Hội chứng tăng tiết sữa: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Vú tăng tiết sữa có thể xuất hiện ở người mẹ sau sinh, phụ nữ không mang thai và cả nam giới. Điều này có thể cảnh báo nhiều vấn đề hoặc bệnh nghiêm trọng. Vậy hội chứng tăng tiết sữa là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị như thế nào? Bài viết dưới đây, bác sĩ chuyên khoa II Đỗ Thanh Huy Hoàng, khoa Ngoại Vú – Đầu Mặt Cổ, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM sẽ đưa ra thông tin tổng quan về hội chứng tăng tiết sữa.

Hội chứng tăng tiết sữa là gì?

Hội chứng tăng tiết sữa (HS – “cung cấp quá mức”) là tình trạng cơ thể người bệnh sản xuất nhiều sữa hơn nhu cầu. Điều này gây ra triệu chứng như: đau vú, khó chịu, rò rỉ và tắc ống dẫn sữa. Hội chứng tăng tiết sữa cũng gây vấn đề cho trẻ gồm: nghẹt thở, tăng cân quá mức và các vấn đề về tiêu hóa.

Những ai có nguy cơ mắc hội chứng tăng tiết sữa

Người có nguy cơ mắc hội chứng tăng tiết sữa, bao gồm:

1. Phụ nữ mang thai và cho con bú

Quá trình tiết sữa bắt đầu trong thời kỳ mang thai khi sự thay đổi nội tiết tố thúc đẩy tuyến vú sản xuất và giải phóng sữa, chuẩn bị cho trẻ chào đời. Khi trẻ được sinh ra, lượng sữa được cơ thể sản xuất sẽ tăng lên. Khi trẻ bắt đầu bú thường xuyên, cơ thể người mẹ sẽ điều chỉnh việc sản xuất sữa để phù hợp với nhu cầu của trẻ. Đôi khi, một số trường hợp cơ thể tiếp tục sản xuất nhiều sữa mẹ hơn, lượng sữa nhiều hơn nhu cầu của trẻ dẫn đến tình trạng dư thừa sữa. Đây là tình trạng tăng tiết sữa.

Thực tế rất khó để biết có bao nhiêu người mắc hội chứng tăng tiết sữa nhưng người bệnh không nên quá lo lắng vì tình trạng này không phải bất thường. Tuy nhiên, việc sản xuất quá nhiều thường khiến người bệnh khó chịu và đôi khi gây đau cho cả mẹ và trẻ.

2. Tăng tiết sữa ở người không mang thai

Tăng tiết sữa có thể xảy ra ở phụ nữ không mang thai và nam giới. Có 2 nguyên nhân chính tiết nhiều sữa ở người không mang thai, gồm: vùng dưới đồi – tuyến yên (HP) và vùng dưới đồi – tuyến yên (không phải HP). Cụ thể:

3. HP gây tăng tiết sữa

Nguyên nhân HP gây tăng tiết sữa liên quan đến các bộ phận của não gồm vùng dưới đồi và tuyến yên. Khu vực này tiết ra nhiều loại hormone khác nhau và đóng vai trò chính trong hoạt động của hệ thống nội tiết tố và thần kinh [1]. Các nguyên nhân HP tiềm ẩn gây bệnh tiết nhiều sữa gồm:

• U tiết prolactin: khối u tuyến yên tiết ra hormone prolactin. Hormone này chịu trách nhiệm cho sự phát triển của vú, tiết sữa và chức năng khác nhau trong cơ thể.
• Các loại khối u tuyến yên khác: một số khối u tuyến yên chèn ép cuống tuyến yên – nơi kết nối giữa vùng dưới đồi và tuyến yên. Điều này làm gián đoạn dòng chảy của một chất hóa học thần kinh (dopamine), giảm sự ức chế prolactin và dẫn đến chứng chảy sữa nhẹ.

4. Nguyên nhân không phải do HP

Một số nguyên nhân gây tăng tiết sữa không phải do HP, gồm:

• Suy giáp: nồng độ hormone tuyến giáp – hormone giải phóng thyrotropin (TRH) tăng cao làm kích thích tế bào giải phóng prolactin.
• Suy thận: tình trạng này làm suy giảm khả năng đào thải prolactin của thận.
• Tổn thương thành ngực: nghiên cứu đã tìm thấy mối liên quan giữa tổn thương thành ngực và tiết sữa. Điều này xảy ra khi tín hiệu đau truyền từ thành ngực đến vùng dưới đồi, làm giảm sự giải phóng dopamine.
• Một số loại thuốc: một số loại thuốc có thể gây hội chứng tăng tiết sữa gồm:
  • Một số thuốc chống loạn thần như: risperidone, clozapine và olanzapine.
  • Một số loại thuốc chống sốt như: metoclopramide và domperidone.
  • Một số loại thuốc chống trầm cảm như: thuốc chống trầm cảm 3 vòng và thuốc ức chế monoamine – oxidase.
  • Thuốc phiện.
  • Thuốc chẹn kênh canxi verapamil.

Triệu chứng hội chứng tăng tiết sữa

Ngoài việc sản xuất sữa mẹ quá nhiều, người mắc hội chứng tăng tiết sữa (HS) có thể xuất hiện một số triệu chứng khác như:

• Khó duy trì lịch trình cho con ăn thông thường.
• Ngực căng cứng.
• Đau hoặc khó chịu ở vú.
• Tắc ống dẫn sữa.
• Phun sữa (xuống sữa) nhanh – phản xạ phun sữa hoạt động quá mức.
• Núm vú thường xuyên rỉ sữa.
• Đau hoặc khó chịu ở núm vú.
• Xuất hiện vết nứt núm vú.
• Chảy máu núm vú – mụn sữa.
• Co thắt mạch máu.

Với trẻ sơ sinh cũng có thể gặp triệu chứng liên quan đến việc cung cấp quá nhiều sữa mẹ, gồm:

• Nghẹn hoặc nôn khi bú.
• “Quấy rầy” trong hoặc sau khi bú.
• Nôn quá nhiều sau khi bú.
• Đầy hơi hoặc khó chịu ở bụng.
• Phân có màu xanh lá cây, sủi bọt.
• Tăng cân nhanh hoặc khó duy trì cân nặng ổn định.

Nguyên nhân tăng tiết sữa và yếu tố nguy cơ

Theo tổ chức từ thiện La Leche League, một số người sản xuất một lượng lớn sữa một cách tự nhiên và lượng sữa này thường tăng lên theo từng trẻ.

Một số yếu tố có thể góp phần hoặc gây ra HS, gồm:

• Cho con bú theo lịch trình cố định thay vì khi trẻ đói.
• Vắt sữa quá mức như: sử dụng máy hút sữa quá nhiều hoặc thường xuyên gây kích thích sản xuất sữa nhiều hơn.
• Tình trạng khó ngậm vú khiến trẻ bú thường xuyên hơn để đảm bảo đủ lượng sữa mẹ.

Hiếm khi, HS xảy ra do tình trạng bệnh tiềm ẩn như: khuynh hướng di truyền hoặc tăng prolactin máu – tình trạng dư thừa hormone prolactin trong máu.

Hội chứng tăng tiết sữa có sao không?

Không, hội chứng tăng tiết sữa không sao. Hiệp hội Sinh sản Vương quốc Anh (NCT) cho biết, hầu hết trường hợp HS sẽ khỏi khi nguồn sữa của người mẹ được điều tiết để phù hợp với nhu cầu của con.

Tuy nhiên, nếu người bệnh HS vẫn xuất hiện triệu chứng hoặc tình trạng ngày càng nghiêm trọng dù đã sử dụng một số phương pháp điều trị tại nhà, người bệnh hãy đến gặp bác sĩ để được khám, chẩn đoán, tư vấn và lên liệu trình điều trị phù hợp. Người bệnh không nên chủ quan vì một số ít trường hợp HS xảy ra do bệnh tiềm ẩn như tăng prolactin máu. Ngoài ra, một số yếu tố có thể góp phần hoặc gây ra tình trạng tăng tiết sữa gồm: khó ngậm vú, vú căng quá mức hoặc cho con bú theo lịch trình.

Biến chứng rủi ro tình trạng tăng tiết sữa kéo dài

Tăng tiết sữa có thể dẫn đến biến chứng như:

• Tắc ống dẫn sữa.
• Viêm vú.
• Trẻ sơ sinh cũng có thể nghẹn hoặc ngạt thở khi bú sữa mẹ, ói mửa quá mức trong hoặc sau khi ăn hoặc đi tiêu khó khăn.

Tăng tiết sữa cũng gây khó khăn cho việc duy trì lịch ăn uống lành mạnh và có thể gây ra vấn đề về tiêu hóa và tăng cân nhanh chóng ở trẻ sơ sinh.

Thăm khám và chẩn đoán hội chứng tăng tiết sữa

Để chẩn đoán hội chứng tăng tiết sữa, bác sĩ sẽ thu thập thông tin gồm triệu chứng, tiền sử bệnh… về người bệnh và trẻ (nếu có). Bác sĩ có thể hỏi một số câu như:

• Thói quen ăn uống của trẻ.
• Sức khỏe của trẻ.
• Triệu chứng ở vú.

Ngoài ra, bác sĩ có thể khám lâm sàng vú và yêu cầu người bệnh làm thêm một số xét nghiệm.

Cách quản lý điều trị tăng tiết sữa quá mức

Cách quản lý điều trị tăng tiết sữa quá mức nhằm mục đích giảm tình trạng cơ thể sản xuất quá nhiều sữa mẹ. Các phương pháp gồm: bú theo phản xạ, đảm bảo ngậm bắt vú đúng cách và giảm hoặc ngừng vắt sữa. Một người cũng có thể thử xoa bóp ngực trước khi cho con bú, vắt hết sữa trước khi cho trẻ bú cả hai và chặn việc cho con bú.

Tổ chức La Leche League đề xuất một số mẹo để giúp quản lý HS bao gồm:

• Cho con bú bất cứ khi nào đói: cho bé bú bất cứ khi nào trẻ có dấu hiệu đói. Đồng thời, người mẹ hãy cho bé bú bên vú đầu tiên trong thời gian bao lâu tùy thích rồi mới đổi qua bên vú thứ 2. Trong khi bú, bé có thể muốn bú 1 hoặc cả 2 bên, đổi bên nhiều lần.
• Thay đổi tư thế cho con bú: người mẹ cũng hãy thử cho trẻ bú ở nhiều tư thế khác nhau như: nằm nghiêng hoặc cho trẻ ngồi thẳng.
• Biểu hiện bằng tay: người mẹ hãy dùng tay vắt một lượng sữa rất nhỏ trước khi cho bé bú.
• Massage ngực: massage nhẹ nhàng ngực khoảng 30 giây trước khi cho con bú.
• Dẫn lưu hoàn toàn: phương pháp này tốt nhất cho người tắc ống dẫn sữa tái phát, viêm vú hoặc khó chịu ở vú. Người bệnh chỉ làm điều này khi có sự tư vấn của bác sĩ và thường chỉ cần thực hiện 1 lần. Các bước dẫn lưu hoàn toàn như sau:
  • Bước 1: vắt sữa từ cả vú để “làm trống” càng nhiều càng tốt.
  • Bước 2: ngay lập tức đưa cả 2 vú cho trẻ sau khi “hút sữa”.
  • Bước 3: chặn cho ăn.
• Thuốc và thảo dược: người bệnh có thể trao đổi với bác sĩ về việc cho con bú các loại thuốc và thảo mộc mà họ có thể dùng để giúp giảm sản lượng sữa.

Phòng ngừa và chăm sóc tình trạng tăng tiết sữa quá mức

Để phòng ngừa và chăm sóc tình trạng tăng tiết sữa quá mức, NCT khuyến nghị, người bệnh nên làm theo các mẹo bên dưới nếu người bệnh đang trải qua HS sau 6-8 tuần:

• Kiểm tra xem trẻ có ngậm vú tốt không?
• Hãy ngả người ra sau khi bú để sữa mẹ chảy chậm lại.
• Giảm dần hoặc ngừng vắt sữa vì điều này có thể khiến bệnh HS trầm trọng hơn.
• Chỉ cho trẻ bú 1 bên vú và đổi bên cho bé bú mỗi 2–3 giờ.
• Tìm kiếm lời khuyên từ chuyên gia như nữ hộ sinh hoặc bác sĩ để được tư vấn về nuôi con bằng sữa mẹ đúng cách.

Câu hỏi thường gặp

1. Hội chứng tăng tiết sữa có cần điều trị không?

Có, hội chứng tăng tiết sữa cần điều trị. Bởi, NCT lưu ý rằng HS đôi khi có thể chỉ ra một tình trạng bệnh lý tiềm ẩn. Vì vậy, bất kỳ ai bị HS tiếp tục mặc dù đã thử các phương pháp điều trị trên nên cân nhắc liên hệ với bác sĩ để xác định nguyên nhân.

2. Hội chứng tăng tiết sữa kéo dài bao lâu?

Hầu hết trường hợp HS mất vài tuần sau khi trẻ chào đời. Bệnh sẽ khỏi khi nguồn sữa của người mẹ được điều tiết phù hợp với nhu cầu của trẻ.

3. Khi nào cần điều trị y tế?

Người bệnh cần điều trị y tế khi gặp các triệu chứng như: tình trạng căng sữa, rò rỉ và khó điều tiết nguồn sữa. Bởi, một số ít trường hợp HS do bệnh tiềm ẩn gây ra.

Ngoài ra, người bệnh có thể thực hiện một số biện pháp chăm sóc tại nhà như: điều chỉnh kỹ thuật cho ăn và trong trường hợp dai dẳng có thể cần dùng thuốc. Nếu người bệnh vẫn tiếp tục gặp vấn đề với HS sau các phương pháp điều trị tại nhà nên cân nhắc liên hệ với bác sĩ để được khám, chẩn đoán và và xác định nguyên nhân gây bệnh.

Khoa Ngoại Vú – Đầu Mặt Cổ, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM quy tụ các chuyên gia, bác sĩ giàu kinh nghiệm, liên tục cập nhật phương pháp điều trị mới trên thế giới giúp tầm soát ung thư vú, chẩn đoán sớm ung thư vú, lên kế hoạch điều trị toàn diện, hiệu quả và rút ngắn thời gian đáng kể. Đặc biệt, người bệnh có thể chia sẻ những khó khăn lo lắng với các thành viên trong “CLB bệnh nhân ung thư vú bệnh viện Tâm Anh”.

Hội chứng tăng tiết sữa (HS) xảy ra khi một người đang cho con bú hoặc cho con bú tiết ra quá nhiều sữa mẹ. Thông qua bài này, người bệnh khi nhận thấy vú tiết chất dịch bất thường hoặc người mẹ sản xuất quá nhiều sữa có thể nhận biết triệu chứng bệnh và nắm một số cách kiểm soát tại nhà. Đồng thời, nếu thấy triệu chứng bất thường hoặc ngày càng nghiêm trọng dù thử mọi cách, hãy đến gặp bác sĩ ngày để được khám, chẩn đoán, tìm nguyên nhân và đưa ra liệu trình điều trị kịp thời.