Làm gì khi hóa trị không hiệu quả? Những điều người bệnh cần biết

Hóa trị vốn là phương pháp điều trị ung thư phổ biến hiện nay. Hiệu quả điều trị có thể khác nhau ở từng người bệnh. Nhận biết sớm hóa trị không hiệu quả giúp bác sĩ và người bệnh kịp thời điều chỉnh phác đồ điều trị phù hợp.

Hóa trị có thể mất bao lâu để phát huy tác dụng?

Bác sĩ cần theo dõi sát quá trình điều trị của người bệnh trước khi đánh giá hiệu quả đáp ứng, bởi hóa trị thường không cho kết quả ngay sau một hoặc hai lần truyền thuốc.

Mỗi loại ung thư thường có đặc điểm sinh học khác nhau nên mức độ đáp ứng với hóa trị cũng không giống nhau. Một số bệnh có thể đáp ứng với hóa trị từ sớm, trong khi những trường hợp khác cần thời gian để ghi nhận thay đổi. Ở giai đoạn đầu, khi khối u còn khu trú khả năng đáp ứng thường tốt hơn so với giai đoạn muộn hoặc di căn. Tùy vào  loại ung thư, giai đoạn bệnh và tình trạng của người bệnh, bác sĩ sẽ lựa chọn phác đồ và loại thuốc phù hợp. (1)

Ngoài ra, thể trạng của người bệnh cũng ảnh hưởng đến khả năng dung nạp và đáp ứng với thuốc điều trị. Người bệnh có chức năng gan, thận ổn định thường sẽ đáp ứng thuốc điều trị tốt hơn. Ngược lại, khi cơ thể suy nhược hoặc mắc các bệnh lý kèm theo, việc áp dụng hóa trị có thể gặp khó khăn và làm giảm hiệu quả kiểm soát bệnh.

Trong nhiều trường hợp, hóa trị có thể được kết hợp với phẫu thuật, xạ trị hoặc các liệu pháp khác giúp tăng khả năng kiểm soát khối u. Đối với bệnh đã tiến triển, việc chỉ áp dụng hóa trị đơn thuần có thể làm tăng nguy cơ không đáp ứng hóa trị.

Dấu hiệu hoá trị không hiệu quả

Nhận biết sớm các dấu hiệu hóa trị không hiệu quả giúp bác sĩ đánh giá chính xác tình trạng bệnh, từ đó cân nhắc điều chỉnh phác đồ điều trị phù hợp. Sau vài chu kỳ hóa trị, người bệnh thường được chỉ định chụp CT, MRI hoặc siêu âm để theo dõi kích thước khối u. Nếu khối u không nhỏ lại hoặc tiếp tục tăng kích thước, đây có thể là dấu hiệu cho thấy bệnh không đáp ứng hóa chất.

Trong một số trường hợp, các tế bào ung thư di căn sang các bộ phận khác trong quá trình hóa trị. Điều này cho thấy bệnh đang tiến triển và có thể đánh giá là không còn phản ứng với hóa trị liệu.

Ngoài ra, nếu xuất hiện các triệu chứng như đau tăng dần, khó thở, sụt cân hoặc mệt mỏi…, người bệnh cần đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế để được thăm khám và can thiệp kịp thời nhằm phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm.

Nguyên nhân hóa trị kém hiệu quả

Không phải tất cả người bệnh đều đáp ứng với hóa trị. Có nhiều yếu tố liên quan khiến việc hóa trị không hiệu quả, chẳng hạn như:

• Kháng thuốc ban đầu: Một số tế bào ung thư mang đặc điểm di truyền khiến chúng không phản ứng với thuốc hóa trị dẫn đến việc không điều trị hiệu quả ngay từ giai đoạn đầu.
• Kháng thuốc thứ phát: Sau một thời gian hóa trị, tế bào ung thư có thể thích nghi, phát triển trở lại và hình thành cơ chế chống lại thuốc, khiến phác đồ ban đầu mất tác dụng.
• Đặc điểm khối u: Kích thước lớn, cấu trúc phức tạp và mức độ tăng sinh khác nhau. Một số khối u có vùng ít mạch máu hoặc hệ thống mạch máu phân bố không đồng đều, khiến thuốc hoá trị khó tiếp cận, làm giảm hiệu quả của thuốc. Ngoài ra, đột biến gen trong tế bào ung thư cũng có thể làm giảm khả năng đáp ứng điều trị.
• Cơ địa người bệnh: Người cao tuổi, thể trạng yếu hoặc mắc bệnh lý mạn tính (suy gan, suy thận, tim mạch) thường khó dung nạp thuốc hóa trị, khiến hiệu quả điều trị giảm.
• Tác dụng phụ nặng: Khi người bệnh không dung nạp được độc tính của thuốc, bác sĩ có thể phải giảm liều hoặc tạm ngưng điều trị, khiến hiệu quả của phác đồ không đạt như kỳ vọng. (2)

Lựa chọn khác thay thế hóa trị

Khi hóa trị không hiệu quả như mong đợi, bác sĩ sẽ trao đổi với người bệnh để cân nhắc các phương pháp điều trị thay thế. Tùy từng loại ung thư và giai đoạn bệnh, một số liệu pháp có thể được áp dụng, chẳng hạn như:

1. Các liệu pháp nhắm trúng đích

Liệu pháp nhắm trúng đích tập trung vào những thay đổi đặc hiệu trong tế bào ung thư cho phép chúng phát triển và lan rộng. Các loại thuốc trong nhóm này tác động vào những phân tử hoặc con đường tín hiệu quan trọng của tế bào ung thư, từ đó ức chế sự phát triển và phân chia của khối u. Một số liệu pháp nhắm trúng đích còn có khả năng ngăn chặn sự hình thành mạch máu nuôi khối u, khiến tế bào ung thư khó phát triển và lan rộng. Ngoài ra, một số thuốc có thể trực tiếp tiêu diệt các tế bào ung thư mang đặc điểm mục tiêu, đồng thời hạn chế ảnh hưởng đến các tế bào lành xung quanh.

2. Liệu pháp miễn dịch

Liệu pháp miễn dịch (liệu pháp sinh học) là phương pháp điều trị ung thư bằng cách kích hoạt hoặc tăng cường hệ thống miễn dịch tự nhiên của cơ thể để nhận diện, tấn công và tiêu diệt tế bào ung thư. Một số hình thức liệu pháp miễn dịch thường được sử dụng gồm:

• Chất ức chế trạm kiểm soát miễn dịch
• Liệu pháp Cytokine
• Kháng thể đơn dòng
• Liệu pháp tế bào miễn dịch (CAR-T hoặc tế bào T biến đổi)

3. Liệu pháp hormone

Đối với một số bệnh ung thư phụ thuộc vào hormone như ung thư vú hoặc ung thư tuyến tiền liệt, sự phát triển của tế bào ung thư có thể bị thúc đẩy bởi các hormone trong cơ thể. Liệu pháp hormone (liệu pháp nội tiết) được cân nhắc sử dụng để làm giảm hoặc ngăn chặn tác động của hormone lên tế bào ung thư.

4. Xạ trị

Xạ trị sử dụng các tia bức xạ cao để tiêu diệt các tế bào ung thư. Khác với hóa trị – phương pháp điều trị toàn thân, xạ trị chủ yếu tác động tại chỗ, tập trung vào vùng có khối u. Phương pháp này có tác dụng giảm đau, làm chậm sự phát triển của khối u hoặc thu nhỏ khối u tại vùng được điều trị.

Tóm lại, trong một số trường hợp hóa trị không hiệu quả hoặc không giúp kiểm soát triệu chứng, bác sĩ có thể cân nhắc các phương pháp điều trị khác như xạ trị, liệu pháp miễn dịch, liệu pháp hormone… Tuy nhiên, việc ngừng hóa trị cần được xem xét thận trọng và chỉ thực hiện theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa sau khi đánh giá toàn diện tình trạng bệnh.