Quy trình kiểm tra sức khỏe tổng quát đầy đủ, khoa học không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe, chất lượng cuộc sống mà còn giảm thiểu gánh nặng kinh tế cho gia đình. Tuy nhiên, nhiều người vẫn lo lắng, phân vân khám tổng quát nên xét nghiệm gì để đạt hiệu quả tầm soát cao nhất, tránh lạm dụng các kỹ thuật không cần thiết.
Trong bài viết sau, hãy cùng nhau tìm hiểu một số xét nghiệm thiết yếu, nên có trong danh mục khám sức khỏe tổng quát qua chia sẻ của BS.CKII Phạm Thị Mỹ Hạnh, khoa Nội tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TPHCM (P.Tân Sơn Hòa – Q.Tân Bình cũ).
Khám sức khỏe định kỳ không chỉ giúp phát hiện bệnh, giảm chi phí điều trị mà còn là cách chủ động bảo vệ sức khỏe lâu dài. Việc thực hiện các xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh trong quy trình khám sức khỏe tổng quát mang lại những lợi ích thiết thực sau:
Phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm: Giúp chẩn đoán các bệnh tiềm ẩn ngay từ khi chưa có triệu chứng lâm sàng, đặc biệt là ung thư ở giai đoạn tiền ung thư (pre-cancer) – giai đoạn tế bào thay đổi bất thường (loạn sản), có khả năng tiến triển thành ung thư trong tương lai.
Kiểm soát yếu tố nguy cơ: Giúp nhận diện và điều chỉnh kịp thời lối sống. Ví dụ:
Yếu tố nguy cơ bệnh thận mạn: Mắc đái tháo đường, tăng huyết áp không được kiểm soát tốt, trên 60 tuổi tiền căn gia đình, mắc bệnh thận, bệnh tim mạch, béo phì, hút thuốc lá, làm dụng thuốc giảm đau, các thuốc không rõ nguồn gốc.
Yếu tố nguy cơ của bệnh đái tháo đường: Thừa cân/ béo phì (đặc biệt béo bụng), ít vận động, tiền căn gia đình mắc đái tháo đường, lớn tuổi, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, tiền căn đái tháo đường thai kỳ.
Yếu tố nguy cơ bệnh tim mạch: Tăng huyết áp, rối loạn lipid máu ( LDL-c tăng), hút thuốc lá, đái tháo đường, béo phì, ít vận động, tuổi cao (trên 50 tuổi…) đó là các yếu tố thúc đẩy hình thành mảng xơ vữa gây nên bệnh nhồi máu cơ tim cấp, đột quỵ não cấp. Khách hàng được chẩn đoán có nguy cơ bệnh tim mạch cao cần kiểm soát nồng độ cholesterol, huyết áp, cân nặng… để phòng ngừa biến cố tim mạch.
Tăng hiệu quả phát hiện bệnh: Phát hiện ung thư ở giai đoạn mầm bệnh (chưa có triệu chứng) giúp tăng hiệu quả điều trị thành công, giảm tỷ lệ tử vong, nâng cao chất lượng cuộc sống, giảm chi phí điều trị (ví dụ phát hiện và điều trị tiền ung thư cổ tử cung ở giai đoạn sớm thay vì điều trị giai đoạn muộn phải phẫu thuật, hóa trị, xạ trị). (1)
Tiết kiệm chi phí: Phát hiện bệnh sớm giúp giảm đáng kể chi phí điều trị trực tiếp.
Việc chỉ định các xét nghiệm cận lâm sàng để kiểm tra sức khỏe tổng quát cần cá nhân hóa dựa vào: tuổi, giới tính, tiền sử bệnh, yếu tố nguy cơ… để thực hiện các chỉ định cận lâm sàng vừa đúng và đủ. Nên chọn cơ sở khám chữa bệnh có uy tín, có đầy đủ các trang thiết bị hiện đại và duy trì việc kiểm tra định kỳ. Xét nghiệm cũng chỉ là một phần của buổi khám, bạn có thể xem thêm bài viết khám tổng quát gồm những gì để nắm toàn bộ các bước thăm khám và thời gian trả kết quả.
Người đi khám tổng quát nên xét nghiệm gì phụ thuộc vào nhiều yếu tố như:
Giới tính. Ví dụ, nam giới bình thường từ 50 tuổi nên xét nghiệm nồng độ PSA để tầm soát ung thư tuyến tiền liệt. Nữ từ 40 tuổi nên tầm soát ung thư vú (siêu âm vú và chụp nhũ ảnh). Ở những phụ nữ có tiền căn gia đình ung thư vú, việc tầm soát nên sớm hơn ( 30- 35 tuổi).
Tiền sử bệnh của bản thân và gia đình. Ví dụ, nam giới có cha/anh em trai mắc ung thư tuyến tiền liệt nên xét nghiệm nồng độ PSA sớm hơn, từ 40-45 tuổi thay vì 50. Ở những người có tiền căn gia đình bị ung thư gan nên tầm soát viêm gan siêu vi và ung thư gan.
Độ tuổi. Ví dụ, nữ giới từ 21 tuổi nên làm xét nghiệm Pap smear để tầm soát ung thư cổ tử cung mỗi 3 năm, 40-54 tuổi mỗi năm 1 lần, trên 55 tuổi 2 năm 1 lần. Tuy nhiên, phụ nữ từ 65 tuổi có thể không cần làm nếu kết quả Pap smear bình thường liên tục trong 10 năm gần nhất.
Thói quen sinh hoạt, môi trường sống, nghề nghiệp… Ví dụ, người có thói quen hút thuốc lâu năm nên được tầm soát ung thư phổi bằng phương pháp chụp CT liều thấp (LDCT). Thói quen uống rượu bia tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ, xơ gan, ung thư (gan, vòm họng, dạ dày,…), làm gia tăng nguy cơ bệnh tim mạch, gout, loãng xương, rối loạn tâm thần, giảm khả năng sinh sản; do đó những trường hợp này cũng cần tầm soát chuyên sâu.
Dựa trên các yếu tố trên, bác sĩ sẽ tư vấn những xét nghiệm phù hợp để tầm soát bệnh hiệu quả, tối ưu về hiệu quả và chi phí. Nếu chưa biết bản thân nên xét nghiệm gì khi khám tổng quát, khách hàng có thể khám với bác sĩ Nội tổng hợp để được tư vấn danh mục xét nghiệm và các chỉ định cận lâm sàng phù hợp.
Dưới đây là những xét nghiệm thường thực hiện trong khám tổng quát:
Tổng phân tích tế bào máu: như hồng cầu, huyết sắc tố, bạch cầu, tiểu cầu… nhằm phát hiện tình trạng thiếu máu, viêm nhiễm, các rối loạn đông máu và các bệnh về máu như: ung thư máu ( bạch cầu cấp/ mãn), suy tỷ hoặc bệnh hồng cầu di truyền ( Thalassemia).
Đường huyết (Glucose máu/HbA1c): Tầm soát bệnh đái tháo đường.
Mỡ máu (Cholesterol toàn phần, LDL, HDL, Triglyceride): Đánh giá nguy cơ xơ vữa động mạch và bệnh tim mạch.
Chức năng gan và thận: Các chỉ số như AST, ALT (gan), Ure và Creatinin (thận) giúp đánh giá tình trạng chuyển hóa và đào thải của cơ thể.
Acid Uric: Kiểm tra nguy cơ bệnh Gout.
Ngoài ra, tùy thuộc vào tình trạng cụ thể của mỗi người, bác sĩ có thể chỉ định thêm xét nghiệm các chỉ số khác trong máu như chỉ dấu ung thư (AFP, CEA, PSA, CA 72-4, CA 19-9…), nguy cơ suy tim (BNP, NT-proBNP), chức năng tuyến giáp (TSH, FT3, FT4), viêm gan…
Một băn khoăn thường gặp khác là khám sức khỏe có phát hiện HIV không, trên thực tế, xét nghiệm HIV chỉ được thực hiện khi khách hàng đồng ý bổ sung vào danh mục khám.
Tổng phân tích nước tiểu giúp kiểm tra các thông số cơ bản như tỷ trọng, đạm (protein), bạch cầu, đường, ketone… trong nước tiểu để đánh giá chức năng thận-tiết niệu, gan, nguy cơ mất nước, tiểu đường…
Ngoài xét nghiệm máu, nước tiểu, cần thêm các phương pháp chẩn đoán hình ảnh và thăm dò chức năng để đánh giá, phát hiện bệnh hiệu quả hơn như:
Chụp X-quang (thường là ngực): phát hiện các bệnh như viêm phổi, lao phổi, tràn dịch màng phổi, u phổi, bất thường về tim…
Đo điện tim: Ghi lại các biến thiên của dòng điện do tim phát ra, giúp phát hiện rối loạn nhịp tim (nhịp quá nhanh, chậm hoặc không đều), thiếu máu tim, nhồi máu cơ tim…
Siêu âm (ổ bụng, vú, tuyến giáp, chi dưới, mạch máu…): Tùy vào vị trí mà có thể phát hiện các bất thường như khối u, sỏi thận, sỏi mật, xơ gan, huyết khối (cục máu đông)…
Chụp cắt lớp vi tính (CT-scan): Cung cấp hình ảnh chi tiết. Tùy vị trí chụp mà có thể tầm soát ung thư, phát hiện u, tình trạng xuất huyết, chấn thương nội tạng…
Đo mật độ loãng xương bằng phương pháp DEXA: Dùng tia X liều thấp để đo hàm lượng canxi và các khoáng chất khác có trong xương để chẩn đoán loãng xương.
Nội soi tai mũi họng: Phát hiện viêm xoang, polyp mũi, vẹo vách ngăn, khối u vùng tai mũi họng…
Nội soi tiêu hóa: Phát hiện viêm, loét, vi khuẩn HP (dạ dày), tầm soát ung thư đường tiêu hóa như dạ dày, đại trực tràng.
Trong các phương pháp trên, siêu âm gần như luôn có mặt trong danh mục khám, bài viết khám tổng quát có siêu âm không giải thích cụ thể từng vùng siêu âm thường được chỉ định.
Mỗi độ tuổi nên chú ý đến những xét nghiệm chuyên sâu để tầm soát bệnh, bảo vệ sức khỏe hiệu quả, tối ưu chi phí hơn:
20-30 tuổi: Nên tập trung vào các chỉ số xét nghiệm cơ bản như xét nghiệm máu tổng quát, nước tiểu kết hợp các phương pháp như đo điện tim, X-quang ngực, siêu âm ổ bụng… Có thể lưu ý thêm các xét nghiệm bệnh truyền nhiễm như viêm gan siêu vi B, C, HP dạ dày, Pap smear (nữ)…
30-40 tuổi: Nên bổ sung thêm các xét nghiệm liên quan đến chuyển hóa, tim mạch, mỡ máu, đái tháo đường… đánh giá chức năng cơ quan như thận, gan, tuyến giáp…
40-60 tuổi: Cần tầm soát tích cực các bệnh mạn tính (đái tháo đường, tim mạch, xương khớp), ung thư (phổi, gan, vú, tuyến tiền liệt…)…
Trên 60 tuổi: Chú ý khám định kỳ để kiểm soát các bệnh mạn tính, bệnh do lão hóa như Alzheimer, đo thính lực, loãng xương… và duy trì tầm soát các bệnh ung thư theo hướng dẫn của bác sĩ.
Nữ giới: Cần bổ sung khám sản phụ khoa, siêu âm tử cung – phần phụ, siêu âm tuyến vú hoặc chụp nhũ ảnh, xét nghiệm tế bào học cổ tử cung (Pap smear) và xét nghiệm HPV để tầm soát ung thư cổ tử cung.
Nam giới: Ưu tiên tầm soát ung thư tuyến tiền liệt thông qua xét nghiệm PSA (kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt) trong máu, đặc biệt là nam giới trên 50 tuổi.
Để kết quả xét nghiệm phản ánh chính xác với tình trạng sức khỏe, cần lưu ý:
Nhịn ăn: Nên nhịn ăn ít nhất 8-10 tiếng, chỉ uống nước lọc để kết quả xét nghiệm máu và nước tiểu chính xác hơn. Nếu còn băn khoăn trước khi khám tổng quát có được ăn sáng không, bạn có thể xem giải đáp chi tiết kèm mốc nhịn ăn cho từng loại xét nghiệm.
Tránh chất kích thích: Không uống rượu bia, cà phê, nước ngọt có ga, hút thuốc ít nhất 24 giờ trước khi khám.
Quản lý thuốc: Tiếp tục dùng thuốc huyết áp, tim mạch nhưng tạm dừng thuốc điều trị đái tháo đường vào sáng nhịn ăn để tránh hạ đường huyết.
An toàn thai kỳ: Phụ nữ cần thông báo nếu nghi ngờ có thai trước khi chụp X-quang hoặc CT scan.
Chuẩn bị cho nội soi: Nếu danh mục khám có nội soi, nên ăn thức ăn mềm, ít chất xơ vài ngày trước và dùng thuốc làm sạch ruột theo hướng dẫn của bác sĩ.
Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là địa chỉ khám sức khỏe công nghệ cao uy tín, chất lượng. Với ưu điểm ứng dụng các trang thiết bị công nghệ hiện đại tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI), Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh và Điện quang can thiệp cùng Trung tâm Xét nghiệm chuẩn ISO 15189:2022, đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm… khách hàng sẽ được chẩn đoán, tầm soát bệnh hiệu quả với chi phí hợp lý.
Nếu cần tư vấn danh mục khám sức khỏe phù hợp nhất cho mình và người thân, khách hàng có thể đến trực tiếp tư vấn với đội ngũ bác sĩ Nội tổng hợp giàu kinh nghiệm hoặc liên hệ qua hotline, website, fanpage của Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh để được tư vấn chi tiết:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Việc hiểu rõ khám tổng quát nên xét nghiệm gì và chủ động thực hiện định kỳ mỗi 6-12 tháng giúp bạn bảo vệ sức khỏe thể chất, tinh thần của bản thân và gia đình hiệu quả. Tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, hệ thống trang thiết bị hiện đại như máy CT 1975 lát cắt (Mỹ), hơn 100.000 lát cắt (Đức), các hệ thống chụp MRI 1,5-3 Tesla (Đức, Mỹ), Trung tâm Xét nghiệm chuẩn quốc tế… cùng đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm luôn sẵn sàng đồng hành giúp khách hàng bảo vệ sức khỏe hiệu quả, toàn diện.
