Cận thị bẩm sinh là một dạng tật khúc xạ xuất hiện sớm từ khi trẻ mới sinh ra hoặc trong những năm đầu đời, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng nhìn và sự phát triển thị giác nếu không được phát hiện kịp thời. Vậy dấu hiệu nhận biết là gì và cần làm gì để kiểm soát hiệu quả? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về cận thị bẩm sinh.
Cận thị bẩm sinh là tình trạng trẻ đã bị cận thị ngay từ khi mới sinh ra hoặc xuất hiện rất sớm trong những năm đầu đời. Khi mắc tình trạng này, mắt của trẻ nhìn xa bị mờ do hình ảnh không hội tụ đúng trên võng mạc mà nằm phía trước. Nguyên nhân chủ yếu liên quan đến cấu trúc mắt phát triển không bình thường hoặc yếu tố di truyền từ gia đình. [1]
Cận thị bẩm sinh thường liên quan nhiều đến yếu tố bên trong cơ thể ngay từ khi trẻ còn trong bụng mẹ. [2]
Nếu bố hoặc mẹ bị cận thị, đặc biệt là cận nặng, nguy cơ trẻ sinh ra bị cận thị bẩm sinh sẽ cao hơn bình thường. Khi cả hai bố mẹ đều cận, khả năng này còn tăng lên đáng kể vì gen liên quan đến sự phát triển nhãn cầu có thể được truyền sang con.
Ở trẻ bị cận thị bẩm sinh, nhãn cầu thường dài hơn bình thường hoặc giác mạc, thủy tinh thể có hình dạng không chuẩn. Điều này khiến ánh sáng không hội tụ đúng trên võng mạc mà hội tụ phía trước, làm hình ảnh nhìn thấy bị mờ ngay từ nhỏ.
Trong quá trình mang thai, nếu sự phát triển của mắt thai nhi bị ảnh hưởng (do dinh dưỡng kém, thiếu vi chất hoặc yếu tố sinh học khác), cấu trúc mắt có thể hình thành không hoàn chỉnh, dẫn đến cận thị ngay sau khi sinh.
Trẻ sinh non thường có nguy cơ cao gặp các vấn đề về mắt, trong đó có cận thị bẩm sinh. Nguyên nhân là do mắt chưa phát triển đầy đủ khi chào đời, dễ dẫn đến rối loạn khúc xạ.
Một số bệnh liên quan đến mô liên kết hoặc di truyền (ảnh hưởng đến cấu trúc mắt) có thể đi kèm cận thị bẩm sinh. Những trường hợp này thường có độ cận cao và cần theo dõi sớm.
Nếu mẹ mắc các bệnh lý như nhiễm trùng, tiểu đường thai kỳ hoặc thiếu dinh dưỡng trong thai kỳ, quá trình phát triển của thai nhi (bao gồm mắt) có thể bị tác động, làm tăng nguy cơ trẻ bị cận từ sớm.
Dù không phải nguyên nhân chính gây “bẩm sinh”, nhưng việc trẻ tiếp xúc sớm với màn hình, thiếu ánh sáng tự nhiên hoặc chế độ dinh dưỡng kém có thể khiến tình trạng cận tiến triển nhanh và nặng hơn theo thời gian.
>>> Tìm hiểu thêm các dạng tật khúc xạ bẩm sinh thường gặp
Cận thị bẩm sinh thường xuất hiện rất sớm nhưng lại khó phát hiện ở giai đoạn đầu vì trẻ chưa biết diễn đạt. Vì vậy, cha mẹ cần quan sát kỹ các biểu hiện hằng ngày của trẻ để nhận biết sớm. Dưới đây là những dấu hiệu thường gặp:
Cận thị bẩm sinh không thể điều trị dứt điểm để đưa thị lực về mức bình thường hoàn toàn, do liên quan đến cấu trúc mắt từ khi sinh ra. Tuy nhiên, người bệnh vẫn có thể cải thiện khả năng nhìn bằng kính gọng, kính áp tròng hoặc phương pháp Ortho-K, đồng thời kiểm soát tiến triển độ cận. Khi đủ 18 tuổi và tình trạng mắt ổn định, có thể cân nhắc phẫu thuật xóa cận. Việc điều trị đúng cách giúp hạn chế tăng độ và giảm nguy cơ biến chứng về sau.
Trẻ bị cận thị bẩm sinh không thể xóa cận ngay, mà chỉ có thể can thiệp phẫu thuật khi đáp ứng đủ các điều kiện sau:
Để bảo vệ thị lực cho trẻ ngay từ sớm, việc điều trị và kiểm soát cận thị bẩm sinh cần được thực hiện đúng cách, liên tục và theo dõi sát bởi bác sĩ chuyên khoa mắt. Dưới đây là các phương pháp phổ biến, được áp dụng tùy theo độ tuổi và mức độ cận:
Đây là phương pháp cơ bản và an toàn nhất giúp trẻ nhìn rõ hơn trong sinh hoạt và học tập. Kính cần được đo chính xác theo độ cận thực tế của mắt, vì đeo sai độ có thể khiến mắt phải điều tiết nhiều hơn và làm tăng độ nhanh. Trẻ nên được kiểm tra mắt định kỳ (thường mỗi 6 tháng) để điều chỉnh kính kịp thời khi độ cận thay đổi.
Phương pháp này sử dụng kính áp tròng đặc biệt đeo vào ban đêm (trong lúc ngủ khoảng 6 đến 8 tiếng) để tạm thời định hình lại giác mạc, giúp trẻ có thể nhìn rõ vào ban ngày mà không cần đeo kính. Ngoài tác dụng cải thiện thị lực, Ortho-K còn được ghi nhận có khả năng làm chậm tiến triển cận thị ở một số trẻ, tuy nhiên cần được bác sĩ chỉ định và theo dõi chặt chẽ để đảm bảo an toàn.
Một số loại thuốc nhỏ mắt (thường chứa hoạt chất giúp điều hòa điều tiết mắt) có thể được bác sĩ kê đơn nhằm làm chậm quá trình tăng độ cận ở trẻ. Phương pháp này thường áp dụng trong các trường hợp cận tiến triển nhanh và cần tuân thủ đúng hướng dẫn, không tự ý sử dụng để tránh tác dụng phụ.
Phòng ngừa cận thị bẩm sinh không chỉ là chăm sóc mắt khi trẻ đã có vấn đề, mà quan trọng hơn là xây dựng một môi trường sống và thói quen sinh hoạt lành mạnh ngay từ sớm. Dưới đây là những cách đơn giản nhưng mang lại hiệu quả cao giúp bảo vệ thị lực cho trẻ:
Trẻ nên được khuyến khích chơi ngoài trời thường xuyên vì ánh sáng tự nhiên giúp mắt phát triển cân bằng và giảm nguy cơ cận thị tiến triển sớm. Việc nhìn xa khi vui chơi ngoài trời cũng giúp mắt thư giãn, hạn chế tình trạng điều tiết quá mức khi chỉ tập trung nhìn gần.
Trẻ em không nên tiếp xúc với điện thoại, máy tính bảng hoặc tivi trong thời gian dài. Việc nhìn màn hình liên tục khiến mắt phải làm việc quá sức, dễ dẫn đến mỏi mắt và tăng nguy cơ rối loạn thị lực. Phụ huynh nên kiểm soát thời gian sử dụng hợp lý, đồng thời khuyến khích trẻ tham gia các hoạt động khác như đọc sách, vẽ tranh hoặc vận động.
Không gian học tập của trẻ cần đủ ánh sáng, tránh quá tối hoặc quá chói. Bàn ghế nên phù hợp với chiều cao để trẻ ngồi thẳng lưng, giữ khoảng cách từ mắt đến sách hoặc màn hình từ 30 đến 40 cm. Khi xem tivi, nên giữ khoảng cách tối thiểu khoảng 2 mét để giảm áp lực cho mắt.
Trẻ nên được bổ sung thực phẩm như rau xanh đậm (rau cải), rau củ màu vàng cam (cà rốt, bí đỏ), trứng, cá và các loại ngũ cốc. Những thực phẩm này giúp nuôi dưỡng võng mạc và tăng khả năng bảo vệ mắt.
Sau mỗi khoảng thời gian học tập hoặc nhìn màn hình kéo dài, trẻ nên được nghỉ mắt bằng cách nhắm mắt thư giãn vài phút hoặc nhìn ra xa để giảm căng thẳng cho cơ mắt. Một số bài tập đơn giản như đảo mắt nhẹ hoặc thay đổi tiêu cự nhìn xa gần cũng giúp mắt linh hoạt hơn.
Phụ huynh nên cho trẻ kiểm tra mắt định kỳ 6 tháng/ lần sẽ giúp phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường và điều chỉnh kịp thời. Điều này đặc biệt quan trọng với trẻ có nguy cơ cận thị bẩm sinh do yếu tố di truyền.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Cận thị bẩm sinh nếu không được phát hiện và kiểm soát sớm có thể ảnh hưởng lâu dài đến thị lực của trẻ. Phụ huynh nên đưa trẻ đi khám mắt định kỳ để theo dõi và can thiệp kịp thời ngay từ giai đoạn đầu. Trung tâm Mắt Công nghệ cao, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là địa chỉ uy tín trong chẩn đoán và điều trị các tật khúc xạ, bao gồm cận thị bẩm sinh. Việc thăm khám đúng thời điểm giúp hạn chế tăng độ cận và bảo vệ thị lực cho trẻ về lâu dài.
