Sáng sớm, trước khi đi chợ, bà Tâm, 56 tuổi, chuẩn bị tiền, chỉnh trang quần áo và… mặc tã, thói quen hơn 10 năm qua vì són tiểu.

Người phụ nữ quê Cần Thơ luôn canh cánh nỗi lo rò rỉ nước tiểu không kiểm soát, đặc biệt khi ho, hắt hơi hay xách nặng. Bà phải mang tã mỗi ngày. Bà không dám đi xa cùng gia đình bởi sợ đến nơi công cộng sẽ có mùi khó chịu, luôn thấp thỏm tìm nhà vệ sinh.

“Già ai chẳng vậy”, bà tự an ủi và dần dần cũng quen với việc mặc tã.

Khi bà thường xuyên tiểu gấp, nước tiểu rò rỉ nhiều hơn, gia đình đưa bà đến khám tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM. BS.CKII Nguyễn Thị Hồng Oanh, Đơn vị Niệu Nữ, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, cho biết bà bị són tiểu do gắng sức.

Theo bác sĩ Oanh, són tiểu là một trong những rối loạn sàn chậu thường gặp nhất ở phụ nữ trên 50 tuổi. Tỷ lệ mắc ở nữ cao gấp 4 lần nam giới.

Nghiên cứu tổng hợp 29 khảo sát trên thế giới cho thấy khoảng 37% phụ nữ lớn tuổi bị tiểu không tự chủ, với tỷ lệ cao nhất lên đến hơn 45% ở khu vực châu Á. Một phân tích tổng hợp 153 nghiên cứu dân số tại nhiều quốc gia đang phát triển cho thấy tiểu không tự chủ là vấn đề rất phổ biến nhưng ít được nhắc đến.

Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, nhiều phụ nữ trên 50 tuổi đến điều trị các bệnh lý niệu nữ như són tiểu, tiểu gấp không kiểm soát…, theo bác sĩ Oanh.

Trường hợp khác, bà Hồng, 59 tuổi, Việt kiều Mỹ, cũng chịu cảnh tương tự suốt hơn 5 năm qua. Bà chỉ quanh quẩn trong nhà, ngại gặp bạn bè vì sợ “sự cố” bất ngờ.

Bà Tâm và bà Hồng đều ngại chia sẻ, không đi khám, và chấp nhận “sống chung” với bệnh vì cho rằng đó là hệ quả tự nhiên của tuổi già. Họ sợ làm phiền con cháu, sợ tốn kém, sợ con cái lo lắng. Không ít người âm thầm chịu đựng 5-10 năm, thậm chí lâu hơn.

Bác sĩ Oanh lý giải, bà Tâm từng mang thai và sinh thường 4 lần, bà Hồng 2 lần, đồng thời cả hai đều đang bước vào giai đoạn tiền mãn kinh – mãn kinh. Mang thai và sinh con khiến cơ sàn chậu, dây chằng nâng đỡ bàng quang bị kéo giãn, suy yếu và tổn thương. Qua thời gian, các cấu trúc này suy yếu, cộng thêm sự sụt giảm estrogen khi mãn kinh khiến niệu đạo mất khả năng đóng kín khi có áp lực. Hệ quả là tình trạng rò rỉ nước tiểu khi gắng sức như ho, hắt hơi, làm việc nặng…

Không chỉ bất tiện, việc mang tã kéo dài còn làm tăng nguy cơ viêm đường tiết niệu, viêm âm đạo tái phát. Nhiễm trùng ngược dòng lâu ngày có thể ảnh hưởng đến chức năng thận.

Bệnh còn tác động đến tâm lý khiến phụ nữ tuổi trung niên bị tự ti, hạn chế giao tiếp, giảm chất lượng sống, thậm chí trầm cảm nhẹ ở người lớn tuổi.

Bác sĩ Oanh cho biết, hiện nay điều trị són tiểu có nhiều lựa chọn, tùy theo mức độ bệnh và tình trạng sức khỏe của từng người. Ở giai đoạn nhẹ, người bệnh có thể cải thiện bằng tập cơ sàn chậu (Kegel), giảm cân nếu thừa cân, điều chỉnh chế độ ăn uống, hạn chế táo bón và các chất kích thích bàng quang. Khi điều trị bảo tồn không đáp ứng, bác sĩ có thể cân nhắc dùng thuốc hoặc can thiệp phẫu thuật.

Bà Tâm và bà Hồng được phẫu thuật bằng phương pháp TOT (Transobturator Tape). Đây là kỹ thuật ít xâm lấn, đường mổ nhỏ, hạn chế tổn thương bàng quang và các cấu trúc sau xương mu. Thời gian phẫu thuật ngắn, lượng máu mất rất ít, người bệnh có thể đi lại sớm, xuất viện sau 1-2 ngày.

Bác sĩ rạch một đường rất nhỏ 1,5-2 cm ở thành trước âm đạo và luồn một dải băng dạng lưới bằng chất liệu nhân tạo (polypropylene) vào, điều chỉnh sao cho vừa đủ để nâng đỡ niệu đạo nhưng không quá chặt gây bí tiểu. Bác sĩ Oanh lý giải dải băng TOT đóng vai trò như một giá đỡ nhân tạo. Khi có áp lực, niệu đạo sẽ bị ép vào dải băng này và đóng kín lại, giúp ngăn nước tiểu rò rỉ ra ngoài.

Ca phẫu thuật diễn ra nhanh chóng trong 30 phút. Người bệnh xuất viện sau một ngày hậu phẫu, hết són tiểu, và có thể đi lại nhẹ nhàng.

Bác sĩ Oanh cho biết, són tiểu và các bệnh lý sàn chậu như sa sinh dục, tiểu gấp, tiểu nhiều lần… không chỉ là vấn đề y khoa, mà còn là câu chuyện chất lượng sống của hàng triệu phụ nữ trung niên và cao tuổi. Các bệnh lý này không đe dọa tính mạng ngay lập tức, nhưng âm thầm bào mòn chất lượng sống. Nhiều người coi đó là nên chấp nhận không thăm khám điều trị.

“Không nên xem són tiểu là bệnh tuổi già mà âm thầm chịu đựng. Càng đi khám sớm, việc điều trị càng đơn giản và hiệu quả”, bác sĩ Oanh nhấn mạnh và nói thêm rằng nên khám ngay nếu có dấu hiệu són tiểu khi ho, hắt hơi, cười lớn hoặc xách vật nặng, tiểu gấp, tiểu nhiều lần…

Theo bác sĩ Oanh, nếu được can thiệp đúng phương pháp, không chỉ kiểm soát triệu chứng mà còn cải thiện chất lượng sống, sự tự tin và đời sống xã hội của người bệnh. “Điều chúng tôi mong nhất không chỉ là ca mổ thành công, mà là khoảnh khắc người bệnh trở lại với những kế hoạch từng phải gác lại như một chuyến đi xa hay đơn giản là cảm giác thoải mái trong sinh hoạt hằng ngày”, bác sĩ Oanh nói.

“Tôi thấy ‘nhẹ người’ khi không còn phải mặc tã nữa”, bà Tâm chia sẻ khi tái khám và cho biết chuẩn bị cùng con gái đi du lịch Singapore, chuyến đi mà bà trì hoãn nhiều năm qua vì sợ “sự cố” giữa đường. Còn bà Hồng “khoe” từ ngày được phẫu thuật, bà đã có thể đi chợ buổi sáng, tập dưỡng sinh trong công viên và đặc biệt “hơn 5 năm rồi nay tôi mới dám mặc lại quần sáng màu”, bà cười.

*Tên nhân vật trong bài đã được thay đổii