị Hương vẫn duy trì độ lọc cầu thận ổn định, dùng thuốc theo đơn. Thực đơn ăn uống của chị được em gái kiểm soát kỹ lưỡng từ kinh nghiệm trước đó. Mỗi tháng, hai chị em lại cùng nhau tái khám để bác sĩ Dung kiểm tra chức năng thận, điều chỉnh đơn thuốc phù hợp.

Trước đó, bố của Hoài và Hương cũng bị ung thư bàng quang, được êkíp bác sĩ Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM phẫu thuật điều trị thành công. Anh trai hai chị cũng bị tổn thương thận cấp trên nền thận mạn do dùng thực phẩm chức năng, được bác sĩ Dung điều trị giúp chức năng thận phục hồi như bình thường.

Bác sĩ Dung cho biết, suy thận không phải là bệnh di truyền. Tuy nhiên, một số bệnh nền và các yếu tố nguy cơ dẫn đến suy thận lại mang tính chất di truyền, đặc biệt là tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc một số bệnh lý cầu thận.

Trường hợp này, bệnh có thể xuất phát từ nền tăng huyết áp liên quan yếu tố di truyền. Song bệnh ở chị Hoài khởi phát âm thầm từ sớm, tổn thương thận tiến triển nhanh khi còn trẻ và chưa kịp biểu hiện rõ bằng tăng huyết áp. Trong khi đó, ở chị Hương, bệnh diễn tiến chậm hơn, biểu hiện bằng tăng huyết áp kéo dài trước khi suy thận được phát hiện.

Bác sĩ Dung khuyến nghị, gia đình người bệnh nên thực hiện xét nghiệm giải trình tự gen để xác định các đột biến gen gây bệnh thận phổ biến. Nếu mang gen bệnh, bác sĩ sẽ tư vấn kế hoạch tầm soát và bảo vệ thận từ sớm cho các thành viên còn lại.

*Tên nhân vật trong bài đã được thay đổi.