Các nghiên cứu gần đây cho thấy tỷ lệ cận thị ở trẻ em Việt Nam ngày càng tăng, đặc biệt là ở các thành phố, thậm chí có lớp trên 50% học sinh bị cận thị [1]. Vậy có cách giảm độ cận thị cho mắt nhanh chóng và hiệu quả không?
Hiện tại chưa có phương pháp hay cách giảm độ cận thị đã hình thành ở mắt mà không cần điều trị chuyên sâu bởi bác sĩ nhãn khoa. Cận thị xuất hiện do những thay đổi về cấu trúc của mắt, phổ biến nhất là sự gia tăng chiều dài trục nhãn cầu hoặc công suất khúc xạ quá mạnh. Một khi những thay đổi này đã xảy ra, chúng thường là vĩnh viễn và không thể đảo ngược bằng các biện pháp thông thường. [2]
Hãy thận trọng với những quảng cáo hứa hẹn “giảm cận” thông qua các bài tập mắt, thuốc uống hoặc phương pháp tự nhiên. Phần lớn những phương pháp này chưa được kiểm chứng về hiệu quả và có thể gây ra những hiểu lầm không đáng có, thậm chí tiềm ẩn nguy cơ biến chứng nguy hiểm.
Mục tiêu chính trong điều trị cận thị bao gồm:
Mặc dù không có cách giảm độ cận đã hình thành, nhiều biện pháp tại nhà có thể làm chậm quá trình tiến triển của cận thị, đặc biệt ở trẻ em và thanh thiếu niên vì đây là giai đoạn mắt còn đang phát triển.
Nhiều nghiên cứu lâm sàng đã chứng minh rằng tăng thời gian tiếp xúc với ánh sáng ngoài trời (ít nhất 2 giờ/ngày) giúp làm chậm tiến triển cận thị. Cơ chế được cho là liên quan đến việc tăng tiết dopamine ở võng mạc, làm ức chế sự kéo dài trục nhãn cầu. [3]
Thời gian nhìn gần kéo dài, đặc biệt trên thiết bị điện tử, là yếu tố nguy cơ đã được xác lập. Do đó có thể thực hiện các biện pháp như:
Việc đeo kính đúng độ sẽ giúp mắt không phải điều tiết quá mức, từ đó giảm căng thẳng cho thị giác. Bác sĩ nhãn khoa sẽ cân nhắc chỉ định kính với độ cận phù hợp, có thể là đúng độ hoặc thấp hơn một chút tùy vào từng trường hợp cụ thể.
Tuy nhiên, việc cố tình đeo kính nhẹ độ hơn so với thị lực thực tế không còn được khuyến cáo, bởi một số bằng chứng cho thấy điều này có thể làm tăng tốc độ tiến triển của cận thị.
Chế độ ăn uống cân bằng, đầy đủ các dưỡng chất như vitamin A, C, E, lutein, zeaxanthin, omega-3 và kẽm rất quan trọng trong việc hỗ trợ sức khỏe tổng thể của mắt, đặc biệt là võng mạc và thủy tinh thể. Các vi chất này giúp bảo vệ mắt khỏi tác nhân gây hại và duy trì chức năng thị giác.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng dinh dưỡng là yếu tố hỗ trợ sức khỏe cho mắt, chứ không phải là biện pháp ngăn ngừa hoặc làm chậm tiến triển cận thị. Hiện tại, chưa có bằng chứng khoa học rõ ràng cho thấy việc bổ sung dinh dưỡng có thể làm chậm quá trình tăng độ cận.
Cho mắt nghỉ định kỳ trong khi học tập hoặc làm việc giúp giảm mỏi mắt. Việc thư giãn mắt bằng cách nhìn xa, ra ngoài trời hoặc chuyển đổi khoảng cách nhìn cũng giúp cơ điều tiết được phục hồi.
Việc đảm bảo ánh sáng đủ và phân bố đều trong môi trường học tập và làm việc đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc bảo vệ mắt, đặc biệt là với trẻ em. Không nên đọc sách hoặc học tập trong môi trường thiếu sáng hoặc ánh sáng chói quá mức.
* Lưu ý quan trọng: Những biện pháp trên giúp làm chậm tiến triển của cận thị, không thể thay thế thăm khám nhãn khoa định kỳ. Bác sĩ sẽ theo dõi chiều dài trục nhãn cầu, độ khúc xạ và các nguy cơ biến chứng để có kế hoạch điều trị cá nhân hóa phù hợp nhất cho từng trẻ.
Ortho-K là một phương pháp điều trị cận thị không phẫu thuật sử dụng kính áp tròng cứng thấm khí (RGP) được thiết kế đặc biệt. Bạn sẽ đeo loại kính này vào ban đêm khi ngủ và tháo kính khi thức dậy. Mục đích của chúng là tạm thời làm phẳng bề mặt giác mạc, giúp thay đổi cách ánh sáng đi vào mắt. Nhờ đó, bạn có thể nhìn rõ vào ban ngày mà không cần đeo kính cận hay kính áp tròng thông thường.
Kính áp tròng mềm chuyên biệt hay còn gọi là kính áp tròng đa tiêu cự, là giải pháp tiên tiến trong việc kiểm soát cận thị ở trẻ em. Loại kính này được thiết kế với cấu trúc quang học đặc biệt, tích hợp nhiều vùng hội tụ khác nhau trên cùng 1 bề mặt.
Kính áp tròng đa tiêu cự thường được chỉ định cho trẻ em trên 8 tuổi có khả năng hợp tác tốt trong việc đeo và chăm sóc kính. Chúng không chỉ giúp điều chỉnh thị lực rõ nét cho trẻ mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc làm chậm tiến trình cận thị, bảo vệ đôi mắt của trẻ trong tương lai.
Atropine liều thấp là biện pháp điều trị y khoa hàng đầu hiện nay để kiểm soát cận thị ở trẻ. Loại thuốc nhỏ mắt này được sử dụng vào ban đêm. Điều đáng chú ý là atropine liều thấp có thể đạt được hiệu quả này mà không ảnh hưởng đáng kể đến khả năng điều tiết của mắt hay gây giãn đồng tử rõ rệt, nhờ đó không gây khó chịu hay cản trở sinh hoạt ban ngày của trẻ.
Phẫu thuật khúc xạ là giải pháp để tái tạo hình dạng giác mạc bằng tia laser. Mục tiêu của phẫu thuật là thay đổi công suất hội tụ của mắt, từ đó giúp người bệnh loại bỏ sự lệ thuộc vào kính gọng hoặc kính áp tròng trong sinh hoạt hàng ngày.
Tuy nhiên, điều quan trọng cần lưu ý là phẫu thuật laser không có khả năng ngăn chặn sự tiến triển cận thị nếu độ cận chưa thực sự ổn định. Nếu thực hiện quá sớm khi mắt vẫn còn tiếp tục tăng độ, có thể cần phải đeo kính trở lại hoặc thực hiện phẫu thuật bổ sung sau này.
Đây là loại kính gọng được tích hợp công nghệ quang học đặc biệt để kiểm soát sự tiến triển của cận thị. Các công nghệ nổi bật bao gồm DIMS (Defocus Incorporated Multiple Segments) và HAL (Highly Aspherical Lenslets), hay H.A.L.T. (Highly Aspherical Lenslet Target).
Cơ chế hoạt động của những loại kính này là tạo ra các vùng làm mờ cận thị ngoại vi trên bề mặt thấu kính. Điều này giúp gửi tín hiệu đến mắt để kiểm soát sự kéo dài của trục nhãn cầu, vốn là nguyên nhân chính gây tăng độ cận.
Các nghiên cứu lâm sàng đã chỉ ra rằng những loại kính này có thể giảm tiến triển cận thị từ 50% đến 60% so với việc đeo kính đơn thị thông thường. Điều này mang lại 1 giải pháp tiện lợi và không xâm lấn, giúp bảo vệ thị lực cho trẻ em trong quá trình phát triển.
Khám và đo khúc xạ định kỳ 6 tháng/lần giúp phát hiện sớm tiến triển cận thị, điều chỉnh phác đồ điều trị phù hợp. Đây là yếu tố then chốt trong quản lý cận thị ở trẻ em.
Mặc dù hiện nay có nhiều phương pháp được đề xuất để làm chậm quá trình tiến triển của cận thị, người sử dụng cần hiểu rõ giới hạn, chỉ định và nguy cơ của từng phương pháp để có lựa chọn phù hợp và an toàn. Dưới đây là những điểm cần đặc biệt lưu ý:
Ortho-K là phương pháp không xâm lấn, hiệu quả trong việc làm chậm tiến triển cận thị ở trẻ em, tuy nhiên chỉ áp dụng được cho một số trường hợp nhất định như:
Atropine nồng độ thấp đã được chứng minh là có hiệu quả trong việc làm chậm tiến triển cận thị ở trẻ em trong nhiều nghiên cứu lâm sàng (ATOM 1 & 2, LAMP study). Tuy nhiên, không phải ai cũng thích hợp với phương pháp này:
Chế độ sinh hoạt hợp lý và dinh dưỡng lành mạnh đóng vai trò thiết yếu trong việc bảo vệ sức khỏe thị giác và hỗ trợ quá trình kiểm soát cận thị, nhưng không thể thay thế cho các phương pháp y khoa chính thống như đeo kính đúng độ, dùng các loại tròng kính chuyên dụng kiểm soát cận thị, Ortho-K hoặc phẫu thuật khúc xạ (áp dụng cho người trưởng thành).
Do đó, nên xem lối sống và dinh dưỡng là biện pháp hỗ trợ toàn diện, chứ không phải cách giảm độ cận.
Điều quan trọng là cần có cái nhìn thực tế về các phương pháp hỗ trợ thị lực. Hiện tại, chưa có bất kỳ bằng chứng khoa học đáng tin cậy nào cho thấy các biện pháp như bài tập mắt, mát- xa vùng quanh mắt hay sử dụng thực phẩm chức năng có thể làm giảm hoặc “hồi phục” độ cận đã hình thành, đặc biệt là ở người trưởng thành.
Mặc dù những phương pháp này có thể giúp hỗ trợ mắt đỡ mỏi hoặc cải thiện cảm giác thoải mái của thị giác, nhưng chúng không thể thay đổi được cấu trúc nhãn cầu đã bị kéo dài (nguyên nhân cơ bản của cận thị). Do đó, việc đặt kỳ vọng quá cao vào các biện pháp này là không hợp lý và có thể trì hoãn việc áp dụng các phương pháp điều trị hiệu quả hơn.
Dù áp dụng bất kỳ phương pháp nào từ đeo kính, dùng thuốc, đến phẫu thuật đều cần:
Khám mắt định kỳ là điều kiện tiên quyết để đảm bảo việc kiểm soát cận thị đạt hiệu quả lâu dài, an toàn và đúng hướng.
Nếu bạn đang tìm kiếm giải pháp an toàn và hiệu quả để điều trị cận thị, Trung tâm Mắt Công nghệ cao, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM chính là lựa chọn đáng tin cậy.
Dù một số biện pháp hỗ trợ tại nhà có thể mang lại lợi ích nhất định trong việc chăm sóc mắt và giảm mỏi mắt, cần hiểu rằng cận thị là tình trạng liên quan đến những thay đổi cấu trúc giải phẫu của nhãn cầu thường không thể phục hồi hoàn toàn bằng các phương pháp tự nhiên.
Để đặt lịch thăm khám, điều trị bệnh tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách vui lòng liên hệ:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Tóm lại, hiện tại chưa có phương pháp hay cách giảm độ cận. Để kiểm soát hiệu quả tiến triển cận thị và bảo vệ thị lực lâu dài, việc tham khảo ý kiến bác sĩ nhãn khoa, cùng với việc tuân thủ đúng các phương pháp điều trị đã được chứng minh lâm sàng, là hướng tiếp cận đúng đắn và an toàn nhất.
