Ung thư tai mũi họng và những thông tin bạn cần hiểu rõ

Ung thư tai mũi họng là những bệnh nguy hiểm thuộc vùng đầu mặt cổ. Bệnh ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và chất lượng sống nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Chưa kể, triệu chứng ban đầu của bệnh dễ bị nhầm lẫn với các bệnh tai mũi họng thông thường. Chẩn đoán và điều trị như thế nào? Bài viết sau của ThS.BS.CKI Trương Tấn Phát, Trưởng đơn vị Tai Mũi Họng, Trung tâm Khám chữa bệnh Tâm Anh Quận 7 sẽ giải đáp chi tiết.

Ung thư tai mũi họng là gì?

Ung thư tai, mũi và họng (ENT) còn được gọi là ung thư đầu mặt cổ, là tình trạng khối u ác tính tiến triển ở vùng đầu hoặc họng, không bao gồm não và mắt. Bệnh có thể bắt đầu:

• Xoang.
• Hốc mũi hoặc vòm.
• Trong miệng, lưỡi.
• Thanh quản.
• Họng.
• Tuyến nước bọt.
• Sàn sọ.

Ai dễ bị mắc bệnh?

Một số trường hợp có nguy cơ cao mắc bệnh như: (1)

• Nhiễm virus u nhú ở người (papillomavirus – HPV).
• Tiếp xúc nhiều với tia UV (tia cực tím).
• Tiếp xúc với formaldehyde, niken, amiăng, bụi gỗ và các hóa chất khác tại nơi làm việc.
• Xạ trị vùng đầu và cổ.
• Giới tính nam.
• Người cao tuổi.

Nguyên nhân gây ung thư tai mũi họng

1. Hút thuốc lá

Sử dụng thuốc lá là nguyên nhân chính gây bệnh. Tất cả các dạng thuốc lá, bao gồm thuốc lá điếu, thuốc lá điện tử, tẩu, xì gà… đều có liên quan đến một số loại ung thư này. Bên cạnh đó, uống rượu cũng làm tăng nguy cơ ung thư ở họng và thanh quản.

2. Virus

Epstein-Barr (EBV) là virus lây qua nước bọt, đường máu (truyền máu, ghép tạng) và tinh dịch khi quan hệ tình dục. Sự đột biến trong các tế bào bị nhiễm EBV có thể hình thành tế bào ác tính, dẫn đến hình thành khối u ác tính. Loại virus này đặc biệt phổ biến ở Đông Nam Á và Bắc Phi.

3. Gene di truyền

Gene nhóm HLA làm tăng nguy cơ ung thư vòm họng. Người có bố, mẹ, anh, chị, em mắc ung thư vòm họng có nguy cơ mắc bệnh cao hơn người bình thường.

4. Các nguyên nhân khác

• Một số công việc buộc phải tiếp xúc với các chất gây ung thư, chẳng hạn như amiăng, khói diesel và bụi gỗ.
• Trào ngược axit mãn tính có thể gây kích ứng niêm mạc và làm tăng nguy cơ ung thư.
• Vệ sinh răng miệng kém cũng có thể góp phần gây nên các loại ung thư này.

Triệu chứng ung thư tai mũi họng

Dấu hiệu ở giai đoạn đầu thường mờ nhạt, dễ nhầm lẫn với các bệnh tai mũi họng thông thường. Các triệu chứng bao gồm:

• Vết loét ở miệng hoặc lưỡi kéo dài trên 3 tuần, không lành.
• Có các mảng đỏ hoặc trắng ở lưỡi, nướu hoặc trong miệng.
• Khàn giọng.
• Đau đầu thường xuyên.
• Khó nuốt, đau họng kéo dài.
• Viêm xoang thường xuyên, không đáp ứng với điều trị.
• Đau tai dai dẳng.
• Đau ở hàm trên, sưng mặt.
• Chảy máu từ mũi, miệng… hoặc nước bọt có máu.

Phương pháp chẩn đoán ung thư tai mũi họng

Phương pháp chẩn đoán bao gồm khám lâm sàng, nội soi tai mũi họng và xét nghiệm chuyên sâu bổ sung. Việc chẩn đoán giúp xác định bản chất của khối u, đánh giá mức độ khu trú và di căn (nếu có) và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Cụ thể:

1. Khám lâm sàng

Bước chẩn đoán đầu tiên là khám lâm sàng. Khi người bệnh có các triệu chứng nghi ngờ như đau dai dẳng ở cổ họng, khó nuốt, thay đổi giọng nói hoặc khối u ở cổ, bác sĩ sẽ tiến hành kiểm tra toàn bộ tai mũi họng. Bác sĩ sẽ quan sát trực quan khoang miệng và hầu để tìm các tổn thương đáng ngờ, kết hợp với sờ nắn các cấu trúc ở cổ để phát hiện hạch bất thường.

2. Nội soi tai mũi họng (có tương phản quang phổ mạch máu)

Bác sĩ sử dụng ống soi có gắn camera và thấu kính chuyên dụng để quan sát trực tiếp niêm mạc bên trong vùng tai mũi họng, nhờ đó kịp thời phát hiện các tổn thương bất thường hay tăng sinh mạch máu của khối u nghi ngờ ung thư tai mũi họng.

Nội soi tai mũi họng bằng ống mềm có ưu điểm là uốn cong dễ dàng, ít khó chịu hơn ống cứng. Tuy nhiên, ống cứng cho hình ảnh sắc nét hơn, giúp bác sĩ quan sát chi tiết tổn thương.

3. Chẩn đoán hình ảnh

Nếu phát hiện thấy tổn thương có thể nhìn thấy hoặc sờ thấy, các phương pháp chẩn đoán hình ảnh được áp dụng để đưa ra kết luận chính xác hơn, bao gồm:

• Siêu âm Doppler u tuyến, hạch vùng cổ: phương pháp sử dụng đầu dò có sóng siêu âm di chuyển ở vùng cổ, trên bề mặt có lớp gel chuyên dụng. Hình ảnh thu được cho thấy cấu trúc, các tổn thương hoặc những bất thường bên trong cổ. Siêu âm là phương pháp không xâm lấn, an toàn, dễ thực hiện với thời gian và chi phí hợp lý.
• Chụp CT: phương pháp này giúp lập bản đồ khối u và đánh giá tổn thương hay xâm lấn ở các cấu trúc lân cận. Chụp CT đặc biệt hữu ích với các tổn thương có thể ảnh hưởng đến cấu trúc xương.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI): phương pháp sử dụng từ trường mạnh, sóng vô tuyến và máy tính để phác họa hình ảnh chi tiết bên trong cơ thể. MRI đang có xu hướng thay thế chụp CT vì khả năng phân tích mô mềm chính xác hơn.

4. Các xét nghiệm bổ sung

Xét nghiệm máu giúp tầm soát bệnh nhanh chóng, thường gồm 5 loại: xét nghiệm định lượng SCCA, xét nghiệm CEA, xét nghiệm EBV-VCA IgA, xét nghiệm định lượng Calcitonin, xét nghiệm Anti-Tg. Bác sĩ sẽ chỉ định loại xét nghiệm dựa trên tình trạng của người bệnh.

Sau khi chẩn đoán được đưa ra, phân loại TNM được sử dụng để phân giai đoạn bệnh và hướng dẫn các chiến lược điều trị. Phân loại này dựa trên 3 tiêu chí chính:

• Kích thước và mức độ xâm lấn tại chỗ của khối u nguyên phát (T).
• Sự xâm lấn của các hạch bạch huyết khu vực (N).
• Khả năng có di căn xa (M).

Ví dụ, khối u được phân loại là T1N0M0 bị giới hạn và không có sự xâm lấn của hạch bạch huyết hoặc di căn, trong khi T4N2M1 cho thấy có sự xâm lấn đáng kể của hạch bạch huyết và di căn xa. Phân loại này rất cần thiết để xác định tiên lượng và điều chỉnh các lựa chọn điều trị.

Điều trị ung thư tai mũi họng

Kế hoạch điều trị ung thư tai mũi họng phụ thuộc vào vị trí khối u, giai đoạn ung thư, độ tuổi và sức khỏe tổng quát của người bệnh, cụ thể:

1. Phẫu thuật

Phẫu thuật được chỉ định để l loại bỏ khối u, các mô xung quanh và các hạch bạch huyết bị xâm lấn liên quan.

2. Liệu pháp miễn dịch

Liệu pháp miễn dịch kích thích hệ miễn dịch của cơ thể nhận biết, tấn công và tiêu diệt tế bào ung thư. Liệu pháp này không được đề xuất cho tất cả người bệnh và phản ứng của cơ thể khi điều trị rất khác nhau ở mỗi người. Liệu pháp miễn dịch cũng có thể được áp dụng kết hợp với các phương pháp điều trị khác như xạ trị hoặc hóa trị.

3. Liệu pháp nhắm trúng đích

Liệu pháp nhắm trúng đích sử dụng thuốc để nhắm mục tiêu và tiêu diệt các tế bào ung thư. Liệu pháp này có thể được sử dụng kết hợp với hóa trị, phẫu thuật hoặc xạ trị.

4. Hóa trị

Loại thuốc hóa trị như:

• Chất alkyl hóa: phá hủy DNA của tế bào ung thư, ngăn các tế bào này sinh sôi thêm.
• Chất ức chế topoisomerase: ngăn chặn các enzyme góp phần vào sự phát triển của tế bào ung thư.
• Thuốc kháng sinh chống khối u: làm chậm hoặc ngăn chặn sự phát triển của tế bào ung thư.
• Thuốc chống chuyển hóa: có khả năng can thiệp vào nhiều loại enzyme cần thiết cho sự phát triển của DNA bên trong tế bào ung thư.
• Thuốc ức chế phân bào: ngăn cơ thể sản xuất protein thúc đẩy sự phát triển của tế bào ung thư.
• Corticosteroid: loại steroid nhân tạo này được dùng để giảm tác dụng phụ của hóa trị liệu.

Phương pháp phòng ngừa ung thư tai mũi họng

• Hút thuốc lá, xì gà, thuốc lá điện tử, thuốc lào…
• Hạn chế uống rượu.
• Tiêm phòng vắc xin HPV.
• Sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục bằng miệng để giảm nguy cơ lây truyền hoặc mắc HPV.
• Bôi son dưỡng môi có thành phần kem chống nắng và đội mũ rộng vành mỗi khi ở ngoài trời.
• Tầm soát mỗi 6 tháng hoặc 1 năm.

Thắc mắc thường gặp

1. Bệnh có di truyền không?

Ung thư tai mũi họng có di truyền. Người có gene nhóm HLA có nguy cơ mắc bệnh cao hơn người bình thường. Người có bố, mẹ, anh, chị, em mắc ung thư vòm họng thì người đó cũng có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.

2. Bệnh có lây không?

Ung thư tai mũi họng không lây nhiễm. Tế bào ung thư từ người bị ung thư không thể sống trong cơ thể của người khỏe mạnh khác. Hệ miễn dịch truy tìm và loại bỏ các tế bào lạ, trong đó có tế bào ung thư.

3. Khám tai mũi họng có phát hiện ung thư không?

Khám tai mũi họng có phát hiện ung thư, bác sĩ có thể kết hợp giữa khám lâm sàng với các xét nghiệm tầm soát như định lượng Anti-Tg, EBV-VCA IgA, định lượng Calcitonin, định lượng SCC, định lượng CEA…) nhằm phát hiện bệnh ngay từ giai đoạn sớm và chưa gây các triệu chứng rõ ràng trên lâm sàng.

4. Khi nào cần gặp bác sĩ?

Vào giai đoạn đầu của bệnh, ung thư không có triệu chứng và chỉ có thể phát hiện được khi đến bệnh viện tầm soát. Bạn cần đến gặp bác sĩ khi phát hiện các triệu chứng sau:

• 1 cục u hoặc đau ở cổ họng.
• Khó nuốt hoặc khó thở.
• Biến đổi giọng nói.
• Lở loét ở miệng hoặc cổ họng kéo dài.
• Cảm giác tai bị tắc hoặc đau ở tai.
• Chảy máu mũi.

Trung tâm Tai Mũi Họng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM và Đơn vị Tai Mũi Họng, Trung tâm Khám chữa bệnh Tâm Anh Quận 7 là những địa chỉ uy tín trong điều trị các bệnh tai mũi họng thông thường khác. Dưới đây là một số đặc điểm nổi bật:

• Đội ngũ bác sĩ

Trung tâm quy tụ đội ngũ bác sĩ đầu ngành, giàu kinh nghiệm trong chẩn đoán và điều trị các bệnh tai mũi họng. Các bác sĩ được đào tạo chuyên sâu, cập nhật liên tục các phương pháp điều trị tiên tiến trên thế giới.

• Trang thiết bị hiện đại

Bệnh viện được trang bị hệ thống máy móc, thiết bị y tế hiện đại, nhập khẩu từ các nước Âu Mỹ, hỗ trợ tối đa cho quá trình chẩn đoán và điều trị.

Ung thư tai mũi họng là nhóm bệnh nguy hiểm. Bạn nên xây dựng thói quen tầm soát bệnh mỗi 6 tháng hoặc 1 năm để phát hiện sớm bệnh (nếu có), tăng cơ hội chữa khỏi bệnh và nâng cao chất lượng sống.