Áp xe vú khi mang thai: Nhận biết và hướng xử lý

Trong thai kỳ, những thay đổi ở mô tuyến vú có thể khiến mẹ bầu khó phân biệt cảm giác căng tức thông thường với dấu hiệu viêm nhiễm. Áp xe vú khi mang thai thường biểu hiện bằng khối sưng đau, nóng đỏ, có thể kèm sốt, mệt mỏi hoặc chảy dịch. Tình trạng này cần được thăm khám sớm để xác định nguyên nhân, mức độ tổn thương và phương pháp điều trị phù hợp, an toàn cho mẹ và thai nhi.

Áp xe vú khi mang thai là gì?

Áp xe vú khi mang thai là tình trạng hình thành một ổ chứa mủ bên trong mô vú do nhiễm trùng. Bệnh có thể xuất hiện sau viêm vú không được kiểm soát hoặc phát sinh tại vùng mô vú bị tổn thương hay nhiễm khuẩn. Khối áp xe thường gây đau, sưng, đỏ, nóng tại chỗ và đôi khi đi kèm sốt. Mẹ bầu có khối bất thường ở vú cần được bác sĩ kiểm tra, không nên tự chẩn đoán hoặc tự dùng thuốc trong thai kỳ.

Nguyên nhân phụ nữ mang thai bị áp xe vú

Áp xe vú có xu hướng xảy ra phổ biến trong quá trình cho con bú. Tuy nhiên, thực tế lâm sàng cho thấy áp xe vú có thể khởi phát ngay trong thai kỳ do những biến đổi mạnh mẽ về nội tiết tố và cấu trúc tuyến vú để chuẩn bị cho quá trình tiết sữa.

Việc nhận diện sớm áp xe vú khi mang thai là điều quan trọng, bởi nếu không được kiểm soát kịp thời, ổ mủ có thể lan rộng, dẫn đến hoại tử mô vú hoặc nghiêm trọng hơn là nhiễm trùng huyết, đe dọa trực tiếp đến sức khỏe của cả mẹ và thai nhi.

Sự hình thành của ổ áp xe ở vú có thể là hệ quả của chuỗi các tác động cơ học và sinh học phức tạp, ví dụ như: [1]

• Nhiễm khuẩn từ da: Các loại vi khuẩn thường trú trên bề mặt da như tụ cầu (Staphylococcus aureus) hoặc liên cầu (Streptococcus) có thể xâm nhập qua các vết nứt nhỏ ở núm vú hoặc các lỗ mở của ống dẫn sữa để gây bệnh.
• Tắc nghẽn ống tuyến sữa trong thai kỳ: Ngay từ những tháng giữa của thai kỳ, các ống dẫn sữa đã bắt đầu hoạt động và có thể tiết ra sữa non. Nếu dòng sữa này bị ứ đọng, không được lưu thông có thể tạo môi trường lý tưởng cho vi khuẩn nhân lên, dẫn đến tình trạng viêm và áp xe.
• Viêm nang lông hoặc tổn thương da vùng ngực: Các tình trạng viêm nhiễm tại chỗ hoặc các vết trầy xước do gãi ngứa (thường gặp khi da bụng và ngực căng giãn) có thể tạo ‘cửa’ cho vi khuẩn tiến vào, tấn công sâu vào bên trong.
• Suy giảm miễn dịch tương đối trong thai kỳ: Cơ thể phụ nữ khi mang thai trải qua sự điều chỉnh về hệ miễn dịch để chấp nhận thai nhi. Trạng thái này đôi khi khiến sức đề kháng tự nhiên của mẹ bầu với vi khuẩn bị giảm sút, tạo điều kiện cho tình trạng nhiễm trùng tiến triển nhanh hơn.
• Vệ sinh vùng vú không đúng cách: Việc tích tụ mồ hôi, tế bào chết và sữa non khô đóng vảy ở đầu ti nếu không được làm sạch định kỳ có thể gây bít tắc và nhiễm khuẩn ngược dòng.
• Mặc áo ngực chật, gây ma sát kéo dài: Áo ngực không đúng kích cỡ gây áp lực lớn lên các tiểu thùy tuyến vú, làm cản trở tuần hoàn máu và hệ bạch huyết, đồng thời tạo ra các tổn thương vi mô trên da do ma sát.
• Can thiệp sai cách: Những hành động như nặn, bóp đầu ti hoặc cố gắng thông tắc sữa non không đúng kỹ thuật có thể gây dập nát mô vú, tạo điều kiện cho ổ áp xe hình thành.

Áp xe vú khi mang thai có triệu chứng gì?

Phân biệt sự thay đổi sinh lý khi mang thai và các dấu hiệu bệnh lý giúp định hướng cách xử trí, điều trị kịp thời. Thông thường, ổ áp xe vú có những đặc điểm lâm sàng sau:

• Sưng, đau, nóng, đỏ một vùng vú: Đây là những triệu chứng thường gặp của phản ứng viêm. Vùng da trên ổ áp xe thường trở nên bóng loáng, căng mọng và có màu đỏ thẫm hơn so với vùng da xung quanh.
• Xuất hiện khối mềm chứa dịch mủ: Khi sờ nắn, bác sĩ có thể cảm nhận được hiện tượng “dấu hiệu bập bềnh” (fluctuation), cho thấy bên dưới lớp da là một khoang chứa dịch.
• Đau tăng khi chạm hoặc vận động: Cảm giác đau trong áp xe vú thường dữ dội, đau nhói hoặc đau theo nhịp đập của mạch máu, khiến người bệnh gặp khó khăn ngay cả khi cử động cánh tay.
• Rỉ mủ hoặc dịch bất thường: Ở giai đoạn muộn, mủ có thể tự rò rỉ qua núm vú hoặc qua các vết loét trên da, dịch thường có mùi hôi và màu sắc bất thường (vàng xanh hoặc nâu đục).
• Cảm giác căng tức vú khác biệt: Khác với sự căng tức đều cả hai bên vú do nội tiết tố thai kỳ, đau do áp xe thường chỉ tập trung khu trú ở một bên vú và mang tính chất đau bệnh lý rõ rệt.
• Sốt và mệt mỏi: Khi phản ứng viêm lan tỏa hệ thống, người bệnh có thể gặp triệu chứng sốt cao, rét run, đau đầu và suy nhược cơ thể.

Ảnh hưởng của áp xe vú đến thai kỳ

Tình trạng áp xe vú khi mang thai nếu không được điều trị đúng cách có thể gây ra những hệ lụy không mong muốn. Trước hết là cơn đau kéo dài và tình trạng nhiễm trùng khiến sức khỏe của mẹ bầu suy giảm, gây tâm lý lo âu, mất ngủ… tất cả những điều này ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi.

Nghiêm trọng hơn, nếu vi khuẩn từ ổ áp xe xâm nhập vào hệ tuần hoàn (nhiễm khuẩn huyết), có thể gây ra phản ứng viêm toàn thân, dẫn đến nguy cơ sinh non hoặc các biến chứng sản khoa khác. Việc tự ý sử dụng các loại thuốc điều trị không theo chỉ định của bác sĩ có thể gây tác động tiêu cực đến quá trình hình thành các cơ quan của thai nhi. Vì thế, tính an toàn luôn là ưu tiên hàng đầu trong điều trị tình trạng áp xe ở vú khi mang thai.

Hướng xử trí và điều trị

Để điều trị hiệu quả tình trạng áp xe vú khi mang thai, thai phụ cần trải qua quá trình thăm khám để bác sĩ chẩn đoán chính xác, từ đó đưa ra phác đồ can thiệp phù hợp, có thể bao gồm (thông tin mang tính tham khảo):

1. Chẩn đoán

Sau quá trình thăm khám lâm sàng, để chẩn đoán chính xác tình trạng áp xe vú, bác sĩ có thể chỉ định thai phụ thực hiện một số xét nghiệm, kỹ thuật cận lâm sàng như:

• Siêu âm Doppler tuyến vú: Đây là kỹ thuật phổ biến và an toàn cho sức khỏe của thai phụ. Siêu âm giúp đánh giá kích thước, vị trí và độ sâu của ổ mủ, phân biệt với các khối u khác.
• Xét nghiệm máu: Kiểm tra chỉ số bạch cầu và dấu ấn viêm (CRP) để đánh giá mức độ nghiêm trọng của phản ứng viêm trong cơ thể.
• Chọc hút dịch làm kháng sinh đồ: Trong một số trường hợp cần thiết, bác sĩ lấy mẫu mủ để nuôi cấy, nhằm xác định chính xác loại vi khuẩn và chọn loại thuốc điều trị phù hợp.

2. Hướng điều trị

Phác đồ điều trị được cá thể hóa cho từng người bệnh, có thể bao gồm:

• Điều trị nội khoa: Sử dụng các loại kháng sinh nhóm an toàn cho thai kỳ. Thai phụ bị áp xe vú cần tuân thủ tuyệt đối liều lượng và thời gian dùng thuốc được bác sĩ chỉ định để tránh tình trạng kháng thuốc hoặc tái phát.
• Chọc hút hoặc dẫn lưu mủ:
  • Đối với ổ áp xe nhỏ: Bác sĩ có thể dùng kim nhỏ để chọc hút mủ dưới sự hướng dẫn của siêu âm, phương pháp này ít xâm lấn và ít gây đau.
  • Đối với ổ áp xe lớn hoặc đã có biến chứng: Cần thực hiện tiểu phẫu rạch dẫn lưu để loại bỏ hoàn toàn mủ và mô hoại tử. Thủ thuật này được thực hiện với thuốc gây tê tại chỗ an toàn cho sức khỏe của phụ nữ mang thai.
• Chăm sóc hỗ trợ: Thai phụ có thể được hướng dẫn chườm ấm (hoặc chườm lạnh tùy giai đoạn) và sử dụng các loại thuốc giảm đau được phép dùng trong thai kỳ dưới sự giám sát y tế.

Tìm hiểu thêm: Chi phí tiểu phẫu áp xe vú

Theo dõi và phòng ngừa như thế nào?

Để hạn chế nguy cơ tái phát và bảo vệ tuyến vú khỏe mạnh, thai phụ nên tham khảo ý kiến bác sĩ để được hướng dẫn các biện pháp dự phòng, có thể bao gồm:

• Thăm khám ngay khi có bất thường: Nếu gặp tình trạng sưng đau khu trú kéo dài trên 24 giờ, cần đến ngay bệnh viện Tâm Anh để được thăm khám sớm.
• Vệ sinh vùng ngực khoa học: Sử dụng nước ấm và khăn mềm để làm sạch đầu ti hàng ngày, đặc biệt là khi bắt đầu có sữa non. Tránh dùng xà phòng có độ kiềm cao gây khô và nứt da.
• Lựa chọn trang phục phù hợp: Mặc áo ngực dành riêng cho bà bầu với chất liệu cotton thấm hút mồ hôi, co giãn tốt và không có gọng kim loại gây chèn ép mạch máu.
• Hạn chế tác động lực mạnh: Không tự ý nắn bóp vú khi thấy có sữa non chảy ra. Nếu thấy có dấu hiệu tắc nghẽn, nên trao đổi với bác sĩ để có hướng xử lý y khoa kịp thời.
• Tăng cường sức đề kháng: Duy trì chế độ dinh dưỡng giàu vitamin, khoáng chất và ngủ đủ giấc giúp hệ miễn dịch ở trạng thái tốt.

Bài viết liên quan: Áp xe vú sau sinh xảy ra khi nào?

Áp xe vú khi mang thai cần được phát hiện và xử trí đúng cách để kiểm soát nhiễm trùng, giảm đau và hạn chế biến chứng. Khi nhận thấy vú sưng nóng, đỏ, đau tăng dần, xuất hiện khối mềm, chảy dịch hoặc kèm sốt, mẹ bầu nên đến cơ sở y tế có chuyên khoa Sản và Vú để thăm khám. Người bệnh không nên chườm, chọc hút hay sử dụng kháng sinh khi chưa có hướng dẫn chuyên môn.