Bà Sương, 60 tuổi, đau nửa đầu phải, gần đây nghe tiếng thình thịch bên tai, đi khám, bác sĩ phát hiện dị dạng động tĩnh mạch vùng mặt.
Tiếng thình thịch xuất hiện cách đây một tuần, dồn dập bên tai phải, đặc biệt rõ khi đêm xuống. Căn phòng càng yên tĩnh, âm thanh càng khiến bà Sương khó chịu, không thể ngủ ngon. Trước đó khoảng một tháng, bà đã bị đau nửa đầu bên phải, cơn đau kéo xuống hốc mắt, bà đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở P.Tân Sơn Hòa – Q.Tân Bình cũ) khám.
Bà được chỉ định chụp cộng hưởng từ (MRI) não bằng hệ thống máy MRI 3 Tesla để khảo sát mạch máu.

Điểm bất thường đáng chú ý nằm ở vùng mặt phải. Hình ảnh mạch máu cho thấy một đám mạch nhỏ, không có ổ dị dạng dạng búi mạch (nidus) rõ rệt. Dù vậy, thuốc cản quang vừa xuất hiện trong động mạch đã nhanh chóng hiện diện ở tĩnh mạch, gợi ý máu đang đi tắt từ động mạch sang tĩnh mạch thay vì lưu thông theo đường bình thường qua hệ mao mạch. Bác sĩ nghi ngờ dị dạng mạch máu lưu lượng cao, chỉ định chụp mạch máu số hóa xóa nền (DSA) để xác định cấu trúc tổn thương và hướng điều trị.

Bác sĩ CKII Dương Đình Hoàn, Trưởng Đơn vị Can thiệp thần kinh, Trung tâm chẩn đoán hình ảnh và Điện quang can thiệp cho biết, DSA xác định dị dạng động tĩnh mạch vùng mặt phải, nhận máu từ nhiều nhánh của động mạch cảnh ngoài phải. Máu từ các nhánh này đi vào đường thông bất thường rồi thoát nhanh sang hệ tĩnh mạch, trong đó có đường dẫn lưu về tĩnh mạch vỏ não phải và xoang tĩnh mạch dọc trên, ngoài các đường dẫn lưu về tĩnh mạch cảnh ngoài phải và xoang hang phải.
“Bình thường, máu đi từ động mạch qua mạng mao mạch trước khi trở về tĩnh mạch. Với dị dạng động tĩnh mạch, dòng máu có thể đi tắt qua các đường thông bất thường, bỏ qua mạng mao mạch. Sự lưu thông nhanh và áp lực bất thường lên hệ tĩnh mạch có thể gây triệu chứng, đồng thời làm tăng nguy cơ biến chứng tùy theo cấu trúc và đường dẫn lưu của tổn thương”, bác sĩ Hoàn giải thích.
Ở bà Sương, việc có đường dẫn lưu vào hệ tĩnh mạch nội sọ khiến bác sĩ cần xử trí thận trọng. Mục tiêu không chỉ là làm giảm dòng máu qua dị dạng mà còn phải hạn chế nguy cơ ảnh hưởng đến các mạch máu lành và đường dẫn lưu tĩnh mạch quan trọng.
Ê-kíp can thiệp tiến hành chụp mạch và nút dị dạng qua đường động mạch đùi phải. Từ vị trí tiếp cận này, bác sĩ luồng các ống thông vào hệ động mạch cảnh, sau đó sử dụng những vi ống thông chuyên dụng để chọn lọc các nhánh động mạch cảnh ngoài phải cấp máu cho dị dạng. Dưới hướng dẫn của hình ảnh chụp mạch, bác sĩ bơm vật liệu nút mạch vào các vị trí cần bít tắc. Những vật liệu này giúp lấp các đường thông bất thường, giảm lượng máu đi vào dị dạng.
“Đây là thao tác đòi hỏi kiểm soát chính xác vị trí và lượng vật liệu được bơm, bởi tổn thương có nhiều nhánh cấp máu và đường dẫn lưu liên quan đến hệ tĩnh mạch nội sọ. Bác sĩ phải theo dõi liên tục hình ảnh mạch máu để hạn chế vật liệu đi vào các nhánh mạch lành hoặc gây cản trở đường thoát máu cần thiết”, bác sĩ Hoàn cho biết.

Sau nút mạch, hình ảnh chụp kiểm tra ghi nhận các mạch máu dị dạng đã được tắc hoàn toàn. Thủ thuật kết thúc sau khi ê-kíp kiểm tra kết quả và đóng vị trí đường vào động mạch đùi.
Sau can thiệp, bà Sương giảm ù tai, hết đau đầu, được xuất viện sau 2 ngày theo dõi.
Bác sĩ Hoàn cho biết, dị dạng động tĩnh mạch vùng đầu mặt cổ có thể biểu hiện bằng nhiều triệu chứng, tùy vị trí và đặc điểm lưu thông máu. Khi xuất hiện đau đầu kéo dài, tiếng ù tai có nhịp hoặc âm thanh bất thường trong tai, người bệnh nên đi khám để được đánh giá nguyên nhân, nhất là khi triệu chứng mới xuất hiện, tăng dần hoặc ảnh hưởng đến giấc ngủ.
Một số dị dạng động tĩnh mạch hình thành từ giai đoạn bào thai do mạng lưới mạch máu phát triển bất thường, có thể tồn tại nhiều năm trước khi gây triệu chứng.
Với các tổn thương mạch máu có dòng chảy bất thường, chụp mạch giúp bác sĩ xác định nguồn cấp máu, đường dẫn lưu và lựa chọn phương pháp can thiệp phù hợp. Sau nút mạch, người bệnh vẫn cần được theo dõi và đánh giá theo chỉ định chuyên khoa để xác định mức độ kiểm soát tổn thương.
*Tên của người bệnh đã được thay đổi
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH