Mối quan hệ giữa tiểu đường và ung thư được các chuyên gia đề cập trong nhiều nghiên cứu. Tìm hiểu về mối liên hệ này có thể giúp người bệnh bảo vệ sức khỏe tốt hơn.
Mối quan hệ giữa tiểu đường và ung thư hiện đang được nghiên cứu. Một nghiên cứu cho thấy người bệnh tiểu đường có nguy cơ mắc ung thư cao hơn khoảng 20% so với người không bị tiểu đường.
Một nghiên cứu khác chỉ ra rằng, đối với người bệnh tiểu đường type 2, nam giới có nguy cơ mắc ung thư cao hơn khoảng 48% và nguy cơ ở nữ giới cao hơn khoảng 24% so với những người không mắc bệnh tiểu đường. (1)
Một công trình nghiên cứu quy mô lớn trên 410.000 người được công bố trên tạp chí khoa học Journal of Diabetes đã xác nhận mối liên quan giữa tiểu đường và sự gia tăng nguy cơ của 11 loại ung thư ở nam giới và 13 loại ung thư ở nữ giới:
Tiểu đường là bệnh mạn tính xảy ra do thiếu hụt hoặc rối loạn hoạt động của insulin khiến đường huyết tăng cao, phổ biến là tiểu đường type 1 (thường gặp ở trẻ em hoặc thanh thiếu niên) và tiểu đường type 2 (thường gặp ở người trưởng thành, chiếm khoảng 90-95% trường hợp mắc bệnh).
Ung thư là bệnh khác biệt so với tiểu đường, đặc trưng bởi sự phát triển bất thường và không kiểm soát của các tế bào, có thể hình thành khối u hoặc gây rối loạn chức năng các cơ quan.
Mối quan hệ giữa tiểu đường và ung thư là mối quan hệ hai chiều: tiểu đường làm tăng nguy cơ mắc một số loại ung thư, ngược lại, một số loại ung thư hoặc phương pháp điều trị ung thư cũng có thể góp phần gây ra bệnh tiểu đường.
Nhiều yếu tố có thể ảnh hưởng đến mối liên quan này, bao gồm di truyền, béo phì, tình trạng viêm mạn tính, stress oxy hóa, tăng đường huyết, tăng insulin máu, tác động của các liệu pháp điều trị ung thư, insulin và một số thuốc hạ đường huyết đường uống…
Nhiều yếu tố có thể giải thích mối liên hệ giữa bệnh tiểu đường và ung thư. Tuy nhiên, mối quan hệ này chưa được xác định là quan hệ nguyên nhân – kết quả, tức là mắc bệnh tiểu đường không đồng nghĩa sẽ dẫn đến ung thư và ngược lại. (2)
Thay vào đó, hai bệnh lý này có thể có chung nhiều yếu tố nguy cơ. Một số yếu tố góp phần làm tăng nguy cơ mắc cả tiểu đường và ung thư có thể bao gồm:
Mặc dù người bệnh tiểu đường có thể kiểm soát sức khỏe bằng cách duy trì mức đường huyết ổn định theo chỉ định của bác sĩ, nhưng tình trạng tăng đường huyết kéo dài có thể gây tổn thương tế bào và DNA theo thời gian. Đáng chú ý, tế bào ung thư có thể phát triển mạnh mẽ nhờ glucose (hiệu ứng Warburg). Vì thế, lượng đường huyết tăng cao trong thời gian dài có thể tạo điều kiện thuận lợi cho sự tăng sinh và phát triển của tế bào ung thư.
Trong giai đoạn đầu của bệnh tiểu đường tuýp 2, cơ thể người bệnh thường đáp ứng với tình trạng kháng insulin bằng cách tăng cường sản xuất hormone này. Insulin là hormone tăng trưởng, có vai trò điều hòa quá trình phát triển và phân chia của tế bào. Nhiều tế bào ung thư mang thụ thể insulin, nên nồng độ insulin cao trong máu có thể kích thích sự phát triển của chúng. Các nghiên cứu cho thấy tình trạng tăng insulin trong máu kéo dài có thể thúc đẩy sự hình thành và phát triển của một số loại ung thư nhạy cảm với insulin.
Nhiều người mắc bệnh tiểu đường có chung các yếu tố nguy cơ với ung thư. Chẳng hạn, tuổi cao làm tăng nguy cơ mắc cả hai bệnh hoặc lối sống ít vận động và chế độ ăn uống chưa khoa học cũng góp phần làm gia tăng nguy cơ. Thói quen hút thuốc lá và lạm dụng rượu bia không chỉ làm tăng nguy cơ mắc tiểu đường tuýp 2 mà còn liên quan đến sự phát triển của nhiều loại ung thư khác nhau.
Một số biện pháp quan trọng cần thực hiện để giúp người bị tiểu đường kiểm soát bệnh và giảm nguy cơ mắc ung thư thường bao gồm:
Tầm soát ung thư định kỳ có thể giúp phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm (nếu có), ung thư giai đoạn sớm có tiên lượng điều trị và hồi phục khả quan. Người mắc tiểu đường nên thực hiện đầy đủ các xét nghiệm tầm soát theo khuyến nghị của bác sĩ, như nội soi đường tiêu hóa, xét nghiệm máu, chẩn đoán hình ảnh (siêu âm, X-quang) và các xét nghiệm chuyên sâu khác tùy thuộc vào nguy cơ và tình trạng sức khỏe, độ tuổi và giới tính…
Kiểm soát tốt bệnh tiểu đường đóng vai trò quan trọng, người bệnh nên tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ về việc sử dụng thuốc và chăm sóc sức khỏe. Thường xuyên theo dõi lượng đường trong máu cũng góp phần cải thiện và duy trì hiệu quả điều trị, hạn chế biến chứng. Một số nghiên cứu cho thấy thuốc điều trị tiểu đường metformin có thể giúp giảm nguy cơ bị ung thư nhờ tác dụng cải thiện độ nhạy insulin, tuy nhiên, người bệnh vẫn cần tuân thủ phác đồ điều trị và chỉ sử dụng thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ.
Thừa cân, béo phì có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh tiểu đường và một số loại ung thư. Thế nên người bệnh cần duy trì cân nặng khỏe mạnh, dù chỉ giảm từ 5-10% trọng lượng cơ thể cũng có thể mang lại lợi ích cho sức khỏe. Trước khi bắt đầu kế hoạch kiểm soát cân nặng, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ để được tư vấn về chế độ ăn uống và vận động thích hợp. Người bệnh nên ưu tiên dùng các loại rau củ, trái cây và protein nạc trong thực đơn, tránh áp dụng chế độ ăn kiêng khắc nghiệt để đảm bảo an toàn cho sức khỏe.
Xem thêm: Nguyên nhân gây ung thư (yếu tố nguy cơ) phổ biến, ai cũng nên biết
Hút thuốc lá là nguyên nhân hàng đầu gây ung thư (đặc biệt là ung thư phổi) đồng thời làm tăng nguy cơ mắc bệnh tiểu đường và các biến chứng liên quan. Bỏ thuốc lá là một trong những bước quan trọng và có lợi cho sức khỏe của người bệnh tiểu đường. Tương tự, uống rượu bia quá mức cũng có thể làm gia tăng nguy cơ mắc cả hai bệnh lý này. Nếu người bệnh đang gặp khó khăn trong việc cai thuốc hoặc kiểm soát thói quen uống rượu bia, hãy trao đổi với bác sĩ để được hỗ trợ.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Hiểu rõ mối quan hệ giữa tiểu đường và ung thư giúp mỗi người chủ động hơn trong việc phòng ngừa bệnh và kiểm soát sức khỏe. Duy trì lối sống khoa học, kiểm soát đường huyết và tầm soát sức khỏe định kỳ có thể giúp giảm nguy cơ mắc cả hai bệnh lý này.
