Ngày 6-7/11, Hội nghị Chu sinh và Sơ sinh thường niên diễn ra tại TP.HCM, quy tụ khoảng 500 chuyên gia, bác sĩ và nhân viên y tế. Hội nghị là diễn đàn cập nhật tiến bộ y khoa, chia sẻ kinh nghiệm chăm sóc và điều trị các bệnh lý phức tạp ở trẻ sơ sinh, sinh non và cực non.

Tràn dịch màng phổi dưỡng chấp bẩm sinh là bệnh lý hiếm gặp, xảy ra ở khoảng 1/8.600 đến 1/24.000 ca sinh. Đây là tình trạng dịch dưỡng chấp – dịch bạch huyết giàu dinh dưỡng, tích tụ bất thường trong khoang màng phổi, chèn ép phổi và cản trở hô hấp. Nguyên nhân gây tình trạng này bao gồm dị tật bẩm sinh hệ bạch huyết, bất thường di truyền, chấn thương ống ngực sau thủ thuật hay phẫu thuật.

Đáng lưu ý, dịch dưỡng chấp chứa nhiều triglyceride, protein, vitamin tan trong chất béo, tế bào lympho và globulin miễn dịch. Khi dịch thất thoát liên tục, đặc biệt qua dẫn lưu kéo dài, trẻ có nguy cơ: mất protein và năng lượng, dẫn đến suy dinh dưỡng; rối loạn điện giải; suy giảm miễn dịch, dễ nhiễm trùng. Ở trẻ sơ sinh, đặc biệt là trẻ sinh non, tràn dịch dưỡng chấp có thể nhanh chóng dẫn đến suy hô hấp, nguy cơ tử vong rất cao nếu không được xử trí kịp thời và đúng hướng.

Đơn cử một thai nhi được can thiệp dẫn lưu dịch dưỡng chấp ở tuần thai 28 và 31 tại một bệnh viện. Bé chào đời lúc 34 tuần, nặng 2,6 kg. Dịch màng phổi nhanh chóng tích tụ trở lại, gây suy hô hấp nặng, tụt huyết áp và tăng áp phổi. Sau ba ngày hồi sức tích cực tại bệnh viện nơi sinh, bé được chuyển đến Trung tâm Sơ sinh, BVĐK Tâm Anh TP.HCM.

Theo bác sĩ Phượng, phương pháp điều trị truyền thống tập trung vào ba vấn đề: hỗ trợ hô hấp, nuôi ăn toàn phần bằng đường tĩnh mạch và chọc hút dịch. Mục tiêu trước mắt là giải áp ngay cho khoang lồng ngực, hạn chế nguy cơ tử vong trong những giờ đầu sau sinh. Đây là bước đi cần thiết, giúp trẻ vượt qua giai đoạn nguy hiểm nhất.

Tuy nhiên, biện pháp không giải quyết dứt điểm nguồn tiết dịch, nên dịch vẫn tiếp tục hình thành. Khi phải dẫn lưu màng phổi kéo dài, trẻ có thể mất lượng lớn protein, chất béo và các thành phần miễn dịch, làm tăng nguy cơ suy dinh dưỡng, nhiễm trùng và các biến chứng khác.

Nếu điều trị bảo tồn không đáp ứng, bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật thắt ống ngực hoặc gây dính màng phổi. Song đây là những can thiệp phức tạp, đặc biệt ở trẻ sinh non vốn có thể trạng yếu và chức năng hô hấp chưa hoàn thiện.

Trước nguy cơ bệnh nhi suy hô hấp kéo dài và mất dinh dưỡng do dịch dưỡng chấp tiếp tục thoát ra ngoài, bác sĩ Phượng cùng êkíp Trung tâm Sơ sinh đã nghiên cứu các báo cáo lâm sàng trên thế giới. Tiếp đó, êkíp hội chẩn và thống nhất áp dụng phác đồ điều trị bảo tồn nâng cao, được điều chỉnh phù hợp với tình trạng của bệnh nhi, hướng đến giải quyết đồng thời ba vấn đề: duy trì hô hấp, giảm lượng dịch dưỡng chấp hình thành và đảm bảo dinh dưỡng cho trẻ.

Trước hết, bệnh nhi được hỗ trợ hô hấp bằng hệ thống máy thở chuyên dụng cho trẻ sơ sinh, kết hợp dẫn lưu màng phổi có kiểm soát. Hệ thống dẫn lưu áp lực âm nhẹ hút dịch ra ngoài, giảm chèn ép và tạo điều kiện cho phổi nở trở lại. Song song, bác sĩ sử dụng thuốc đặc hiệu nhằm hạn chế tiết dịch tiêu hóa, làm cạn kiệt nguồn dưỡng chấp đổ vào ống ngực, từ đó giảm lượng dịch tiếp tục tích tụ trong khoang màng phổi.

Bên cạnh nuôi dưỡng đường tĩnh mạch, êkíp cho bé ăn qua ống thông dạ dày bằng sữa chuyên biệt chứa chất béo chuỗi trung bình (MCT). Đây là loại chất béo này được hấp thu trực tiếp vào tĩnh mạch mà không đi qua hệ bạch huyết ruột hoặc tăng cường sữa mẹ tách béo. Đồng thời, êkíp bổ sung axit béo thiết yếu cho trẻ qua đường tĩnh mạch. Cách tiếp cận này giúp ống ngực được nghỉ ngơi, trong khi trẻ vẫn nhận đủ dưỡng chất để phát triển.

Sau 56 ngày điều trị, bé hết tràn dịch màng phổi, sức khỏe hồi phục, được xuất viện và tái khám định kỳ.

Chia sẻ về yếu tố cần và đủ để thực hiện phác đồ, bác sĩ Phượng cho biết, bên cạnh sự sẵn sàng về cơ sở vật chất và nhân lực: hệ thống hồi sức sơ sinh hiện đại, trang thiết bị hỗ trợ hô hấp chuyên sâu, khả năng kiểm soát dịch màng phổi và đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm về hồi sức, điều trị nội khoa và dinh dưỡng chuyên biệt cho trẻ sơ sinh, phác đồ điều trị cần được “cá thể hóa”, theo dõi sát và điều chỉnh liên tục theo diễn tiến của từng bé.

Êkíp phải theo dõi chặt chẽ nhiều chỉ số: tình trạng hô hấp và huyết động; lượng dịch dẫn lưu; điện giải và protein máu; khả năng dung nạp dinh dưỡng. Mục tiêu là tránh để trẻ thiếu hụt dinh dưỡng và hạn chế biến chứng trong quá trình điều trị kéo dài.

Đánh giá về sự phát triển của chuyên ngành sơ sinh tại Việt Nam, GS.TS Ngô Minh Xuân, Chủ tịch Liên chi hội Chu sinh – Sơ sinh TP.HCM chia sẻ, hơn 20 năm qua, tiến bộ về kỹ thuật, trang thiết bị và nguồn nhân lực đã giúp các cơ sở y tế cứu sống ngày càng nhiều trẻ sinh non, cực non và mắc bệnh lý nghiêm trọng. Những em bé từng được xem là không có nhiều cơ hội nay đã có thể được điều trị trong các đơn vị hồi sức chuyên sâu. Đây là kết quả của thời gian dài đầu tư vào máy móc, đào tạo con người và hoàn thiện quy trình.

GS.TS Ngô Minh Xuân cũng nhấn mạnh rằng mục tiêu của ngành sơ sinh không dừng ở việc cứu sống trẻ. Điều quan trọng hơn là chất lượng sống, để trẻ phát triển tốt, hòa nhập cộng đồng và có tương lai như những đứa trẻ khác. Một phác đồ tốt không chỉ được đánh giá bằng việc trẻ qua được giai đoạn nguy kịch, mà còn bằng việc phổi, dinh dưỡng, tăng trưởng và phát triển thần kinh của trẻ sau đó như thế nào.

Trung tâm Sơ sinh Tâm Anh có sự đầu tư cao về trang thiết bị hiện đại và đội ngũ nhân lực trình độ cao. GS.TS Ngô Minh Xuân kỳ vọng Trung tâm sẽ tiếp tục phát triển các kỹ thuật mới, trở thành một trong những cơ sở chuyên sâu về sơ sinh, đồng thời đóng vai trò kết nối, hỗ trợ các bệnh viện trong khu vực phía Nam và tham gia đào tạo liên tục cho đội ngũ y tế.

Những chia sẻ tại hội nghị tiếp tục khẳng định vai trò của việc cập nhật, ứng dụng tiến bộ y khoa và tăng cường hợp tác chuyên môn trong nâng cao chất lượng chăm sóc trẻ sơ sinh, hướng đến điều trị ít xâm lấn và các chiến lược bảo tồn chức năng cơ quan cho trẻ. Đây cũng là định hướng mà Trung tâm Sơ sinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM đang theo đuổi: không ngừng phát triển kỹ thuật chuyên sâu, nâng cao năng lực hồi sức và điều trị, góp phần trao thêm cơ hội sống khỏe mạnh cho những em bé chào đời non tháng hoặc mắc bệnh lý phức tạp.