Tìm hiểu về bệnh tuyến giáp do thiếu iot

Tuyến giáp là cơ quan nội tiết quan trọng, giải phóng các hormone giáp và ảnh hưởng đến hoạt động của hàng loạt hệ cơ quan đích (tim mạch, thần kinh, sinh sản…). Thiếu iot là một trong những nguyên nhân phổ biến gây rối loạn chức năng, nhất là với trẻ em và phụ nữ mang thai, người sống ở vùng núi xa biển… Dưới đây là các bệnh tuyến giáp do thiếu iot, được chuyên gia chia sẻ.

Thiếu iot ảnh hưởng đến tuyến giáp như thế nào?

Tình trạng thiếu iot kéo dài có thể gây những ảnh hưởng đến sức khỏe người bệnh như:

1. Thiếu iot bẩm sinh

Phụ nữ mang thai bị thiếu iot trong thai kỳ sẽ khiến thai nhi không thể tổng hợp đủ hormone giáp. Hormone giáp rất quan trọng cho sự phát triển não bộ của thai nhi trong 12 – 16 tuần đầu. Sự thiếu hụt này có thể khiến trẻ chậm phát triển tâm thần và vận động, điếc và câm điếc, vóc dáng thấp bé, thậm chí mắc chứng đần độn nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. (1)

Thiếu iot là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây chậm phát triển trí tuệ có thể phòng ngừa được trên toàn cầu.

2. Bướu cổ đơn thuần

Thiếu iot kéo dài khiến cơ quan này phải tăng cường hoạt động để hấp thụ tối đa iot trong máu, đồng thời phì đại và tăng sinh tế bào để sản xuất đủ lượng hormone giáp đáp ứng nhu cầu của cơ thể. Ở người bệnh bướu cổ đơn thuần, chức năng không bị rối loạn. Khi bướu to lên có thể gây mất thẩm mỹ, chèn ép các cơ quan và dây thần kinh lân cận, gây khó thở, khó nuốt, khàn tiếng…

3. Suy giáp do thiếu iot

Tình trạng thiếu iot kéo dài khiến tuyến giáp không thể sản xuất đủ lượng hormone giáp cần thiết sẽ dẫn đến suy giáp. Suy giáp do thiếu iot thường xuất hiện ở nhóm người có nhu cầu iot cao như trẻ em, người lớn tuổi, trẻ em gái trong giai đoạn dậy thì, phụ nữ mãn kinh… và đặc biệt là phụ nữ mang thai (0,3% – 0,4%).

Bệnh tuyến giáp do thiếu iot nguyên nhân do đâu?

Rối loạn tuyến giáp do thiếu iot thường do sự thiếu hụt iot trong khẩu phần ăn và môi trường sống, như:

• Vùng địa lý và chế độ ăn: Người dân ở các vùng núi cao thường có chế độ ăn ít hải sản hoặc không có thói quen sử dụng muối iot khi chế biến món ăn, làm tăng nguy cơ thiếu hụt.
• Nhu cầu iot trong từng giai đoạn: Phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú, trẻ em trong giai đoạn phát triển, phụ nữ mãn kinh… có nhu cầu iot cao hơn bình thường. Nếu không bổ sung có thể dẫn đến rối loạn tuyến giáp.
• Sử dụng các thực phẩm làm giảm khả năng sản xuất hormone giáp: Một số loại rau họ cải (bắp cải, su hào, cải xoăn…), sắn… có chứa hợp chất tự nhiên gây cản trở hấp thu iot. Ăn quá nhiều các thực phẩm này trong thời gian dài mà không bù đắp iot bằng các nguồn khác có thể gây thiếu hụt iot, ảnh hưởng đến quá trình sản xuất hormone.

Triệu chứng khi bị bệnh tuyến giáp do thiếu iot

Trẻ em thiếu iot bẩm sinh có thể chậm phát triển thể chất, chậm nói, IQ thấp, giảm trí nhớ, vóc dáng thấp bé…

Người bệnh bướu cổ đơn thuần do thiếu iot có tuyến giáp phì đại. Khi bướu tăng kích thước có thể chèn ép các cơ quan lân cận, gây khó thở, khó nuốt, khàn tiếng, nói 2 giọng…

Người bệnh suy giáp do thiếu iot có thể kèm theo các triệu chứng như: mệt mỏi, tăng cân bất thường, cảm thấy lạnh, da khô, tóc mỏng, nhịp tim chậm…

Các hậu quả khi bị bệnh tuyến giáp do thiếu iot

Bệnh tuyến giáp do thiếu iot kéo dài, không được điều trị có thể gây những biến chứng như:

• Biến chứng tại chỗ: Bướu to gây chèn ép khí quản, thực quản, mạch máu vùng cổ, dẫn đến khó thở, khó nuốt, nuốt nghẹn, khàn tiếng… và ảnh hưởng thẩm mỹ.
• Biến chứng do suy giáp: Suy giáp kéo dài gây rối loạn lipid máu, tăng nguy cơ suy tim, nhất là ở người lớn tuổi, ảnh hưởng khả năng sinh sản ở cả 2 giới, hôn mê do suy giáp nặng, phù niêm…

Đặc biệt, phụ nữ có thai bị suy giáp có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của mẹ bầu và thai nhi:

• Với sản phụ:
  • Tăng nguy cơ sảy thai tự nhiên, nhất là với người suy giáp trong 3 tháng đầu thai kỳ.
  • Tiền sản giật.
  • Thiếu máu.
  • Mệt mỏi.
  • Tăng nguy cơ bệnh tim mạch trong thai kỳ và sau sinh.
  • Băng huyết và nhiễm trùng sau sinh.
• Với thai nhi:
  • Suy giáp bẩm sinh.
  • Chậm phát triển trí tuệ và vận động.
  • Thai nhẹ cân.
  • Tăng nguy cơ sinh non và ngạt lúc sinh.
  • Thai lưu/tử vong chu sinh.
  • Trẻ hạ thân nhiệt, bú kém, ngủ nhiều sau sinh.

Tình trạng này nên chẩn đoán như thế nào?

Để chẩn đoán bệnh do thiếu iot, bác sĩ sẽ dựa trên kết quả khám lâm sàng, khai thác bệnh sử người bệnh và gia đình, kết hợp khám cận lâm sàng với các xét nghiệm máu, chẩn đoán hình ảnh như:

1. Xét nghiệm

Người bệnh được chỉ định xét nghiệm máu để đo nồng độ hormone TSH và các hormone T3, T4. Người bệnh suy giáp do thiếu iot có thể có nồng độ TSH tăng và FT4 giảm. Với người bệnh bướu cổ đơn thuần, các chỉ số này có thể vẫn trong giới hạn bình thường.

2. Xét nghiệm kháng thể

Xét nghiệm này giúp bác sĩ chẩn đoán phân biệt tình trạng rối loạn giáp do thiếu iot với các bệnh giáp tự miễn. Người bệnh rối loạn giáp do thiếu iot thường âm tính với các kháng thể kháng giáp như TRAb, anti TPO, anti Tg.

3. Định lượng iot trong nước tiểu

Định lượng iot niệu là phương pháp quan trọng để hỗ trợ chẩn đoán bệnh do thiếu iot. Tình trạng iot theo chỉ số iot niệu ở trẻ em từ 6 tuổi trở lên cụ thể: (2)

• Thiếu iot nặng: Iot trong nước tiểu <20μg/L.
• Thiếu iot mức độ trung bình: Iot trong nước tiểu từ 20µg/L – 49µg/L.
• Thiếu iot nhẹ: Iot trong nước tiểu từ 50µg/L – 99µg/L.
• Bình thường: Iot trong nước tiểu từ 100µg/L – 199µg/L.

Lưu ý: phụ nữ đang mang thai, cho con bú và trẻ em dưới 2 tuổi không áp dụng các ngưỡng này.

4. Siêu âm

Đây là phương pháp chẩn đoán hình ảnh an toàn, không xâm lấn và hiệu quả, được áp dụng phổ biến để chẩn đoán bệnh. Siêu âm giúp bác sĩ quan sát được hình thái, kích thước, cấu trúc tuyến giáp.

Phương pháp chữa bệnh tuyến giáp do thiếu iot

Tùy vào triệu chứng lâm sàng, tình trạng bệnh cụ thể…, bác sĩ có thể chỉ định phương pháp điều trị phù hợp cho từng trường hợp bệnh. Với người bệnh bướu cổ lành tính, có thể bổ sung iot vào chế độ ăn. Người bệnh suy giáp có thể được chỉ định sử dụng hormone tổng hợp để kiểm soát tình trạng bướu cổ và cải thiện các triệu chứng mệt mỏi, tăng cân… hoặc phẫu thuật (với bướu lớn, chèn ép, ảnh hưởng thẩm mỹ…).

Có phòng ngừa bệnh tuyến giáp do thiếu iot được không?

Có thể phòng ngừa bệnh tuyến giáp do thiếu iot bằng cách bổ sung đủ iot vào chế độ ăn hàng ngày. Nhu cầu iot cho người trưởng thành là 150µg/ngày. Riêng với phụ nữ mang thai, nhu cầu iot tăng lên đến 220µg/ngày và 290µg/ngày với phụ nữ đang cho con bú. Tuy nhiên, chỉ nên bổ sung đủ, không nên dư thừa iot bởi có thể gây rối loạn chức năng của cơ quan này. (3)

Bên cạnh đó, để phòng ngừa các bệnh tuyến giáp nói chung, mỗi người nên có thói quen sống lành mạnh, cân bằng: bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, không thức khuya, kiểm soát stress, tăng cường rau xanh và trái cây trong chế độ ăn… Đặc biệt là nên đến bệnh viện khám sức khỏe định kỳ để phát hiện và điều trị bệnh sớm.

Thiếu iot là một trong những nguyên nhân chính gây ra các vấn đề về cơ quan này. Bệnh tuyến giáp do thiếu iot có thể gây bướu cổ, ảnh hưởng đến chức năng… Do đó, mọi người nên có chế độ ăn khoa học, cân bằng, bổ sung đủ lượng iot và các vitamin, khoáng chất khác để phòng ngừa bệnh và cải thiện sức khỏe tổng thể.